Centar za građansko obrazovanje (CGO) podsjeća da rad na Enciklopediji Crne Gore, kapitalnom projektu Crnogorske akademije nauka i umjetnosti (CANU) prati niz kontroverzi, kako u dijelu finansijskih projekcija, koje kontinuirano rastu, tako i izboru saradnika.

Ovaj projekat je počeo zvanično 1. septembra 2024. godine, a do kada je projekat zvanično počeo do 31. decembra 2025. godine, odnosno za manje od godinu i po, potrošeno 446.936,60 eura.

Od 1. septembra do 31. decembra 2024. godine utrošeno je 174.926,10 eura, a Redakcija Enciklopedije sastala se šest puta. Radom Redakcije predsjedava Dragan Vukčević, čiji je mandat na čelu CANU završen neposredno prije imenovanja za glavnog i odgovornog urednika Enciklopedije. On organizuje i koordinira rad Redakcije u skladu sa Pravilnikom o izradi Enciklopedije Crne Gore, koji je potpisao dok je još bio predsjednik CANU.

Prema Odluci o imenovanju članova Redakcije Enciklopedije Crne Gore, pravo na mjesečne naknade iz sredstava namijenjenih projektu imaju: glavni i odgovorni urednik (100% prosječne neto zarade u Crnoj Gori u prethodnoj godini), urednici oblasti (80%), kao i ostali članovi Redakcije (60%).

U Godišnjaku CANU za 2024. godinu, koji i dalje nije javno dostupan na sajtu ove institucije, tada novoizabrani predsjednik CANU, Ljubiša Stanković, naveo je da su prethodni leksikografski projekti stvorili „odličnu osnovu za početak rada na Enciklopediji”, te da je rad Leksikografskog centra bio početak ispunjavanja zakonske obaveze Akademije. Takođe je istakao da je država kroz budžet prepoznala značaj projekta, uz napomenu da će dinamika i obim rada u potpunosti zavisiti od odobrenih sredstava. Izrazio je i nadu “da će to biti jedan od doprinosa Akademije punopravnom članstvu Crne Gore u EU, i da će ta dva procesa biti završena u približno istom roku”.

U 2025. godini za Enciklopediju je izdvojeno dodatnih 272.010,50 eura, a Redakcija se sastala 16 puta. Uvid u zapisnike pokazuje da je većina sjednica bila posvećena radu na abecedaru, iako je početak tog procesa bio planiran još za treći kvartal 2024. godine, što ukazuje na kašnjenja iako to ne bi smjelo biti tako imajući u vidu iznos sredstava koji se opredjeljuje i troši.

CGO je zatražio i plan rada Redakcije, ali nas je CANU uputila na Program rada za 2026. godinu koji je opšteg karaktera. CGO cijeni da za projekat od ovakvog značaja, sa postavljenim rokom završetka (31. decembar 2028. godine) i troškovima koji će samo do kraja ove godine premašiti milion eura, mora postojati poseban, detaljan plan rada sa precizno utvrđenim rokovima i odgovornostima.

CGO ukazuje da je u 2026. godini za Enciklopediju je planirano najmanje 550.000 eura, uz informacije o stalnom rastu tih troškova. Naime, pored već opredjeljenjih sredstava CANU nastavlja da šalje zahtjeve za nova budžetska sredstva. Samo je prošle sedmice odlukom Vlade, iz jednog ministarstva, preusmjereno novih 25.000 eura za CANU za potrebe rada na Enciklopediji.

CGO će nastaviti da pažljivo prati realizaciju projekta Enciklopedije Crne Gore i insistira na punoj transparentnosti, odgovornosti i meritornosti u njegovom sprovođenju. S obzirom na značajna javna sredstva koja se kontinuirano opredjeljuju, nedopustivo je da ovakav projekat nema preciznu strukturu i javno dostupan plan rada. Enciklopedija Crne Gore ne smije biti svedena na formalno ispunjavanje zakonske obaveze, već mora biti kredibilno, stručno utemeljeno i trajno vrijedno djelo od opšteg društvenog značaja.

Sara Čabarkapa, koordinatorka programa Aktivno građanstvo