Crnoj Gori je danas, vise nego ikada ranije, potreban istorijski kompromis. Unija nezavisnih i medjunarodno priznatih drzava Crne Gore i Srbije je jedini model koji spaja dvije suceljene politicke projekcije u Crnoj Gori

Piše: Aleksandar Radulovic

Kada su, prije nekog vremena, vodjeni idejom da je postizanje konsenzusa relevantnih politickih snaga u Crnoj Gori neophodni cinilac snaznijeg i odlucnijeg iskoraka Crne Gore prema Evropi i evro-atlantskim tegracijama, predsjednici Vujanovic i Krivokapic uputili poziv na izgradnju takvog (politickog, gradjanskog) konsenzusa, iz opozicionih redova je stigao samo jedan, ali indikativan odgovor, koji se, uglavnom, svodio na slijedece: o tome se mozda i moze razgovarati, ali se prvo mora reci – kako se to misli u Evropsku zajednicu, Partnerstvo za mir i NATO – “sami”, kao Crna Gora, ili zajedno sa Srbijom. U ovom “detalju”, zapravo, ne lezi samo kljuc problema na relaciji Crna Gora – Evropa, vec i sifra za razumijevanje ukupne politicke atmosfere u Crnoj Gori, kao i osnovnih motivacija njenih politickih snaga – suverenisticke i unionisticke, ocjenjuje ministar inostranih poslova Crne Gore Miodrag Vlahovic.

-Poznato je da se referendum cesto i s pravom pominje kao nacin rjesavanja tog osnovnog crnogorskog upita. I zaista je tako – to je zakonit, Ustavom i medjunarodnim pravom garantovani, najdemokratskiji oblik izjasnjavanja. Crna Gora ima pravo na referendum o nezavisnosti, cak i da to ne pominju ni Beogradski sporazum, niti Ustavna povelja,istice Vlahovic.

Medjutim, dodaje on, ozbiljna politika, koja zeli da uspjesno okonca proces rekonstitucije crnogorske drzave, mora imati i sluha i znanja da politicke ideje profilise i propagira na nacin koji nece produbljivati, vec smanjivati tenzije i razlike u crnogorskom drustvu. Ovo je potrebno i kao protivmjera na izrazenu potrebu oponenata crnogorske drzavnosti da svaku razlicitost u stavovima i politici dovedu do apsolutnog i definitivnog raskola i socijalnog sukoba. Kompromis i sporazum su najbolji odgovor na politiku spaljenih mostova i “definitivnih neprijatelja”. Crnoj Gori je zato danas, vise nego ikada ranije, potreban istorijski kompromis, naglasava Vlahovic.

-Vrijeme koje zivimo je oznaceno ostrim i, na vidljivoj ravni crnogorske politike, beskompromisnim i ultimativnim suceljavanjem dva politicka koncepta. Na jednoj je strani tzv. suverenisticka, ili independisticka, ideja i politicka projekcija, koja zeli da povrati punu crnogorsku drzavnu samostalnost, sto treba da bude i formalizovano punim medjunarodnim priznanjem. Njena je osnovna karakteristika zalaganje za gradjansku i multikulturnu (tj. visenacionalnu i visekonfesionalnu) crnogorsku drzavnu zajednicu kroz politicki – sto ce reci demokratski proces. Ovaj politicki blok, uz sve neizbjezne razlike i nijanse u politickom izrazu tog jedinstvenog opredjeljenja, ima za centralnu ideju obnovu crnogorske drzave u modernom obliku, sto se smatra uslovom bez kojeg nema pune obnove i reforme crnogorskog drustva u cjelini, kaze Vlahovic.

-Na drugom polu crnogorske politike je politicka i ukupna kulturna projekcija koja Crnu Goru neizbjezno i bezuslovno vezuje za srpski politicki i drzavni korpus. “Unionisti” – sto bi bila najpribliznija, mada ne do kraja tacna politicka denominacija ove grupacije – jednostavno smatraju da Crna Gora treba da bude sa Srbijom, ma kakva da je ta drzavno-pravna veza i pozicija Crne Gore unutar nje. Naravno, i ovdje postoje finese i razlike, koje se krecu u rasponu od otvorenog zalaganja za utapanje Crne Gore u jedinstvenu i unitarnu srpsku drzavu (ma kakve da su granice te drzave), do modela koji podrazumijeva ocuvanje izvjesne autonomne pozicije Crne Gore u okviru necega sto se obicno (i nejasno) naziva modernom federacijom. Ta se politicka orijentacija uobicajeno samodefinise kao opcija koja pledira za zajednistvo sa Srbijom – nalazeci razloga za takvo opredjeljenje, uz casne izuzetke, u ideoloskim obrascima koji ne samo da negiraju samobitnost crnogorske nacije i autohtonost crnogorske kulture, vec, u drugim elementima politicke projekcije dovode u pitanje odrzivost Crne Gore kao gradjanske zajednice ravnopravnih naroda i konfesija. Ideja crnogorske samostalnosti je u okviru ove politicke grupe vrhunska i neoprostiva jeres, a “separatizam” najgora (i najcesce koriscena) etiketa za politicke oponente, napominje sef crnogorske diplomatije.
-Temeljna socijalna i politicka podjela u Crnoj Gori je, dakle, jedna vertikala, koja raspolucuje nase drustvo po linijama dva suprotstavljena kulturna obrasca. Uzaludni su napori da se svemu tome prida prefiks regionalne podjele, a gotovo karikaturalni pokusaji da se istaknuti zagovornici jedne ili druge politike smjeste u plemenske obrasce i okvire, koji bi trebalo da predestiniraju necije politicko zalaganje ili stavove, pa i o pitanju crnogorske drzavnosti, istice Vlahovic.

-Zasto je uocavanje ove osnovne crnogorske distinkcije – dakle stava prema pitanju da li Crna Gora treba i moze da bude samostalna drzava, u odnosu na druge podjele u Crnoj Gori – bitno? Razlog je jednostavan: to je jedina dilema koja moze biti rijesena kompromisom i saglasnoscu (glavnih) nosilaca dvije suprotstavljene politicke orijentacije u Crnoj Gori. Potreba za takvim kompromisom je jaca iz dana u dan – ne samo zbog toga sto srpsko politicko drustvo ne pokazuje znake da moze u dogledno vrijeme izaci iz dubinske krize u koju je zapalo krajem osamdesetih godina proslog vijeka, pa sa te strane tesko mogu doci bilo kakvi pozitivni impulsi koji bi okoncali logisticku podrsku tzv. “prosrpskim” partijama u Crnoj Gori od njihovih mentora u Srbiji, ocjenjuje Vlahovic.

-Ta se potreba prvenstveno tice same Crne Gore – koja je temeljno ugrozena kao drustvo u kojem su svi neophodni demokratski i reformski pomaci bitno usporeni cinjenicom da jos uvijek nije do kraja odgovorila na osnovno pitanje: da li zeli da se prikljuci evropskim i evro-atlantskim integracijama kao suverena drzava, ili pak kao provincija i teritorija koju ce neko drugi (dakle: Srbija) voditi putevima integracije, saglasno svojim potrebama i interesima. Sasvim sam uvjeren da zagovornici zajednistva sa Srbijom (ako im je to zajednistvo i zaista osnovni motiv i sustina politickog djelovanja – kako vole da isticu) ne mogu imati niti jedan valjani i iskreni argument protiv ideje unije dvije nezavisne i medjunarodno priznate drzave – Crne Gore i Srbije, naglasava Vlahovic.

-To je jedini model koji spaja dvije suceljene i samo naizgled iskljucive politicke projekcije u Crnoj Gori. Ostali bi, dakle, zajedno sa Srbijom – spremni za ekonomske integracije, slobodan protok ljudi, kapitala i robe, za garantovanje vlasnickih i drugih prava, ali bi i ostvarili, uz saglasnost manjinske Crne Gore, i ono sto predstavlja neophodni cinilac u ukupnoj kulturnoj emancipaciji crnogorskog drustva – povracaj pune drzavnosti Crne Gore, na moderan i demokratski nacin, ocjenjuje Vlahovic.

-To je jedini modus koji izbjegava podjelu na “pobjednike” i “gubitnike”, koji neutralise, nazalost, brojna nastojanja i politickih i para-politickih institucija u Crnoj Gori da demokratske procese suze i ogranice na bolne istorijske podjele koje jos zive u crnogorskom drustvu i koji istorijske procese stavlja iznad nivoa politicke igre u kojoj jedna strana mora da izgubi da bi se doslo do rjesenja. Odgovorni politicari, i pozicioni i opozicioni, moraju imati snage i znanja da takvim retrogradnim projekcijama konacno stanu na put, istice Vlahovic.

-Takav istorijski politicki kompromis je sustinska potreba crnogorskog drustva. Takav istorijski dogovor je najbolji nacin da se potvrdi spremnost i mogucnost Crne Gore da svoje osnovne dileme rijesi kao odgovorno drustvo i kao odgovorna politika. Zajednica nezavisnih drzava je rjesenje u kojem su svi dobitnici i svi ostaju zajedno – u nasoj Crnoj Gori – sa svim legitimnim razlikama i specificnostima i sa jasnom perspektivom prikljucenja zajednici evropskih naroda i drzava, kaze Vlahovic.

POBJEDA