Sjenka nerasvijetljenih ubistava i brojnih slucajeva u kojima Sluzba nije bar donekle zastitila drzavne institucije predstavlja toliku hipoteku za Markovica da bi on u svakom demokratskom drustvu…

Piše: Zeljko Ivanovic/Vijesti

Sjenka nerasvijetljenih ubistava i brojnih slucajeva u kojima Sluzba nije bar donekle zastitila drzavne institucije predstavlja toliku hipoteku za Markovica da bi on u svakom demokratskom drustvu bio eliminisan kao kandidat ne samo za sefa agencije bezbjednosti vec i za iole vaznijeg njenog sluzbenika

Kada je, u februaru 2004, u “Vijestima” objavljen “portret” aktuelnog sefa crnogorske tajne policije sa naslovom “Dusko Dugousko”, potpisnik tih redova je shvatio koliko je Crna Gora i dalje nedemokratsko, cak prestraseno drustvo. Brojni citaoci su tada sms porukama ili direktno, na ulici u cetiri oka, izrazavali komplimente – najvise zbog, kako su govorili, hrabrosti. Iako je svakom autoru draze da mu tekst bude pohvaljen iz nekih drugih razloga, ovdje je istican gotovo iskljucivo taj kvalifikativ jer se eto nas list drznuo da ismije sefa tajne policije.

Intenzitet zatecenosti citalaca i njihova impresioniranost hrabroscu jedne novine u stvari su govorili o kolicini straha i neslobode koji jos dominiraju Crnom Gorom. Nedjelje koje su dosle pokazale su da je tekstom bio zatecen i sam Markovic, sef tajne policije. Zato je autor teksta “Dusko Dugousko” dvadesetak dana bio izlozen pracenju, prisluskivanju i maltretiranju. U direktnim i pisanim izjavama prijeceno je smrcu njemu i njegovoj familiji. Kada je sve to eskaliralo do zabrinjavajucih razmjera, autor je napisao pismo premijeru u kojem je optuzio njegovog sluzbenika Markovica za sva ta nepocinstva i zatrazio da se prljava kampanja obustavi. I gle cuda, sa prijetnjama se, zaista, i prestalo! Nadlezni iz MUP-a, na celu sa ministrom, dosta neubjedljivo, vise forme radi i po sluzbenoj duznosti ubjedjivali su autora u nesto u sta, vidjelo se to na njihovim licima, nijesu ni sami vjerovali – da Sluzba i g.Markovic sa tim nemaju veze. Jednostavno, koincidencija!

Poput svojih citalaca i junaka njegovog teksta, bio je zatecen i sam autor cinjenicom da se na pragu Evrope, na pocetku 3. milenijuma, desavaju stvari za koje je mislio da su ostale dio neke skrivene i ruzne proslosti. Samo po sebi se nametnulo pitanje sta je takva Sluzba u stanju da uradi obicnom gradjaninu ako ne preza da krene i na one koje, bar donekle, stiti institut javnih funkcija. Ili, kako moze da se odbrani gradjanin, pojedinac, kada jedna tako mocna i nekontrolisana Sluzba krene na njega. Nedugo zatim, osvanuo je i izvjestaj Stejt departmenta koji je kritike za krsenje ljudskih prava i politicku zloupotrebu adresirao upravo na tajnu sluzbu. Americka vlada je konstatovala da SDB na celu sa Markovicem prati i prisluskuje politicke oponente vladajuceg rezima.

Ali ni to nije sve. Probleme sa Sluzbom pomocnika Markovica imala je i sama vlast, ili bar njen dio olicen u koalicionom partneru SDP-u. Nakon sto je SDP odbio da podrzi Djukanovicevog kandidata za ministra unutrasnjih poslova (naravno, Markovic), a potom, u slucaju S.C. stao iza svog policijskog funkcionera Mica Orlandica, krenula je lavina. U seriji napisa u tadasnjoj “Publici”, ciju je 6. i 7. stranu Markovic najradije i samozaljubljeno citao, prvaci SDP su opisivani kao strani placenici (Ranko Krivokapic – britanski stipendista), eksploatatori najamne radne snage (Abid Crnovrsanin, preduzimac u Njemackoj) ili kao koproducenti predstave S.C. (Mico Orlandic, drug iz lova Andrije Jovicevica).

Za bilo koju evropsku drzavu i ovo bi bilo previse. Ako znamo da Crna Gora jos nije drzava, da nije ni evropska, da je drustvo u tranziciji, onda bi se cak moglo i reci da je aktuelni sef tajne policije najbolji kandidat za direktora nove agencije, kako tvrdi zakonski predlagac premijer Djukanovic. Pod jednim uslovom – da su pomenute brljotine i jedine u karijeri Markovica. Nazalost, u njegovom mandatu ginuli su ljudi. Desavala su se ubistva, medju zrtvama je bilo i visokih funkcionera ove Sluzbe i ti slucajevi nijesu rasvijetljeni. U proteklih pet godina ubijeni su i savjetnik predsjednika republike za bezbjednost Goran Zugic, visoki funkcioner DB-a Beli Raspopovic i na kraju urednik “Dana” Dusko Jovanovic. U prva dva slucaja istraga nije mrdnula sa mjesta, u posljednjem, takodje nema pomaka u onom najvaznijem – ko je narucio ubistvo direktora i glavnog urednika jednog dnevnog lista.

Niko, naravno, nije kriv dok mu se ne dokaze krivica. Ali, kako u svojoj knjizi o radu tajnih sluzbi u nedemokratskim sistemima pise Seki Radoncic, postoji i jedno nepisano pravilo – da svako politicko ubistvo koje se do kraja ne rasvijetli ima na sebi otiske prstiju SDB.

Nadati se da ce neko buduce vrijeme donijeti istinu o svim ovim zlocinima i da nakon toga nece pasti sumnja, a kamoli direktna optuzba ni na jednu drzavnu sluzbu, pa ni na tajnu policiju. Ali, i kada bi bili sigurni da ce to tako biti, sjenka svih ovih ubistava i brojnih slucajeva u kojima Sluzba nije, sto joj je zaista zadatak, bar donekle zastitila drzavne institucije, kao u aferama S.C. i “Nacional”, predstavlja toliku hipoteku za samog Markovica da bi u svakom demokratskom drustvu on bio eliminisan kao kandidat ne samo za sefa agencije bezbjednosti vec i za iole vaznijeg sluzbenika u jednoj tako vaznoj drzavnoj instituciji.

Parafrazirajuci omiljenu krilaticu komesara Solane o stapu i sargarepi, rezime slucaja Markovic bi bio – niti su gradjani zasluzili stap, niti je Dusko zasluzio sargarepu.

Vijesti

TEKST IZ DNEVNIKA VIJESTI OBJAVLJEN 01.02.2004

PORTRET: Dusko Markovic, sef Sluzbe drzavne bezbjednosti Crne Gore

DUSKO DUGOUSKO

Iako kompromis vladajucih crnogorskih partija oko nacina izbora direktora buduce agencije za nacionalnu bezbjednost, nije na pomolu, aktuelni sef SDB Dusko Markovic, davno se izjasnio: “Ja licno ne bih volio da budem izabran na tu duznost”.

Ima i obrazlozenje – pet godina je bio posvecen interesima Crne Gore, a kako mu je uzvraceno, Markovic zakljucuje sam: “Ne samo sluzba u cjelini, vec i ja licno, bili smo izlozeni razlicitim vrstama pritisaka, podmetanja i spekulacija”. Pomocnik ministra policije istice dva drasticna primjera: prvi je slucaj Kestner, kada je objavljeno da se susreo sa jednim od aktera duvanske efere Sreckom Kestnerom u Svajcarskoj da bi, navodno, kupio njegovo cutanje o svrecu cigareta za tricavih 500 hiljada DEM.

Markovic ima neoboriv alibi: ovaj Mojkovcanin, u stvari, nikada nije bio u Svajcarskoj, mada iskreno priznaje: “Volio bih ako bude mogucnosti da jednog dana podjem”. Slucaj drugi: posebno su ga, kaze, kao sportskog ribolovca, pogodili napisi da se u borbi sa mladicama iz Crnog jezera sluzi nedozvoljenim sredstvima: “Prvi put sam sada cuo da se dinamit baca u Crno jezero. Sve svoje slobodno vrijeme provodim u prirodi, ribolov je moj hobi, tako da je prava podlost optuziti mene za bacanje eksploziva i unistavanje naseg prirodnog bogatstva”.

Slicnih problema Dusko Markovic je imao na pocetku svoje politicke karijere i uzleta. Mojkovac je bio pretijesan za njegove ambicije i put ge je neminovno nanio ka Podgorici. Bila je zima C94, i Markovic je prilikom seljenja, uz namjestaj, ponio i radijatore iz svog dotadasnjeg stana.

Buknula je afera koja se zavrsila formiranjem opstinske komisije koja je konstatovala da je Markovic zaista odnio radijatore, da je to obrazlozio cinjenicom da je prethodno otkupio stan, ali da na takav potez nije imao pravo jer je republicka Uprava zgrada dala misljenje po kome “radijatori nijesu sastavni dio stana te se zbog toga ne mogu otudjivati”.

U vrijeme ovih zakljucaka Markovic je vec bio “nedostupan” – pokrivao je povjerljivo mjesto generalnog se-kretara vlade. Tu je zaceto prijateljstvo sa DJukanovicem koje ga je kasnije preporucivalo za sve naredne odgovorne duznosti, sto je na kraju krunisano jednom od najznacajnijih, a u demokratskim sistemima poput naseg, i jednom od najuticajnijih funkcija – sefa tajne policije.

Dok sumira rezultate sluzbe od 1998, kada je preuzeo, Markovic ne stedi komplimente. Tvrdi da od tada “nijedan prijem novog radnika nije izvrsen po politickoj pripadnosti, niti je u Sluzbi sprovodjena stranacka diferencijacija”. Za sebe kaze “da nije partijski neutralan, ali da jeste ideoloski!? “Kada sam C98. prihvatio ovu duznost podnio sam ostavke na sve funkcije u partiji i vratio partijsku kjnizicu”.

Kune se da u njegovom mandatu “nijedan pripadnik SDB-a nije koristio prinudu da bi dosao do odredjenih podataka”, te da su “ruzni epiteti koji su pripisivani Sluzbi svih ovih godina neutemeljeni i netacni”. Cak i kada dolaze sa tako ozbiljnih adresa kao sto je Stejt department. Izvjestaj o stanju ljudskih prava u Crnoj Gori koji pominje prisluskivanja i pracenja opozicionih prvaka Markovic odbacuje “jer se ne temelji na dokazima vec na izjavama i utiscima raznih politickih struktura”. “To su spekulacije jer da bi se mjera prisluskivanja ili pracenja primijenila treba da postoje ozbiljni bezbjednosni razlozi i argumenti, sto u odnosu na ovdasnje politicke lidere, bar od kada sam ja na celu Sluzbe, nije bio slucaj”, tvrdi on.

Kada je rijec o crnim fondovima i tajnim akcijama SDB-a, Markovic ne krije da i “crnogorska tajna policija, kao i sve druge, ima novcane fondove iz kojih finansira operacije od znacaja za svoju drzavnu i nacionalnu sigurnost”, ali da se oni ne pune “svercom narkotika i oruzja, vec kroz legalne budzetske kanale”.

Za razliku od njega, bivsi savjetnik premijera DJukanovica i covjek cije se ime nalazilo na platnom spisku SDB-a, Ratko Knezevic, tvrdi da su putevi, novca, sverca i tajnih sluzbi, ukrsteni:”Sva nerijesena ubistva u Crnoj Gori vezana su za sverc duvanom”.

U svojoj knjizi “Iza maske”, autor Seki Radoncic konstatuje da se iza svih nerasvijetljenih ubistava na prostoru stare Jugoslavije krije isti rukopis – nekadasnje Udbe, ili danansnje SDB. I da su se bas crnogorski kadrovi koje je angazovala ovdasnja tajna sluzba “pokazali kao pravi majstori za smaknuca”.

Afere su se smenjivale jedna za drugom, Markovic je bio relaksiran:”Ako postoji mogucnost da bilo koja afera ugrozi nacionalnu bezbjednost jedne drzave, onda bi se trebalo zapitati da li postoji institucija bezbjednosti koja bi trebalo da zastiti drzavu od takve pojave”.

Sef tajne policije je tvrdio da je situacija pod kontrolom, iako se nametalo logicno pitanje, cemu koristi njegova Sluzba ako, svako malo, izbijaju skandali koji potresaju drzavu i njen vrh.

U galimatijasu koji je uslijedio oko Moldavke S.C, sef tajne policije se zalio na svog ministra kako je izuzeo njegovu sluzbu iz pretkrivicnih radnji vezanih za taj slucaj i hvalio saradnjom sa njegovim pomocnicima Orlandicem i Crnovrsaninom. S druge strane, SDP je, bas zbog te afere odbio da podrzi imenovanje Markovica za novog ministra policije jer “nije covjek koji moze doprinijeti reformama u jednom od najvaznijih resora”.

U kriticnim momentima izbora Vlade, Markovic je osumnjicen da je pokusao SDP-u zavrnuti ruku objavljivanjem dosijea o Crnovrsaninu, koji je u vise nastavaka izlazio u “Publici”. Branio se:”To je laz. Sto se Sluzbe drzavne bezbjednosti tice gospodin Crnovrsanin moze biti predsjednik drzave ako bude imao prilike za to”.

Na kraju, kada podvuce crtu, Dusko Markovic moze biti zadovoljan predjenim putem. Krenuo je od mojkovackog partijskog aktiviste i dogurao do clana najuzeg rukovodstva najace partije u Crnoj Gori; poceo je sluzbu kao odbornik u maloj sjevernoj opstini da bi dogurao blizu vrha republickog parlamenta; na kraju, od lokalnog cuvara kutija na prvim izborima u Mojkovcu dogurao je do cuvara najvecih tajni u drzavi. Usput je postao uspjesni sportski ribolovac, predsjednik FK Mladost, clan IO FSCG, a doskora ga je bio glas kako, pored svih obaveza, stigne i da priredi kljucne strane, 6. i 7, u “Publici”.

Ali, kao sto sve prave ljubavi zavrse tuzno, tako i ova – jednog dana je bas u toj novini izasla izjava kojom se prijepodne dicio, a popodne kleo kako mu je nezasluzeno prisivena. Kada je izabran na mjesto sefa SDB, jedan stari, iskusni bezbjednjak ga je ocijenio:”Ne zna mnogo, ali ima volju da uci. Pun mu je sto knjiga”.

Ocito, to nije bilo dovoljno. Markovic je, mnogo ranije, preskocio neke lekcije koje se nijesu dale nadoknaditi. A nenadoknadiv gubitak je bio i odlazak njegovog pokrovitelja Milana Rocena za Moskvu. Zato je Sluzba ispala tako efikasna. Da je ona sacekala Zivkovica i porodicu mu, prezivjelih ne bi bilo. U pokusaju da bude duhovit, Markovic je pao. Pitanje je samo dana kada ce mu to biti i saopsteno.

Zbilja, ko je kriv? DJukanovic ili Markovic? Ili, mozda, braca Vorner? Jer oni su stvorili Duska. S tim sto razlika izmedju njihovog i DJukanovicevog junaka nije zanemarljiva – prvi je izmisljen, drugi stvaran; prvi nas zabavlja, drugi zamara; prvi se bavi djecom, drugi odraslima; prvi izaziva smijeh, drugi suze; prvi ima, kao svaki zec, velike usi dok se drugi citav pretvorio u uvo, zato prvi u ruci najcesce drzi sargarepu, a drugi mobilni telefon. Ima i jedna slicnost – oba junaka imaju sefa, s tim sto ovom DJukanovicevom ne pada na pamet da kaze: Hej sefe, koji ti je vrag?

Zeljko IVANOVIC