Vejn Meri, iskusni americki diplomata sa stazom u SSSR i Centralnoj Evropi, trenutno vodeci ekspert u Savjetu za americku spoljnu politiku u Vasingtonu, procjenjuje za RSE da je Balkan veoma nisko na listi spoljnopolitickih prioriteta Busove administracije

Piše: RSE

Vejn Meri, iskusni americki diplomata sa stazom u SSR i Centralnoj Evropi, trenutno vodeci ekspert u Savjetu za americku spoljnu politiku u Vasingtonu, procjenjuje za Radio Slobodna Evropa da je Balkan veoma nisko na listi spoljnopolitickih prioriteta administracije predsjednika Dzordza Busa.

Nedavnu posjetu americkog drzavnog podsekretara za politicka pitanja Nikolasa Bernsa zapadnom Balkanu mnogi analiticari su protumacili kao signal obnovljene odlucnosti Vasingtona da se ne odlaze rjesavanje problema u regionu. Vejn Meri (Wayne Merry), ekspert nevladine organizacije Savjet za americku spoljnu politiku, smatra da je pomenuta posjeta reakciju SAD na inicijative koje su pokrenute negdje drugdje – na Balkanu, u Evropi i u Ujedinjenim nacijama:

“Nemam osjecaj da je Vasington odobrio te inicijative ili nastojao da im pruzi impuls. Amerika mora biti ucesnik i mora reagovati. Smatram da Balkan kotira vema nisko na listi americkih prioriteta i to vidite i po paralelnim posjetama sefa Stejt departmenta Kondolize Rajs Evropi, Centralnoj Aziji i Moskvi, gdje je u fokusu razgovora Iran. Vidjeli ste takodje minule sedmice i posjetu ministra odbrane Donalda Ramsfelda Kini. U poredjenju s ovim posjetama, Burnsova pokazuje da SAD ostaju ucesnici u rjesavanju problema zapadnog Balkana, ali ne odrazava bilo kakvu promjenu prioriteta americke administracije.”

RSE: Gospodin Berns je nedavno porucio da Vasington namjerava da bude centralno angazovan u rjesavanju statusa Kosova, smatrajuci da pregovori mogu poceti iduceg mjeseca. Zasto Amrika mijenja formulu “standardi, pa status”, zalazuci se za simultano rjesavanje tih pitanja?

MERI: Vasington smatra da je to najmanje los pristup u rjesavanju problema. Unatoc retorici o centralnoj ulozi, meni nije jasno da Amerika predlaze da preuzme vodecu ulogu. Mislim da i u administraciji i u Kongresu postoji opste uvjerenje da su Kosovo i zapadni Balkan evropski problemi, te da su novac, ostala sredstva i kadrovi obaveza evropskih zemalja. Napominjem da je Berns govorio o centralnoj, a ne vodecoj ulozi. Amerika tezi centralnoj poziciji u svakom svjetskom pitanju zbog svoje velicine i vaznosti. Sto se tice zapadnog Balkana, mi zelimo da veci dio posla obave Evropljani.”

Sagovornik Radija Slobodna Evropa kaze da ne moze procjenjivati ko ce medjunarodnim posrednicima u pregovorima o Kosovu biti tvrdji orah, delegacija iz Beograda ili Pristine. Sto se manevarskog prostora Rusije i njene podrske Srbiji tice, Vejn Meri istice:

“Moskva ce na Kosovu pokusati takodje da igra centralnu ulogu, ali tako sto ce nastojati da bude istinski partner glavnim evropskim centrima. Mislim da cemo vidjeti kako Moskva sve naglasenije, kao evropska prijestonica, pristupa ovom regionalnom evropskom pitanju. Takodje cemo biti svjedoci nastojanja Moskve da blisko saradjuje sa Berlinom, Parizom, Rimom i Londonom u smislu stvaranja panevropskog pristupa, sto bi donekle Sjedinjene Drzave ostavilo po strani. Smatram da Rusija nema dublju privrzenost prema Srbiji oko Kosova. Moskvu zapravo brine da Kosovo ne bude presedan za secesionisticke regije zbog Cecenije i drugih svojih problema.”

RSE: Berns je tokom posjete regiji i Briselu bez diplomatskih rukavica zaprijetio da ce SAD blokirati ulazak Hrvatske i Srbije i Crne Gore u NATO, ako ove zemlje ne ispune obaveze prema Haskom tribunalu. Je li ovakvo upozorenje pokazatelj neslaganja SAD i Evropske unije?

MERI: To je svakako tacno. Nema dileme da se evropskim pristupom nude podsticaji, dok je americki pristup u sustini diplomatska prisila. Moze se reci da se ta dva pristupa upotpunjuju. To je, kako se cesto kaze, “strategija mrkve i stapa”. Drugacije je sa NATO-om, jer SAD mogu blokirati ulazak neke zemlje. Savez ne moze novim clanicama obecati previse, dok Evropska unija ima mnogo toga da ponudi. Iskreno govoreci, cini se da je mogucnost da Srbija u narednih 15 ili 20 godina bude primljena u Uniju veoma mala. Cak ce i Hrvatska imati teske zadatke da se prikljici tokom naredne dekade. U svakom slucaju i perspektiva clanstva u Uniji ima mnogo vecu privlacnost za vlade u regionu nego perspektiva ulaska u Atlanski savez.

RSE: Po misljenjima nekih posmatraca, Evropska unija nastoji da omeksa stav Podgorice oko nezavisnosti, barem dok se kosovsko pitanje ne rijesi. Ima li u Americi vise razumijevanja za Crnu Goru nego u Evropskoj uniji?

MERI: Sumnjam da Vasington ima vise simpatija za crnogorsku nezavisnost. To je bilo privremeni problem tokom Klintonove administracije, kada je drzavni sekretar Medlin Olbrajt nastojala da ohrabri crnogorski separatizam kao sredstvo pritiska na Milosevica. Posto on vise nije na sceni, glavna motivacija Vasingtona za separatizam ili nezavisnost Crne Gore je u velikoj mjeri iscezla.
Iskreno mislim da Crna Gora kotira veoma nisko na listi americkih prioriteta na Balkanu, a sam Balkan je vec dosta nisko u okvirima globalnih prioriteta Amerike.

Komentarisuci, naposljetku, najnovije promjene na Balkanu u kontekstu transatlantskih odnosa, nas sagovornik jos jednom naglasava:

“Moram kazati da je Balkan dosta nisko na listi americkih spoljnopolitickih prioriteta, u poredjenju sa Irakom, Iranom, Bliskim Istokom, Kinom, Sjevernom Korejom, pitanjima globalne trgovine, cak i pitanjima prirodnih katastrofa, kao sto su zemljoters i tsunami u Aziji. Balkan je u velikoj mjeri jucerasnje pitanje. U Vasingtonu se smatra se da je to bio prioritet Klintonove, ali ne i ove administracije.

Transatlanskim odnosima dominiraju ekonomska, a ne bezbjednosna pitanja ili regionalna bezbjednosna pitanja, kao sto je to Balkan. Izmedju SAD i EU se ostvaruju 40 posto globalne trgovine i velike finansijske transakcije. Tu je pravi posao. Kada se, pak, radi o problemima globalne bezbjednosti, Vasington na Evropljane ne gleda kao na minornog aktera.”

Nikola Gurovic
RSE