Crnu Goru valja zamisliti kao domacicu koja kafenise i prebira globalne teme dok joj se u kuhinji gomila prljavo (pravo) sudje. Sve i da u svojoj soljici procita buducnost novog svjetskog porekta, kad–tad ce morati da zasuce rukave

Piše: M. Ban

Crnu Goru valja zamisliti kao domacicu koja kafenise i prebira globalne teme dok joj se u kuhinji gomila prljavo (pravo) sudje. Sve i da u svojoj soljici procita buducnost novog svjetskog porekta, kad–tad ce morati da zasuce rukave.

Heraldiku niposto ne potcjenjivati. Zvanicna Crna Gora taman sto je vratila drzavni grb sa venecijanskim lavom, a ono 16. decembra s tremom ocekuje referendumski savjet upravo iz varosi gondola i golubova. Sijede pravnicke glave Venecijanske komisije Savjeta Evrope zapala je neugodna duznost da presjeku Gordijev cvor zapetljan jos 1918. godine kada je kraljevinu Montenegro bratski progutala kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca.

Iste te 1918. godine nad Evropom se nadvila neman pernatog gripa, pa fatalizmu skloni Crnogorci ovog proljeca ocekuju istorijsku naplatu – pandemiju avijarne influence ili referendum – samo da se stare price jednom svrse. Venecijanska komisija ce predloziti koliko gradjana mora glasati za suverenost da bi uspio referendum sto ga crnogorska vlast planira na proljece. Zvanicna Podgorica ocekuje da ce je zapasti najstrozija izborna pravila u Evropi, skrojena za jednu sjeverniju domaju ponosnih brdjana.

Naime, ako Venecijanci predloze tzv. skotski model, samostalnost ce morati da zaokruzi barem 40 odsto biraca. U Crnoj Gori to je oko 180.000 ljudi i cifra sto su je suverenisticke partije vec premasivale na izborima. Sto god predlozili evropski strucnjaci, predsjednik Crne Gore Filip Vujanovic je obecao da ce biti brzi. Pocetkom decembra Vujanovic ce crnogorskoj skupstini predloziti datum i referendumsko pitanje. Onda pocinje mrtva trka. Prema posljednjoj istrazi podgorickog Centra za demokratiju i ljudska prava 41 odsto gradjana zeli nezavisnost. Cijelih 36 odsto joj se protivi. Tu negdje pocinje prica o politickom rascjepu drustva u kome otac moze biti Srbin, a sin Crnogorac, i obratno.

Nacionalno osjecanje pred referendum, kao skoro sve u Crnoj Gori, zavisi od partijske knjizice i ideoloskog nadahnuca.

Primjerice, na popisu stanovnistva 1981. godine u Crnoj Gori je bilo 3,2 odsto Srba; deset godina kasnije 9,3 odsto; da bi se 2003. godine svaki treci punoljetni izjasnio kao Srbin (32,9 posto).

Leonard Koen o referendumu!

Vlast premijera Mila DJukanovica zuri, jer magijski potencijal rijeci referendum vremenom moze izvjetriti, premda jos garantuje pobjedu na svim izborima. Da je prica o nezavisnosti politicki eliksir dokazuje sto jos samo u Podgorici stoluju lideri odnjihani na katehizisu Saveza komunista.

Zasicenje referendumskom decenijom se ocitava, makar, u dijelu Crnogoraca koji prizeljkuju stadionski koncert Leonarda Koena, a zauzvrat dobijaju analitiku nekog njegovog mnogostovanog imenjaka.

Referendum ce biti odrzan najvjerovatnije sljedece godine, bez obzira na snazan pritisak Evropske unije da ne bude raspisan, sluti Leonard Koen, ne legendarni trubadur, nego kanadski profersor Univerziteta u Britanskoj Kolumbiji, jedan u nizu vraceva crnogorske buducnosti.

More evropskih politicara i eksperata poput profesora Koena, svojim komentarima mjesecima pune stupce crnogorske stampe. Tako jednog dana evropski komesar za prosirenje Oli Ren kaze: Moze biti komplikovano ako krenete sa referendumom. Onda predsjednik parlamentarne skupstine OEBS Elsi Hejstings bodri: referenduma ce biti ako vi to hocete. Sa tim se slaze i njegov kolega iz Savjeta Evrope Rene van der Linden, ali ne u potpunosti i pronicljiva dr Dzudi Bat…i tako redom.

Kako je dr Bat strucnjak Instituta za bezbjedonosne studije EU i direktni savjetnik mocnog Havijera Solane, njeno misljenje obavezuje na oprez i – novi pasus.

Kosovo inter pares

Nezavisna Crna Gora bila bi nejaka drzava i mogla bi postavljati dodatne izdatke za Evropsku uniju u kratkom roku… To zabrinjava donosioce odluka u EU, koji bi sada vise voljeli da se fokusiraju na Kosovo, objasnila je pocetkom mjeseca dr Bat u intervjuu podgorickom dnevniku Vijesti. Ako uporedite mape Kosova i Crne Gore vidjecete da izgledaju slicno. Ipak, majeutika medjunarodne zajednice dva kandidata za drzavni porodjaj ne dozivljava kao blizance.

Iako je Crna Gora 26. priznata suverena drzava na svijetu(1876), prednost da pregovara o svojoj suverenosti ovog puta dobija njen istocni susjed. Srbiji bi mnogo bilo da za kratko vrijeme ostane i bez Crne Gore i bez Kosova, to je ukratko rezon evropskih lidera koji bi da odgode referendum.

Paradoksalno, glavni adut u rukama crnogorskih vlasti jeste dokument koji je 2002. godine stopirao put ka osmostaljenju – Beogradski sporazum. Potpis Havijera Solane na tom parcetu papira garantuje da nakon tri godine (istekle 14. marta 2005) Crna Gora moze istupiti iz zajednice sa Srbijom.

Velike i male rokade

Do juce zlocinac, Havijer Solana sada je prosrpskim snagama jedina uzdanica i brat po ideji zajednicke drzave.

Iako crnogorska politicka scena cesto nalikuje rvanju u glibu, sahovski termin rokada odgovara bizarnim inverzijama smisla.
Do juce miljenik Evrope, DJukanovic danas briselskoj administraciji zadaje glavobolju svojim refrenom: Obecao sam gradjanima!

Godine 2001. DJukanovic je, pod Solaninim pritiskom to obecanje pogazio potpisujuci zajednistvo sa Srbijom. Premijer zna da ce, ako ponovo iznevjeri, morati u mirovinu ili – vjerujete li opoziciji – italijanski zatvor.

Jos jedna rokada: najgrlatiji u pominjanju DJukanovicevih veza sa italijanskom duvanskom mafijom jesu njegovi partijski pitomci iz vremena prije Bulatoviceve sizme 1997. godine.

Kriminalno zaledje rezima opozicionari koriste da odbiju bilo kakve pregovore o referendumu. Oni govore da vlast sprema ratni referendum i prijete bojkotom. Analiticari su kod prosrpskih stranaka primijetili mazohisticki strah od sopstvene drzave. Kao sto sado–mazo partneri oblace kozu ne bi li izbjegli direktni dodir, tako zaraceni politicari u Crnoj Gori izbjegavaju razgovor. Na zalost opozicije, premijer DJukanovic je dokazao da se dobro snalazi u tim igrama dominacije. On je postao simbol pokreta za crnogorsku nezavisnost, iako je prije deset godina njegova policija sikanirala svakog ko bi zapjevao makar jednu strofu o posljednjem crnogorskom kralju, Nikoli I.

Kako je prosao prvi referendum

Prica pocinje prije petnaest godina kada je barjak nezavisne evropske Crne Gore sa Cetinja podigao Liberalni savez. Bila je to ujedno borba za ravnopravnost sa ostalim republikama SFRJ i pobuna protiv Milosevicevog trilinga DJukanovic – Bulatovic – Marovic. Bio je to nadasve antiratni pokret i – nadasve u manjini.

Referendum te 1992. godine licio je na aljkavo izveden skec. Glasalo se i na haubama automobila. I vlast i opozicija danas se ogradjuju od podlog oksimoronskog upita: Da li ste za to da Crna Gora kao suverena republika, nastavi da zivi u zajednickoj drzavi – Jugoslaviji, potpuno ravnopravno sa drugim republikama koje to zele? Gradjani su odlucili da uzmu i jare i pare, kada se vec nudi: da imaju suverenost, a udju u savez sa svima koji to zele… Zeljela je Miloseviceva Srbija, pa je nastala SR Jugoslavija, ona ratna.

Onda DJukanovic 1997. godine preuzima stafetu od liberala Slavka Perovica, te iz opasne politicke okuke munjevito izlazi u ciljnu ravninu gdje mu, avaj, Havijer Solana umjesto medalje nudi projekat drzavne zajednice sa svima koji to zele… Zeljela je, naravno, Kostunicina oficijelna Srbija, isto koliko i danas.

Dva pokreta za dvije Evrope

Na jedinstvo i zbijanje redova glasace pozivaju dva pokreta. Pokret za evropsku nezavisnu Crnu Goru cine hiljade crnogorskih intelektualaca i politicara koji se na ulici prepoznaju po crvenim znackama u obliku nacionalne zastave. Cilj Pokreta je da objedini suverenisticku energiju. Od njih se ocekuje i da privole pamtise koji zele nezavisnu drzavu, ali zaziru od DJukanovicevih politickih manira. Taj pokret je predsjedniku Vujanovicu predlozio da referendum zakaze za 26 mart naredne godine.

Protiv toga je ceta okupljena oko bivse Miloseviceve perjanice Zorana Zizica. Ime im je Pokret za evropsku drzavnu zajednicu SCG i kane ujediniti srpske snage. Ipak Zizic nije uspio da sarmira lidere prosrpske opozicije koji ga kritikuju zbog nesposobnosti i pasivnosti. Tako dolazimo do kljucne osobine Crnogoraca iz viceva – ljenosti.

Crnu Goru valja zamisliti kao domacicu koja kafenise i prebira globalne teme dok joj se u kuhinji gomila prljavo (pravo)sudje. Sve i da u svojoj soljici procita buducnost novog svjetskog porekta, kad–tad ce morati da zasuce rukave. Ako se na proljece ne prelomi problem drzavnog statusa, crnogorska zastava moze devalvirati na nivo stoljnjaka koji se suvise sporo susi na zubatom evropskom suncu.

M. Ban
www. h-alter.org