Studija o uticaju gradnje HE “Buk Bijela” na zivotnu sredinu toliko je uopstena da je mogao pripremiti i neko ko je osrednje obavijesten o toj problematici

Piše: Vijesti

Svi dosadasnji istupi zvanicnika u Crnoj Gori i Republici Srpskoj oko hidroelektrane “Buk-Bijela” glasili su da do gradnje sigurno nece doci ukoliko revizija postojece ekoloske studije pokaze njen poguban uticaj na zivotnu sredinu.

Do postojece studije, medjutim, koju je, u sklopu dokumentacije za gradnju brane, uradio jos 1998. godine “Energoprojekt – Hidroinzenjering” i njene revizije iz 2000. godine, mogli su doci samo odabrani. Sadrzina tog dokumenta, do kojeg su poslije duzeg trazenja dosle i “Vijesti”, razocaravajuca je, a strucnjaci koje su “Vijesti” kontaktirale kazu da se u njemu nalaze samo “uopstene stvari koje bi mogao da napise i neko ko je osrednje obavijesten o toj problematici”.

Koliko je takva studija vazna govori i pismo direktora Centra za svjetsku bastinu UNESCO Franceska Bandarina Ministarstvu ekologije 8. oktobra, koji je naglasio da bi “veoma cijenili ako biste nam dostavili kopiju Studije o uticaju na zivotnu sredinu radi nase informacije i preispitivanja”. Savjetnik u toj organizaciji DJordjo Adrijan potvrdio je ranije “Vijestima” da “crnogorske vlasti nijesu dostavile UNESCO-u bilo kakvu studiju, ili procjenu o uticaju izgradnje hidroelektrane “Buk-Bijela” na okruzenje.

– Nemamo dovoljno informacija oko planiranog projekta i mogucih posljedica. Nikada nam nije dostavljena fizibiliti studija, ili strucna procjena posljedica po okruzenje, tako da ne mozemo ni formirati stav – rekao je Adrijan naknadno Radiju Slobodna Evropa.

Na drugoj strani, ministar zastite zivotne sredine i uredjenja prostora Boro Vucinic kazao je da je “nezvanicno obavijesten da je Vlada RS formirala radnu grupu za izradu Studije za procjenu uticaja” i da bi “daleko bolje rjesenje bilo da su na izradi te studije angazovani strucnjaci iz RS i Crne Gore, uz pomoc medjunarodnih institucija”.

Pomocnik ministra za prostorno uredjenje, gradjevinarstvo i ekologiju u Republici Srpskoj Zdravko Begovic kazao je “Vijestima” da trenutno postoji analiza uticaja hidroelektrane na zivotnu sredinu, odnosno ekoloski elaborat za elektrane “Buk-Bijela” i “Srbinje” koji je 2000. godine uradio “Energoprojekt”. – Novim zakonima utvrdjeni su uslovi ko moze da radi studiju i sta treba da uradi da bi bio licenciran za taj posao. Najsvjezija informacija je da je u toku imenovanje zajednickog odbora koji ce imati po 10 clanova iz Crne Gore i RS. Zadatak odbora je da pregleda postojeci ekoloski elaborat, nakon cega ce biti raspisan tender i izabrana institucija koja ce raditi novu studiju prema zakonima RS – kategorican je Begovic.

– Nakon punjenja akumulacije ostace potopljen dio vegetacije cije razlaganje moze trajati i deset godina i zahtijevati znacajne kolicine kiseonika. Istovremeno, doci ce do stvaranja velike kolicine vodonika sulfida i amonijaka kao produkta raspadanja. Ovakvo razlaganje ima nepovoljan uticaj na priobalno podrucje i zivot organizama u jezeru. Po zavrsetku procesa raspadanja ove stetne materije nestace iz jezera i nece biti naknadnog njihovog dejstva. Nakon toga doci ce do formiranja novih ravnoteznih odnosa u jezeru, eventualne eutrofikacije jezera zbog prisustva organskih materija u vodama koje doticu sto za posljedicu ima promijenjen rezim transporta kiseonika u jezeru – stoji u elaboratu “Energoprojekta” i to je mozda najkonkretniji dio o devastaciji, dok su sve ostalo uopstene karakteristike i statistika koja je uobicajena u ovakvim vrstama projekata.

Strucnjaci “Energoprojekta” u odjeljku koji se zove “Analiza uticaja na okolinu”, podijelili su ih na privremene i trajne.

Sto se tice trajnih uticaja, navedeno je da se “nakon zavrsetka radova i u toku eksploatacije sistema mogu ocekivati promjene i uticaji sistema na klimatske karakteristike podrucja, biljni i zivotinjski svijet, vizuelno-estetske promjene i reljef, vodni rezim i rezim nanosa, socio-ekonomske prilike i razvoj priobalja, bezbjednost i zdravlje ljudi, kulturno istorijske spomenike”.

– Formiranjem akumulacije povecava se isparavanje sto direktno utice na vrijednost vlaznosti vazduha i mogucnost pojave magle.

Kako u ovoj zoni nema industrijskih objekata koji mogu bitnije pogorsati stanje aerozagadjenja, moze se ocekivati da izgradnja akumulacije nece znacajnije povecati broj dana sa maglom i smogom – kaze se u studiji.

Usljed formiranje velike vodene povrsine, prema studiji, moze se ocekivati i malo ublazavanje ekstremnih dnevnih i mjesecnih temperatura, porast oblacnosti, povecanje vlaznosti, povecanje temperature vode, promjene polja vjetra, tj. pojava lokalnih vjetrova u pravcima kopno-jezero i jezero-kopno.

– Jedan broj klimatskih faktora imace negativne, a drugi pozitivne promjene, ali ukupno se ne ocekuju izmjene klimatskih faktora koje mogu promijeniti klimu podrucja. Da bi se tacno utvrdio ovaj obim neophodno je predvidjeti detaljno snimanje sadasnjeg stanja i pracenja promjena u toku i po zavrsetku izgradnje objekata. Iako se nalazi u neposrednoj blizini tri nacionalna parka, akumulacije HE “Buk Bijela”, HE “Srbinje” fizicki ne zalaze u teritoriju ovih rezervata prirode. Na taj nacin, one direktno ne ugrozavaju nijednu endemicnu vrstu – kaze se u studiji, za koju sagovornici “Vijesti” kazu da je ocigledno narucena u korist onog ko zeli da gradi branu i opravda gradnju.

Na pitanje da li ce se raditi jos jedna revizija postojece studije ili izraditi potpuno nova, Begovic je kazao da ce “eksperti utvrditi sta se od te studije moze iskoristiti, a sta ne”.

– U kontaktu smo sa crnogorskim Ministarstvom i to je dogovor sa njima. Mi cemo u okviru tendera, koji je u fazi tehnicke evaluacije, onome ko bude ispunio uslove da prodje, postaviti uslov u kom roku mora biti gotova studija. Stvar je dogovora ko ce je uraditi – koncesionar, dvije vlade ili neko treci – kazao je Begovic.

Oko 120 domacinstava morace da se iseli

– Slivno podrucje HE “BB” zahvata povrsinu od 2.178 kvadratnih kilometara. Karakteristika ovoh podrucja je prisustvo cak tri nacionalna parka – “Durmitor”, “Biogradsko jezero” i “Sutjeska”. NP “Durmitor” sa spomenicima prirode kanjonima Tare i Komarnice, uvrsten je u spisak svjetske bastine UNESCO-a u Parizu 1980. godine, a bazen Tare od izvora do usca u listu rezervata biosfere za ocuvanje i istrazivanje ekosistema u okviru programa “Covjek i biosfera” 1977. godine. Ustanovljeno je da se 43 odsto ukupne povrsine slivnog podrucja nalazi pod sumama, 41 odsto pokrivaju pasnjaci i livade, 12 odsto cine goleti, a ostatak povrsine zauzimaju naselja sa okucnicama i obradivim povrsinama – kaze se u studiji.

U njoj se navodi da je zbog eventualnog povisenja usporne linije, usvojena kota od 502 metara nadmorske visine do koje se vrsi eksproprijacija.

– Povrsina do ove kote iznosi 1.230 hektara i nalazi se na teritoriji Republike Srpske i Crne Gore. Najveci dio ove povrsine 942 ha nalazi se na podrucju opstine Srbinje, dok 258 ha pripada opstinama Pluzine i Zabljak. Poljoprivredna zemljista su skoro iskljucivo na teritoriji opstine Srbinje dok se na teritoriji Crne Gore nalazi 17 odsto poljoprivrednih povrsina. Na podrucju buduce akumulacije nalazi se 14 manjih naselja od kojih ce se potpuno potopiti Celikovo Polje, Alacici, Ducela, Kosman, Bastasi i Scepan Polje, a djelimicno Donji Beleni, Pusto Polje, Itoce, Izlup, Brijeg, Gornje Krusevo, Hum i Mlinska Luka. Sa ovog podrucja morace se iseliti oko 120 domacinstava sa oko 550 stanovnika. Jos izvjestan broj domacinstava (oko 15) bice indirektno pogodjen stvaranjem jezera jer im se potapa dio posjeda. U gore navedenim naseljima potopice se 121 stambeni objekat, tri osnovne skole i nekoliko prodavnica zivotnih namirnica. Potapanjem ce biti pogodjen i put Srbinje – Pluzine – Niksic, a ova dionica ce biti izmjestena – kaze se u studiji.

U tom dokumentu se navodi da se prema podacima Zavoda za zastitu spomenika kulture na sirem podrucju akumulacije nalazi nekoliko spomenika kultre i prirodnih rijetkosti – crkva Scepanica, dvije nekropole i eventualno naselje u Scepan Polju, srednjovjekovni grad Kuzma, nekropola sa 40 stecaka na lijevoj obali Sutjeske, sehitski spomenici i gromila u Pustom Polju.

D.Perunicic
Vijesti