Crnogorski eksperti su se prilikom usvajanja zakona o državljanstvu oslanjali na „stručnu pomoć" bivših slovenačkih funkcionera koji su bili žigosani kao odgovorni za protivpravno brisanje građana „južnjačkog porekla" iz spiskova stanovništva

Piše: Svetlana Vasović-Mekina

Slovenija se pre 17 godina suočila sa sličnim problemima kao Crna Gora, ali je službena Ljubljana za razliku od Podgorice omogućila delu populacije sa korenima u državama nastalim na tlu nekadašnje SFRJ – da zadrži oba državljanstva. Istina, i u Sloveniji je bilo jednostranih pokušaja da se pravo na dvojno državljanstvo minira, pa je paralelno sa procesom sticanja dvojnog državljanstva u dubokoj konspiraciji obavljeno „brisanje" dela građana „južnjačkog porekla" iz registra stalnog prebivališta, što je kasnije Ustavni sud ocenio kao teško kršenje ljudskih prava.

Neobično je to što bi „tehniku" masovnog oduzimanja državljanstva sada htela da primeni Crna Gora na one za koje se ispostavi da posle 22. oktobra imaju još jedno državljanstvo. Sve to je još zanimljivije zbog činjenice da su se crnogorski eksperti prilikom usvajanja svojih zakona o državljanstvu oslanjali i na „stručnu pomoć" bivših funkcionera iz slovenačkog MUP-a koji su u Sloveniji žigosani kao najodgovorniji za „administrativno etničko čišćenje" kojim je 26. februara 1992. nezakonito izbrisano nekoliko hiljada građana Slovenije iz registra stalnog prebivališta.

Između Crne Gore i Slovenije postoji još jedna sličnost – Ljubljana je, slično kao Crna Gora, početkom devedesetih godina prošlog veka bila suočena sa zahtevom dela stranaka desne provenijencije da ukine dvojno državljanstvo, ali tako da pod sankcije potpadnu samo građani iz bivših jugoslovenskih republika, ali ne i oni poreklom iz drugih zemalja sveta.

Iako je bila na pragu da sprovede „drugi krug brisanja nepoželjnih građana", Slovenija je od tog plana odustala posle oštrih kritika evropskih institucija zbog diskriminatorske prirode predloga zakona o ukidanju dvojnog državljanstva.

Rasprava koja se na tu temu razvila između srpskih i crnogorskih funkcionera zanimljiva je i za Sloveniju, ne samo zbog velikog broja besmislica koje gotovo svakodnevno osvanu na naslovnim stranama crnogorskih, ali i srpskih medija. Čine se neverovatnim izjave poput onih da je „dvojno državljanstvo zabranjeno u EU" ili da „Crna Gora ‘više neće davati’ dvojno državljanstvo". Kao da svi zaboravljaju da je pravo svake države da sama odredi kome će i pod kojim uslovima dati svoje državljanstvo, kao i da zvanična Podgorica praktično nema nikakvu mogućnost da sazna ko od njenih građana poseduje još nečije državljanstvo. Ova činjenica u bitnom ograničava šanse Podgorice da krene u „oduzimanje" crnogorskog državljanstva onim građanima za koje smatra da imaju „ilegalno" državljanstvo još neke države.

Oduzimanje državljanstva na način kako je najavljeno moglo bi biti izvedeno jedino diskriminacijom građana koji imaju ili su u međuvremenu dobili i srpsko državljanstvo, pošto sličan postupak „oduzimanja" državljanstva nije predviđen i za one koji imaju hrvatsko, bosansko, albansko, američko ili bilo koje drugo strano državljanstvo. Oduzimanje je gotovo nemoguće izvesti i zbog praktičnih problema, koji su nerešivi ukoliko Srbija ne pristane da Podgorici dostavi spiskove onih koji imaju i njeno i državljanstvo Crne Gore. Najzad, čak ni „otpusnica" iz srpskog državljanstva ne znači ništa ako se „ispisani" građani odluče, na primer, da se po sticanju crnogorskog državljanstva ponovo upišu u srpsko; kada je slovenačka država u jednom periodu od molioca za slovenačko državljanstvo zahtevala otpusnicu iz nekog od eks-ju državljanstava, ovdašnji advokati su klijente poučavali primerom gastarbajtera iz nekadašnje Jugoslavije koji su pored stranog uspevali da zadrže i jugoslovensko državljanstvo, zahvaljujući jugoslovenskoj diplomatiji i birokratiji. Sve su to razlozi zbog kojih nijedna ozbiljna država ne pokušava da reši ovo osetljivo pitanje jednostranim aktima, protivno volji neke druge države ili na štetu znatnog dela svojih stanovnika.

Iz novinskih napisa podgoričkih medija može se razabrati da vlast uopšte nije razradila ni šta bi se dogodilo sa stečenim pravima građana (stalni boravak, prava iz socijalnog osiguranja…) koji ubuduće ne bi imali crnogorsko državljanstvo. Šta bi se dogodilo sa tim novim „strancima" koji bi nastavili da žive u Crnoj Gori, zadržavši samo državljanstvo Srbije? Teško da bi Crna Gora u ovom veku, na putu ka EU, smela da ponovi „slovenački podvig" koji je unesrećio na desetine hiljada porodica, a zbog čega je Slovenija i dan-danas na tapetu međunarodnih organizacija koje se bore protiv kršenja ljudskih prava.

Politika