Smrt je najsigurniji posao – glasi poslovna deviza porodice Topalovic, pogrebnika iz kultnog domaceg filma Maratonci trce pocasni krug

Piše: Petar Komnenic/Monitor

Smrt je najsigurniji posao – glasi poslovna deviza porodice Topalovic, pogrebnika iz kultnog domaceg filma Maratonci trce pocasni krug. Topalovici koji su dosli na revolucionarnu ideju da, izmedju dva svjetska rata, zgrnu pare otvaranjem prvog krematorijuma u Srbiji nijesu se ovajdili u filmu, niti bi se, sve su prilike, najeli hljeba u Crnoj Gori.

U Crnoj Gori krematorijum ne postoji, i veoma su rijetki oni koji se odlucuju na moderniju verziju posljednjeg ispracaja. U Crnoj Gori je samo deset osoba koje posmrtne ostatke zele smjestiti u urnu. Tako se da zakljuciti na osnovu precizne evidencije udruzenja Oganj iz Beograda, koje od pocetka proslog vijeka propagira kremaciju kao pogodniji nacin sahranjivanja. U Tivtu i Baru zivi po jedan clan ovog drustva, a u Niksicu, Herceg Novom, Budvi i Igalu po dva. U Srbiji ima pet hiljada stanovnika na spisku drustva “Oganj”, dok to udruzenje samo u Beogradu broji cetiri hiljade clanova.

“Mi smo solidarno drustvo i nemamo krematorijum. Nasi clanovi su duzni uplatiti prosjecno 400 eura na ziro racun, a za taj novac dobijaju kompletnu uslugu. Ljudi na terenu izdaju umrlicu, organizuju kremaciju – porodici ostaje da dodje i preuzme urnu. Mi grobljima placamo za trecinu vecu sumu od one koju dobijemo”, objasnjava za nas list Maja Nikolic sekretar udruzenja Oganj.

To udruzenje osnovano je u Beogradu pocetkom 20. vijeka kao grana evropskog pokreta koji su predvodili renomirani ljekari ubijedjeni da je higijenskije i za zivotnu sredinu pogodnije da se posmrtni ostaci spaljuju – radi sprecavanja zagadjenja podzemnih voda, zemljista, ali i radi smanjenja neracionalne upotrebe korisnog zemljista.

U Srbiji danas postoje samo dva krematorijuma – jedan u Beogradu otvoren sezdesetih godina na Novom groblju, i drugi koji je prosle godine poceo da radi u Novom Sadu. Oba posluju u okviru javnih komunalnih preduzeca te dvije srpske opstine.

“Nasi clanovi su osobe svjesne savremenih problema. To nijesu samo ateisti, kako se obicno misli, vec ljudi koji vjeruju da je kremacija jednostavnija i bezbolnija za porodicu. Oni smatraju da im ne trebaju grandiozni spomenici i ceremonije da bi se ocuvalo sjecanje na njih, vec da ljudi treba da ih nose u srcima”, kaze Maja Nikolic.

Malo Crnogoraca razmislja na taj nacin. Milutin Memedovic, vlasnik pogrebnog preduzeca Bor iz Niksica u tom je poslu preko petnaest godina i ne sjeca se da se iko ikad raspitivao o mogucnosti kremacije.

“Ljudi hoce da sahrana bude dan za pamcenje, dan kada mogu podijeliti bol sa poznanicima. Kremacija je nekako brza i sterilna i mislim da ovdje nece zazivjeti jos sto godina”, objasnjava Memedovic.

Isto tvrdi i Momcilo Sekulic, direktor javnog preduzeca Pogrebne usluge iz Podgorice. On kaze da se nekad razmisljalo o krematorijumu na Cepurcima, ali da se odustalo iz ekonomskih razloga. Sama izgradnja krematorijuma – zgrade i pratece opreme, prema njegovim rijecima, kostala bi oko 300 hiljada eura, a odrzivost tog projekta zavisila bi iskljucivo od interesovanja gradjana.

“Samo se rijetki odluce na takav posljednji ispracaj, a to je daleko od dovoljnog da postojanje krematorijuma bude opravdano i isplativo”, objasnjava Sekulic.

Kremacija zbog ovdasnjih zakona nije puno jeftinija od standardne pogrebne procedure. Iako kovceg i prateca oprema ne moraju biti luksuzni, za spaljivanje se koriste specijalni sanduci na kojima nema metalnih djelova. Najveci problem je sto po vazecem zakonu o sahranjivanju iz 1974. godine porodica nema pravo da sa urnom cini sto joj je volja, vec drzavi mora pruziti dokaz da je urnu ukopala u grobno mjesto! Procedura ostaje ista – umjesto sanduka sa tijelom, ukopava se urna sa pepelom.

Ko hoce da razaspe pepeo pokojnika to moze uciniti samo na za to specijalno odredjenim mjestima – na groblju u Beogradu i Novom Sadu. U Crnoj Gori takve lokacije nema i urna se mora spustiti u zemlju.

A crnogorska groblja sve su neuslovnija i nepreglednija – bukvalno pocinju da gutaju gradove. Na Cepurcima se vec gradi treca faza, a u planu je i novo groblje koje bi trebalo da se nadje preko puta KAP-a.

“Tamo je zamisljen i krematorijum, ali to je samo idejni projekat. Za to, ponavljam, nema ekonomskog opravdanja, iako bi prihvatanje tog nacina sahranjivanja znacilo – estetski i prostorno. Urne zauzimaju puno manje mjesta, odlazu se u tipske rozarijume, i izbjegavaju se svakakvi neimarski poduhvati na grobljima”, objasnjava Sekulic.

Rasprava o pogrebnoj ceremoniji po pravilu ima i obicajnu i vjersku dimenziju. Antropolog Lidija Vujacic za nas list kaze da su nasi staroslovenski preci prvobitno praktikovali i spaljivanje i sahranjivanje pokojnika. Vremenom je preovladalo sahranjivanje zbog prihvatanja rimskih i istocnjackih uticaja, novog hriscanskog ucenja, ali i naredjenja crkvene hijerarhije. Ona smatra da je kremacija, stoga, vise izraz savremenog nacina oprastanja od pokojnika. Taj cin je prema njenom misljenju negdje uslovljen prakticnim razlozima, a drugdje kosmopolitskim pogledom na svijet, koji nije opterecen naslijedjenim obicajima.

“Ako dusa napusta tijelo nakon smrti, nacin na koji ce se posmrtni ostaci pohraniti nije vazan – tijelo i dusa su nezavisne cjeline. No, mi smo ipak sredina koja u skladu sa izvornim hriscanskim obredom i opterecena lokalnom tradicijom, sprovodom smatra uglavnom pokopavanje tijela u zemlju. Tako se ne remeti kult pokojnika, tijela i zemlje – nepisani zakon krvi i tla – kao izraz plemenskog mentaliteta i vezanosti za zemlju i zavicaj, izmedju ostalog, i preko kostiju”, objasnjava Vujacic.

Osim istorijskih i obicajnih razloga jedan od uzroka skepticizma prema kremaciji lezi i u problemima modernog drustva. Psiholog Maruska Draskovic kaze da su nasa groblja dokaz da se ovdje velica smrt. Uzrok tome Draskoviceva vidi u cinjenici da tek u tragicnim okolnostima shvatamo koliko smo toga propustili da uradimo za vrijeme pokojnikovog zivota, pa vjerujemo da to mozemo nadomjestiti velicanstvenim pogrebnim ceremonijama.

Mozda se zato kremacija nesvjesno i izbjegava. Kod kremacije nama pompeznih sahrana, kolona ljudi koji izjavljuju saucesce, nema lelekanja i javnog ispoljavanja tuge i bola”, objasnjava Draskovic.

Ona vjeruje da upravo to smeta ljudima u Crnoj Gori koji, koliko god to cinicno zvucalo, smrt bliznjega dozivljavaju kao odredjenu drustvenu povlasticu – vrijeme kada su obasuti paznjom, tolerancijom, saucescem.

A, ako samo smrt u nama moze probuditi osnovni osjecaj sapatnje i naklonosti prema drugom ljudskom bicu, onda je prilicno jasno u kakvom nam ambijentu proticu zivoti.