Treca faza odvajanja Crne Gore iz drzavne zajednice

Piše: Ilija Despotovic

Crnogorska vlast je vec ugazila u pricu o uniji nezavisnih drzava Crne Gore i Srbije, kao o novoj opciji za uredjenje prostora, preostalog od bivse Jugoslavije. Samo se jos ceka formalni pocetak razgovora (ili pregovora) sa predstavnicima Srbije, a ulogu posrednika preuzeo je predsejdnik drzavne zajednice Svetozar Marovic. On, prema jednoj od njegovih posljednjih izjava, jos ceka da najvisi crnogoski i srpski zvanicnici usaglase svoj sluzbeni tajming, pa da pocne nova runda razgovora o buducnosti sadasnje drzavne zajednice, uprkos, zasad, odbijanju Beograda da sa Podgoricom otvori, po svemu sudeci, nezeljeni “diplomatski kanal”.

Bice to, od 1999. godine, treca crnogorska ponuda Srbiji za bezbolno razdvajanje, a dvije dosadasnje su imale karakter postupnog osvajanja nezavisnosti Crne Gore. Krenulo se sa pricom o redefiniciji odnosa u bivsoj SRJ. I uspjelo se – Crna Gora je vec tada osvojila visok stepen suverenosti. Drugi korak bila je ponuda o drzavnoj zajednici. Formalno-pravno, i taj model je prihvacen i u praksi, kako-tako, realizovan. Sada slijedi treca “faza” – unija nezavisnih drzava. Sve tri ponude, reklo bi se, karakterise jedno – oprez Crne Gore u razlazu sa Srbijom, “diplomatska” vjestina da se krajnji cilj ne postavi odmah, da se ne zuri, nego da se do njega dodje postepeno, korak po korak.

Milo DJukanovic, kao personifikacija suverenistickog pokreta, dakle, primjenjuje anesteziju u “operaciji” – nezavisna Crna Gora. Naravno, “bol”, prije svega, treba umiriti i Srbiji, u cjelini, ali i dijelu politicki podijeljene Crne Gore koji preferira ostanak u drzavnoj zajednici.

Ankete, nakon ljetosnjeg zastoja, ponovo pokazuju uzlet suverenisticke energije, jer je oktobarsko istrazivanje podgorickog CEDEM-a otkrilo da bi sada za samostalnost Crne Gore glasalo 42,5 odsto punoljetnih stanovnika, a direktor CEDEM-a Srdjan Darmanovic ocjenjuje da se suverenisticke snage stabilizuju.
Ipak, vise od 40 odsto CEDEM-ovih 1.000 ispitanika, u oktobru je negativno odgovorilo na pitanje da li je dobra ideja o uniji nezavisnih drzava. Medju pristalicama vladajuce koalicije u Crnoj Gori tu ideju ne prihvata 17, 2 odsto. To su, kako se tumaci, oni indenpendisti koji zele suverenost odmah i u cjelini, bez ikakvih restlova drzavnog zajednistva sa Srbijom. Unija, svakako, nije po volji ni oko 80 odsto pristalica prosrpskih partija, ali oni ne zele bilo kakvu, cak, ni sadasnju “nezavisnost” Crne Gore.

Zanimljivo je da se 22,2 odsto anketiranih izjasnilo da “ne zna” da li je dobra ideja o uniji nezavisnih drzava Crne Gore i Srbije. Taj kontingent gradjana “bez misljenja” unosi najvise neizvjesnosti u buduci referendum o suverenosti. A u toj prilici – svi ce se izjasniti.

Kolumnista

Vlast ne sjedi skrstenih ruku. Vec je odrzan drugi sastanak Inicijativnog odbora za pripremu referendumske kampanje. Taj odbor bi trebalo da preraste u Savjet za referendum, ili, najvjerovatnije, u “Pokret za evropsku nezavisnu Crnu Goru”. Prema nagovjestajima, to je najvjerovatniji naziv za “politicki bord” koji treba da organizuje referendum tako da donese i formalnu suverenost Crne Gore. Ici ce se, u kampanji, do svake varosi, gotovo do svakog sela, rekao je jedan od ucesnika Inicijativnog odbora za nezavisnost. U kampanji ce se insistirati na argumentima za odvajanje Crne Gore od Srbije, sa ukazivanjem na prednosti takvog modela za obje drzave.
Opozicija je i ovom prilikom skocila na noge. Buduci savjet za referendum u kome ce, prema najavama, biti oko hiljadu ljudi, raznih profesionalnih i intelektualnih profila, oznacila je kao “odred za odbranu Mila DJukanovica”. Predsjednik opozicione SNP Predrag Bulatovic je porucio da referenduma nece biti, jer se pouzda u EU da nece prihvatiti ovakvo crnogorsko izjasnjavanje.

Simptomaticna je, medjutim, poruka bivseg americkog ambasadora u Beogradu Vilijema Montgomerija da EU i medjunarodna zajednica ne bi trebalo da se protive odrzavanju referenduma u Crnoj Gori, i to ni pocetkom 2005. godine. Montgomeri odnedavno ima svoju kolumnu u podgorickom listu “Republika”, bliskom aktuelnoj vlasti, i ne ustrucava se da u vezi sa ovdasnjim pitanjima daje prilicno transparentno formulisane savjete i preporuke. On je, tako, “sugerisao” da ako crnogorski referendum ne bi uspio prvi put, da drugi ne moze biti odrzan prije isteka perioda od deset godina. Takodje, da EU i SAD treba da se dogovore o podrsci Crnoj Gori i Srbiji, bez obzira na to da li ce ishod prvog referenduma biti pozitivan ili negativan, a da politicki lideri Crne Gore i Srbije prije referenduma treba da daju izjave da ce odnosi dvije drzave ostati bliski, sta god da gradjani odluce na referendumu.

Bilo bi lakovjerno pomisliti da su Montgomerijeve “preporuke” samo njegovo penzionersko razmisljanje i da to nema veze sa stavovima, sadasnjim ili onima koji se pripremaju, EU i SAD. Kao sto je malo vjerovatno da je bivsi americki diplomata postao kolumnista “Republike” iz dokonosti, sto nije imao gdje da pise ili sto mu se bas taj list dopada. Montgomeri je, dok je bio u Beogradu, vrlo cesto sluzbeno dolazio u Podgoricu. Gotovo sta god bi se politicki znacajnije dogodilo u Crnoj Gori, koliko vec sjutradan dosao bi Montgomeri, i ne trudeci se mnogo da svoju aktivnost zavija u diplomatske oblande. Moguce je da je ambasador “nastavio zapoceto djelo”.

U toj prici, kao i uvijek, na svoj nacin se namjestio prvi crnogorski predstavnik u Beogradu, predsjednik drzavne zajednice Svetozar Marovic, izjavom, u Podgorici, da u vezi sa izborima za parlament SCG, treba naci takav model koji nece izazvati dodatne politicke polarizacije ni u Crnoj Gori ni u Srbiji. Takav model, bar sto se tice Crne Gore, predstavlja veliku iluziju. Jer, ovdje se odavno igra – na sve ili nista. Ili neposredni izbori, ili ih nema. Da li Marovic zna i umije da nadje neki “srednji put” – ostaje da se vidi. Mozda se i u pitanju izbora racuna na “dvostruki kolosjek”.

Ekonomist