Mehmed Slezovic (29)

Autor: Mehmed Slezović

Postoji jedna velika iluzija o jedinstvu islama kao religije, kulture i civilizacije. Kao politička, kulturna, verska i ekonomska celina postojao je u jednom kratkom periodu (800-850).

Na vrhuncu kao političko carstvo, islam je bio samo religija Arapa u ekspanziji. Kada je bio na vrhuncu kao kultura, vera i zajednica, politički se već raspao (X-XII vek). Proširivši se na daleka područja od Indonezije do Kine, indijskog poluostrva i Male Azije, Balkana i Afrike, neminovno je menjao način života koji mu je izvorno svojstven. Danas je to ogromna aglomeracija ljudi raznih nacija i kultura rasa i boje kože .

Opšti je stav da danas u savremenom svetu islama postoje tri centra, iliti tri stava koji trasiraju dalja kretanja islama, međusobno rivalskih pozicija. Na prvom mestu je sunitska Saudijska Arabija sa svetim mestima Meke i Medine koja promoviše vehabijsko shvatanje islama. Na drugom mestu je šiitski Iran sa islamskom revolucijom i naravno savremena Turska, sekularna prozapadno orijentisana demokratija koja plasira laicizam. Teško da bi se našla ličnost koju bi svi podjednako prihvatali. Čak su se ove tri skupine podelile i po svom odnosu kada je Poslanik islama u pitanju. Šiiti su kao svog prvog imama prihvatili četvrtog Halifu Aliju Ibn Abu Taliba, Muhamedovog zeta i rođaka i njegovu porodicu učinili svojim imamima, dajući im neku vrstu prvenstva čak i u odnosu na Muhameda. Saudijski vehabizam, čuvar svetih mesta Meke i Medine, porušio je sve istorijske monumente vezane za Muhameda i njegovu misiju lišavajući islam njegove istoričnosti. Turska je zahvaljujući Ataturkovim prozapadnim reformama išla putem postizanja harmoničnih odnosa islamskih i zapadnih vrednosti.

Međutim ličnost velikog pesnika i mudraca, Mevlanu Dželaludina Rumija svi smatraju svojim. Iranci po osnovu njegovog rođenja i jezika na kojem je pisao, Turci po mestu gde je proveo najveći deo svog života i rada i trajnog uticaja na tursku kulturu a Arapi po osnovi njegove geneologije jer se na njenom početku nalazi ime Abu Bekra, prvog islamskog halife. Tako Rumi spaja ove tri velike aglomeracije muslimana. Ime Rumi dobio je po mestu u kojem je živeo, Maloj Aziji koja je pripadala Rimljanima, pa bi u prevodu značilo Rimljanin, što bi moglo posredno da se razume i kao neko ko pripada zapadnoj – hrišćanskoj sferi. Sem što povezuje ove blokove islamskog sveta, Rumi povezuje islamski svet sa zapadom – hrišćanskim. Danas je to jedan od najčitaniji pesnika na Zapadu čija se dela štampaju u ogromnim tiražima. Zapad razume njegovu poruku i prihvata je.

Ogromno Rumijevo delo pruža sliku jednog drugačijeg viđenja islama ne samo u odnosu na pomenuta tri usmerenja, već i odnosu na sve ono što je prošlo tokom 14 vekova islamske istorije. Treba reći da Rumi nije pravio nikakav, niti verski niti filozofski sistem. On je bio samo mistik koji se pesnički izražava. Ono što daje poseban pečat njegovom shvatanju vere je sistem ideja koje je naročito razvio. To su na prvom mestu shvatanje ljubavi kao univerzalnog kosmičkog principa, tolerancija, verska i svaka druga, shvatanje same suštine egzistencije i evolucije, princip kretanja koji je u osnovi života koje se onda nužno opire svakoj dogmi i gde su ljudsko i božansko u skladu kojim konačno biva obuhvaćeno beskonačnim. Otuda je vera stvar ličnog iskustva koje izdržava ispit razuma. Rumi je primer ličnog preobražaja akademskog teologa u ekstatičkog mistika. On naglašava ovaj momenat preobražaja materije pa je čovek otvoren da prevaziđe i svoju ljudsku prirodu i ostvari viziju savršenog čovečanstva koje postiže jedinstvo sa Bogom. Otuda i jedno shvatanje života ne kao iluzije već Večne zbilje dok se samo o smrti može govoriti kao iluziji. Ideja savršenog čoveka nije nedostižni ideal već potencija koja postoji u svakoj jedinki.

Kuran naglašava potrebu promene naroda kao osnovu za promenu njegove sudbine. Rumi uči da ove promene počinju od jedinke kao uslov promene kolektiva. Zapad sa svojom individualističkom kulturom prihvata ovu poruku i stoga razume Rumija. Razume i njegovu univerzalnost u tumačenju religije ne kao dogme već ličnog napora da se sopstveni život uskladi sa univerzalnim i Apsolutnim. Savremeni islamski svet mahom odbacuje sufizam. Rumija shata kao velikog pesnika i mudraca ali malo razume slobode njegovog mišljenja . Pre bi se reklo zbog njegove nesporne veličine, toleriše ih.

Danas postoje velike barijere međusobnog civilizacijskog razumevanja između Islama i Zapada. One potiču iz različitih vizura kojim svaki od ovih svetova doživljava sebe i vidi onog drugog. Islam sebe doživljava kao izgnanika iz istorijskih procesa hraneći se slikom negdašnje slave i uspeha, verujući u jedinu moguću ispravnost objave koju kao istinu poseduje. Zapad na islam gleda kao na svet nemoćan da se transformiše i reformiše u skladu sa savremenošću. Ono što se promenilo je činjenica da to više nisu svetovi koji stoje jedan naspram drugog. Islam i Zapad su danas izmešani u jedinstvenom globalnom selu, i vreme je da nauče da žive ne samo jedan pored drugog već jedan sa drugim. U tom smislu Rumijeva uloga je ogromna. Univerzalizam koji je ugrađen u njegovu poruku ukupnom čovečanstvu i svakom pojedincu iskazanom kroz onaj poznati poziv “dođi, ma ko da si…” ne prestaje da vrši humanu funkciju međusobnog upoznavanja, razumevanja i dijaloga na putu ka boljem svetu i plemenitijem čovečanstvu.

*Autor je akademski slikar i univerzitetski profesor iz Novog Pazara

Danas