Kako je Kina promijenila Evropu

Objavljeno: 01.11.2020, 15:35h

U kontekstu odnosa EU i Kine, pojava otporne, ambiciozne i proaktivne Kine na globalnoj sceni značila je promjenu dinamike i zamjenu uloga.

Autor: Dr Anastas Vangeli

Evropljani su do prije nekoliko godina vjerovali da proaktivnim angažovanjem (sa) Kinom, kroz ekonomsku saradnju i kulturni dijalog, mogu pomoći u širenju evropskih vrijednosti i na kraju učiniti da je Kina više nalik njima. Međutim, vremenom je održiva otpornost kineske partijske države i njen model socijalno-ekonomskog upravljanja mnoge u Evropi razočarao u paradigmu angažovanja: Kina se pod nadzorom Komunističke partije nije mijenjala i neće se promijeniti. Čak i više, izlazeći iz globalne finansijske krize 2008-09. relativno bolje od Zapada, Kina je iskoristila zamah da zauzme sve ambicioznije i proaktivnije držanje na globalnoj sceni – tendencija je samo pojačana dolaskom Si Đinpinga na čelo Komunističke partije 2012. godine, i pokretanjem Inicijative za pojas i put 2013. godine.

U kontekstu odnosa EU i Kine, pojava otporne, ambiciozne i proaktivne Kine na globalnoj sceni značila je promjenu dinamike i zamjenu uloga. Sa Pojasom i putem, Kina je postala proaktivna strana, povećavajući ulaganja u stratešku infrastrukturu i tehnologiju, inicirajući nova diplomatska okupljanja poput 16/17 + 1 i udvostručavajući svoje poduhvate u stvaranju meke moći. Postala je akter kako u EU, tako i u njenom neposrednom susjedstvu.

Dok su u početku mnogi Evropljani bili zaljubljeni u retoriku Pekinga u kojoj svi dobijaju, entuzijazam je postepeno ustupao mjesto opreznosti oko svih vrsta pitanja: (nedostatka ekonomske) uzajamnosti i distorzije tržišta; navodnog kineskog pristupa „zavadi pa vladaj“; ali i ljudskih prava i onoga što Peking smatra „osnovnim“ pitanjima

Kao odgovor, Evropljanima je trebalo vremena da prepoznaju stvarnost koja se pojavljuje i da svoje stavove prilagode tome. Međutim, promjene su bile duboke: tokom posljednjih nekoliko godina, Kina je, pored toga što je tretiraju kao konkurenta-partnera, počela da sve više bude doživljavana i kao sistemski rival. Ranije ignorisani Pojas i put sada su se našli u centru pažnje – viđeni kao sredstvo kineske agende u Evropi (i šire) i potencijalna prijetnja kako za ekonomske interese Evrope, tako i za norme i vrijednosti EU.

Dok su u početku mnogi Evropljani bili zaljubljeni u retoriku Pekinga u kojoj svi dobijaju, entuzijazam je postepeno ustupao mjesto opreznosti oko svih vrsta pitanja: (nedostatka ekonomske) uzajamnosti i distorzije tržišta; navodnog kineskog pristupa „zavadi pa vladaj“; ali i ljudskih prava i onoga što Peking smatra „osnovnim“ pitanjima, kao što su Sinđijang, Hong Kong i Južnokinesko more. Samiti EU i Kine bili su narušeni neprijatnostima i tenzijama. Ekonomski odnosi su bili osigurani. Takođe, značajno dramatičnija promjena američke politike pod predsjednikom Donaldom Trampom prema Kini dodatno je doprinijela promjeni raspoloženja u vezi sa Kinom u Evropi. A evropske kompanije koje su tradicionalno bile dio evropskog pejzaža koji najviše podržava saradnju sa Kinom takođe su pokazale nezadovoljstvo zbog znatno manjih mogućnosti od očekivanog koje su im donijeli poduhvati pod vođstvom Kine.

Promjena nije bila samo u načinu govora. Evropljani su takođe preduzeli važne korake kao odgovor na kineski napredak. Kako su kineski investicioni tokovi u Evropi naglo porasli oko 2015. godine (do nivoa mnogo viših od nivoa evropskih ulaganja u Kinu, čineći je neto investitorom), EU je pokrenula mehanizam za nadgledanje investicija. Kao odgovor na kineski doseg u tehnološkom vođstvu, EU je započela raspravu o proaktivnim industrijskim politikama i načinima da podrži stvaranje evropskih industrijskih šampiona. Evropske vlade slijedile su SAD u sprječavanju kineskih dobavljača da se dogovore o izgradnji evropskih 5G mreža. A kao odgovor na kineski napor za saradnju u razvoju infrastrukture, EU se obavezala na evroazijsko povezivanje pokretanjem Strategije povezivanja EU-Azija i uvrštavanjem Japana za svog glavnog partnera.

I dok je uvijek bila zabrinuta za evroazijsku povezanost, EU je sada spojila povezanost sa strateškim interesima i osmislila je razvojni pristup „cigle i maltera“, kreirajući svoju spoljnu politiku poput ,,Puta svile”

Svi ovi događaji doveli su do značajne promjene u stvarnosti odnosa EU i Kine: dok je bila u odbrani, EU je efikasno usporavala kineski napredak u Evropi i njenom susjedstvu. Međutim, u tom procesu EU je i sama pretrpjela dramatične promjene. U odstupanju od ideologije slobodnog tržišta, prihvatila je protekcionističke mjere u smislu ograničavanja kineskog ekonomskog prisustva na kontinentu. I dok je uvijek bila zabrinuta za evroazijsku povezanost, EU je sada spojila povezanost sa strateškim interesima i osmislila je razvojni pristup „cigle i maltera“, kreirajući svoju spoljnu politiku poput ,,Puta svile”. Posljednja tačka takođe se odnosi na to kako je EU mijenjala svoj pristup proširenja – na primjer, napori za proširenje na Balkanu i sam Berlinski proces, sve su češće formulisani kao napori da se odbije kineski uticaj u regionu.

Pandemija COVID-19 je pojačala tekuće promjene u evropskom diskursu i politici prema Kini. Iako manje antagonistički od američkog pristupa, Evropljani su izrazili kritike na račun kineskog ranog bavljenja pandemijom, a posebno na pokušaje Pekinga da se postavi u prvi plan globalnog odgovora na nju. Usred pandemije, EU je pojačala svoje kritike na račun Kine, dok izgleda da putovanja kineskih diplomata u Evropu nisu dala željene efekte (Kina se zalagala za to da 2020. bude godina njenih odnosa sa Evropom). Za razliku od iskustva sa posljedicama globalne finansijske krize, kada su dvije strane blisko koordinirale, sada nema razgovora o tome kako bi EU i Kina mogle sarađivati u procesu postpandemijskog ekonomskog oporavka. U stvari, pojačana konkurencija i rivalstvo izgledaju vjerovatnije, jer se Evropa sve više približava SAD-u po pitanju ,,izazova” Kine (uprkos suštinskim razlikama u transatlantskim odnosima po svim ostalim pitanjima).

Uz sve ove događaje, postaje očigledno da zauzimanjem oštrog stava prema Kini, EU već može postati „geopolitički“ akter, kako to žele mnogi u Evropi. Pomalo paradoksalno, ovo takođe pokazuje da, pošto nije uspjela da značajno promijeni Kinu, EU sada mijenja svoj pristup i prolazi kroz značajnu transformaciju u tom procesu. I na neki način, ovo takođe pokazuje da smo do sada rijetko postavljali prilično neprijatno, ali neophodno pitanje: ne kako je Evropa promijenila Kinu, već kako je (uspon) Kine promijenio Evropu?

*Dr Anastas Vangeli je istraživač saradnik na EU*Asia Institutu, ESSCA školi menadžmenta i viši nerezidentni saradnik na projektu ChinaMed, na Torino Institutu za svjetske odnose.

Prevela sa engleskog: Jovana Damjanović

Napomene: Ovaj tekst je preuzet u partnerstvu sa European fund for the Balkans – predstavništvo Network of European Foundations

Stavovi iznešeni u ovom tekstu ne predstavljaju stavove redakcije portala PCNEN, što ne znači, nužno, da ne postoji podudarnost ili bliskost. Uredništvo PCNEN-a zadržava pravo da edituje komentare na tekst koji se postuju na portalu ili na PCNEN stranicama na društvenim mrežama Facebook i Twitter.

Pratite nas na Fejsbuku, Instagramu i Tviteru. Ako imate predlog teme za nas, javite se na [email protected]
Prije nego ostavite komentar, molimo vas da pročitate Pravila komentarisanja na Portalu PCNEN

Leave a Reply

Blogovi

Logujte se ili registrujte




Forgot?
Register