Reformski “rezultati” zamijenjeni su aferama, koje u kontinuitetu ruiniraju kredibilitet Vojske i proizvode znacajnu demotivaciju njenih pripadnika

Piše: Intervju: General Radosav Martinovic

General Radosav Martinovic nesporan je autoritet u oblasti vojne nauke i doktrine, ne samo na ovim prostorima. Sagledavajuci aktuelnu situaciju vezanu za funkcionisanje Vojske SCG, pripremio je projekciju njene transformacije, odnosno formiranja crnogorske vojske. Ekskluzivno za “Pobjedu” govori o osnovama tog modela, osnovnom konceptu crnogorske vojske, strategijskim parametrima, mogucim zajednickim aktivnostima sa Vojskom Srbije, regionalnim i globalnim bezbjednosnim integradijama…

Sta Vas je, gospodine generale, opredijelilo za ovakav model transformacije Vojske drzavne zajednice?
– Evidentno je da se reforma Vojske Srbije i Crne Gore ne ostvaruje na zadovoljavajuci nacin. Reformski “rezultati” zamijenjeni su aferama, koje u kontinuitetu ruiniraju kredibilitet Vojske i proizvode znacajnu demotivaciju njenih pripadnika. Posljedice se multiplikuju i prelaze u zonu alarmantnosti. Sa takvim stanjem u takvoj vojsci, strateski ciljevi uclanjenja u Partnerstvo za mir i druge evroatlantske strukture postaju imaginacija. Nesporno je da se takvo stanje vise ne moze tolerisati i da ono imperativno iziskuje konkretna rjesenja. Moguce rjesenje je transformacija Vojske Srbije i Crne Gore koja bi se zasnivala na istorijskim i aktuelnim realnostima.

Koje su to realnosti i koji su osnovni strategijski parametri za opravdanost takvog Vaseg pristupa?
– Vise je strategijskih parametara koji potvrdjuju opravdanost modela transformacije Vojske SCG u dvije vojske. Srbija i Crna Gora su nesrazmjerne po broju stanovnika, pa time i po regrutnim bazama za formacijsku popunu vojske. Crnoj Gori su primjerena rjesenja koja se odnose na veoma reduciranu vojsku sa vrlo kratkim vojnim rokom. Drugo, Crna Gora i Srbija imaju nesrazmjerne povrsine svojih teritorija, pa time i razlicite potrebe za operativnim i mobilizacijskim razvojem vojske. Trece, Srbija i Crna Gora imaju, a procjene ukazuju da ce i dalje imati nejednake izazove, rizike i prijetnje po njohovu nacionalnu bezbjednost, sto ce uslovljavati razlicita konkretna reagovanja drzave i moguce angazovanje vojske. Cetvrto, Crna Gora i Srbija, shodno karakteristikama svojih sistema nacionalne bezbjednosti, imaju specificne reformske ciljeve, a kako je Vojska integrativni element tih sistema, logicno je da imaju i specificne potrebe u reformi Vojske. Peto, Crna Gora i Srbija, shodno svojim razlicitim budzetima, imaju i imace razlicite mogucnosti finansiranja Vojske, sto ne samo da opravdava, vec i cini nuznim postojanje dvije vojske. Sesto, Crna Gora i Srbija imaju razlicite strategije planiranja prostornog razvoja, pa prema tome, i razlicite potrebe razvoja prostorne infrastrukture za vojne potrebe. Postojeci broj i povrsina vojnih kompleksa u Crnoj Gori je danas predimenzioniran u odnosu na njene potrebe. Preliminarne strucne analize i ekspertize ukazuju da su realne potrebe za funkcionisanje i razvoj sistema nacionalne odbrane Crne Gore na nivou od oko tek sest odsto postojeceg broja vojnih kompleksa. I na kraju, mozda i najvazniji od pomenutih parametara predstavlja neistovjetan odnos drzava clanica Srbije i Crne Gore prema dinamici ispunjavanja eksplicitnih uslova za pocetak i okoncanje procedure za uclanjenje u program NATO-a Partnerstvo za mir, a kasnije i u sam NATO, odnosno druge evroatlantske strukture.

Sta bi bila osnova za formiranje crnogorske vojske?
– Za formiranje crnogorske vojske osnovu bi cinili postojeci sastavi Vojske Srbije i Crne Gore koji su locirani na teritoriji Crne Gore uz ojacanja sa odredjenim brojem vazduhoplova, prvenstveno helikopterima. Takodje, u njen sastav bi bile inkorporirane postojece jedinice Ministarstva unutrasnjih poslova Crne Gore – Specijalna antiteroristicka jedinica, Posebna jedinica policije i Specijalna ronilacka jedinica. Crnogorska vojska bi definisane zadatke izvrsavala na unutrasnjem i spoljnjem planu. Na unutrasnjem planu to bi bili odbrana vitalnih nacionalnih interesa Crne Gore i njenih gradjana, preventivno djelovanje kod oruzanog ugrozavanja nacionalne bezbjednosti, subsidiarna podrska redovnom sastavu policije, pogranicne policije, obalskoj strazi i carini, osposobljavanje ljudstva i organizacionih jedinica, pruzanje pomoci drzavnim institucijama u slucaju ekoloskih, prirodnih ili vjestacki izazvanih nepogoda i katastrofa, kao i ucesce u obavljanju drzavnog protokola. Zadaci na spoljnom planu bili bi podrska drzavnim institucijama u prevenciji, menadzmentu, izgradnji i ocuvanju mira u regionu i svijetu, ucesce u mirovnim operacijama pod mandatom Organizacije ujedinjenih nacija, Evropske unije, OEBS-a i NATO-a i ucesce u medjunarodnoj vojnoj saradnji.

Kako bi se izvrsila konverzija sadasnjih kapaciteta Vojske SCG na crnogorski i srpski dio?
– Konverziju tih kapaciteta moguce je izvrsiti bez vecih komplikacija. Potpisivanjem bilateralnog medjudrzavnog dogovora regulisala bi se sva relevantna pitanja konverzije. Naravno, implementacija takvog dogovora porazumijeva iskrenost i konstruktivan pristup u obje drzave. U suprotnom, bile bi produkovane sumnje u prevaru ili zle namjere onog drugog.

U sublimatu, osnovni efekti te konverzije bili bi formiranje crnogorske vojske izdvajanjem jedinica, komandi i ustanova Vojske SCG koje su locirane na teritoriji Crne Gore, a to su Podgoricki korpus, Mornarica, Jedinice vazduhoplovstva i protivvazdusne odbrane, Samostalne jedinice Generalstaba, a to se odnosi i na samostalne komande, jedinice i ustanove Ministarstva odbrane SCG. Srpski dio Vojske ukinuo bi navedene komande jedinice i ustanove i reorganizovao bi sopstveni dio prema posebnom planu. U medjusobno dogovorenom roku bila bi dopustena mogucnost starjesinskom kadru da odabere u kojoj vojsci ce nastaviti karijeru, bilo bi regulisanje penzijskog osiguranja pripadnika Vojske SCG u obje drzave, pitanje vojnog skolstva, arhivskog fonda, bila bi definisana i planska podjela tehnickih i intendantskih materijalnih sredstava, pogonskih sredstava i zaliha municije. Svaka drzava bi, zatim, medjunarodnim organizacijama za kontrolu naoruzanja u regionu prijavila vlastite kolicine kojima raspolaze, sto podrazumijeva utvrdjivanje novih podkvota za obje vojske u skladu sa sporazumima u Dejtonu i Firenci.

Da li ovim modelom ostavljate mogucnost za neke zajednicke mogucnosti crnogorske vojske i Vojske Srbije?
– Listing mogucih zajednickih mogucnosti ove dvije vojske bio bi, svakako, veoma dug. To, prije svega, mislim na zajednicke vjezbovne aktivnosti u cilju priprema za eventualnu zajednicku odbranu. Tu je, zatim, zajednicko ucesce u mirovnim operacijama pod mandatom OUN, EU, OEBS-a i NATO-a, kao i koordinacija u oblasti subregionalne, regionalne i sire kontrole naoruzanja i konvencionalnih oruzanih snaga. Bilo bi prostora i za koordinaciju u edukaciji profesionalnog kadra, u oblasti proizvodnje i uvoza vojne tehnike i opreme, u razvoju komandno-informacionih sistema i u oblasti naucno-istrazivackog rada koji tretira vojnu odbrambenu problematiku.

Postoji li danas u Evropi primjer za takvu ili slicnu vojnu saradnju nekih zemalja?
– Da, to je na primjer vojno odbrambeni model Beneluksa. Kooperativnost izmedju belgijske i holandske ratne mornarice je intenzivna i realizuje se kroz ugovor preko integrisanog operativnog staba pod komandom admirala iz Beneluksa. Potpisan je i koncept zajednickih dejstava ratnih vazduhoplovstava Belgije, Holandije i Luksemburga saglasno okolnostima koje ce konkretne bezbjednosne prijetnje nametati, a znacajno je i ucesce kopnenih snaga ovih zemalja u sastavima multinacionalnih borbenih grupa Evropske unije.

Kakve su Vase projekcije nadleznosti u upravljanju i rukovodjenju crnogorskom vojskom?
– Na strategijskom nivou te nadleznosti imali bi najvisi drzavni organi Crne Gore. Predsjednik Republike Crne Gore imao bi svojstvo vrhovnog komandanta i komandovao bi crnogorskom vojskom, odnosno odlucivao o njenoj upotrebi.

Skupstina Republike Crne Gore koja funkciju upravljanja ostvaruje donosenjem Zakona, odluka i drugih akata, osim te zakonodavne, imala bi i funkciju nadzora nad crnogorskom vojskom. I na kraju Vlada Republike Crne Gore bi svoju funkciju upravljanja ostvarivala rukovodjenjem i kontrolom. Vlada bi obezbjedjenjem materijalnih i finansijskih sredstava za potrebe funkcionisanja i razvoja crnogorske vojske stvarala uslove za dostizanje potrebnog, pouzdanog i kvalitetnog nivoa njene operativno-borbene sposobnosti. U okviru Vlade, resorni ministar bi rukovodio crnogorskom vojskom u skladu sa zakonom i ovlascenjima.

Kako bi se ovakav model mogao implementirati u praksi?
– Logicno je da implementacija prezentiranog modela crnogorske vojske, u skladu sa principima supremacije civilne vlasti i njenim nadleznostima u civilnom i demokratskom nadzoru Vojske, treba da bude u nadleznosti zakonodavnih i izvrsnih institucija drzave Crne Gore. Takodje, u interakciji sa geopolitickim i geostrategijskim okruzenjem Crne Gore, drzava je ta koja treba da obezbijedi povoljnu klimu za razvoj njene vojske, sto brze ukljucenje u evroatlantske integracije, stabilne izvore finansiranja za reformski proces i na kraju adekvatan polozaj Vojske u drustvu.

U crnogorskoj vojsci ukupno tri hiljade ljudi

Po Vasem modelu koliko bi vojnika bilo u crnogorskoj vojsci i kako bi se ona popunjavala?
– Perspektivna personalna struktura crnogorske vojske mora da bude kompatibilna standardima zemalja razvijene demokratije i praksi evroatlantskih struktura. Crnogorska vojska trebalo bi da ima oko 400 oficira, 900 podoficira, 200 civilnih sluzbenika, 1.200 vojnika- mornara po ugovoru i 400 regruta. Ovaj broj regruta bi bio aktuelan samo do prelaska na model potpune profesionalizacije vojske. Od tada bi se za taj broj povecao broj vojnika – mornara po ugovoru.
Vojni rok u tom periodu trajao bi dva mjeseca, i realizovao bi se u cetiri godisnja ciklusa. U julu i avgustu obuka regruta i rezervnog sastava nebi se izvodila.

Regrutima bi se nudile cetiri mogucnosti izbora – sluzenje u vojnim institucijama sa i bez oruzja, civilno sluzenje i otkup vojnog roka. Od 2007. godine bila bi ukinuta vojna obaveza, a ostala bi gradjanska obaveza koja bi se ispunjavala u sektoru civilne bezbjednosti.

Oprema i naoruzanje

Kako bi crnogorska vojska bila opremljena i naoruzana?
– Strategijsko-koncepcijski cilj modernizacije crnogorske vojske predstavljao bi obezbjedjenje komplementarnosti njene opreme sa vojnim standardima zemalja razvijene demokratije i evroatlantskih struktura. U realizaciji tog koncepta bitno je imati dobru komunikaciju sa relevantnim i prestiznim proizvodjacima opreme i naoruzanja radi uspostavljanja i razvijanja partnerske saradnje, iskljucivo zasnovane na legalitetu i legitimitetu i uz potpunu primjenu afirmativnih medjunarodnih konvencija i standarda. Modernizacijom je neophodno obuhvatiti sadrzaje individualnog i kolektivnog standarda u vojsci.

Pored savremenih individualnih kompleta opreme za vojnika, osnovne oblasti odnosile bi se na naoruzanje sa sofisticiranim performansama za upotrebu u urbanom i vanurbanom ambijentu, transportna sredstva sa adekvatnom pokretljivoscu na teritoriji, i akvatoriju, odnosno u aerotoriji. Tu su jos specijalna oprema za obavjestajno-bezbjednosni operativni rad, komunikacijska oprema i oprema za automatizovani komandno-informacioni sistem.

Crnogorski vojnik

Kako ce po Vasem konceptu izgledati crnogorski vojnik i kojom ce opremom raspolagati?
– Projektovanjem vizije razvoja individualnog kompleta opreme za vojnika, mislim da je neophodno da vojnik crnogorske vojske u svojoj opremi mora da ima ultralaki balisticki sljem, integrisanu opremu u sljemu sa kamerom, senzorima i displejom koji je ujedno i nisanska sprava. Preko displeja moci ce da se prate podaci koje daje kompjuter, a aktivirace se glasom. Licni kompjuter, smjesten u ledjnom dijelu balistickog prsluka vojnika davace podatke relevantne kako za njega samog, tako i za njegovog komandira. Kompjuter ce sluziti za odrzavanje veze, legitimisanje u borbenim situacijama i orijentaciju u prostoru. Uz balisticki prsluk radi zastite vojnika od takozvane pametne municije i parcadi granata, u opremi ce biti i puska moderne koncepcije. Bice tu i termovizijske nisanske sprave koje omogucavaju nisanjenje i danju i nocu, osmatranje i slanje podataka komandiru o stanju na bojistu i stanju vojnika. Predvidjam i uniformu sa mikroklimatizacijom koja ce omoguciti rad vojnika u ekstremnim temperaturnim uslovima.

Ovo je, naravno, samo jedan od elemenata u modernizaciji ukupnog sastava crnogorske vojske. U tom kontekstu izdvojio bih samo jos kao znacajan prioritet i razvoj komandno informacionog sistema, sa startnog C2 na ciljni nivo C412 koji bi trebalo da postane operativan do 2010. godine.

Goran Popovic

Pobjeda