Deceniju i po od uspostavljanja visestranacja, crnogorsko drustvo ulazi u fazu politickog sazrijevanja koju obiljezava drustveni konsenzus o vaznim pitanjima za njen razvoj

Piše: Vukosav Jokanovic

Deceniju i po od uspostavljanja visestranacja, crnogorsko drustvo ulazi u fazu politickog sazrijevanja koju obiljezava drustveni konsenzus o brojnim vaznim pitanjima za njen razvoj. Cinjenica da oko 80 odsto gradjana, bez obzira na politicko opredjeljenje i nacionalnu pripadnost, zagovara pristupanje Crne Gore Evropskoj uniji, ubjedljiva vecina koja se suprotstavlja potapanju kanjona Tare, kao i splasnjavanje politickih tenzija kada se govori o raspisivanju referenduma, samo potvrdjuju taj trend. Novu evolutivnu fazu razvoja crnogorskog politickog drustva, s druge strane, karakterise evidentna nemoc aktuelne politicke elite da drustveni konsenzus institucionalizuje i pretoci u politicki dogovor.

Portparol SDP-a i sef kabineta predsjednika Skupstine Crne Gore Branislav Radulovic, podsjeca da je politicki konsenzus, bez obzira na tadasnju duboku podijeljenost crnogorskog drustva, prvi put u republici postignut u vrijeme NATO intervencije, 1999. godine, kada je parlament usvojio Deklaraciju o gradjanskom miru. Ta deklaracija, prema njegovim rijecima, nastala je kao izraz svijesti politickih elita u parlamentu da se Crna Gora nalazi na rubu gradjanskog sukoba i svi su prepoznali neophodnost da izglasaju taj dokument. Aktuelna Deklaracija o Tari, ocjenjuje on, je izvorno gradjanska inicijativa, produkt oslobodjene ekoloske i gradjanske svijesti, i ona je uspostavila konsenzus na nivou interesa gradjanina pojedinca, nezavisno kojoj politickoj strukturi pripada. Zbog toga je neophodno, smatra Radulovic, da crnogorski parlament izglasa tu volju, odnosno uspostavi politicki konsenzus.

– Na drugoj strani imamo paradoks da sva istrazivanja pokazuju da je preko 80 odsto gradjana za evropske integracije, a kad nam je sest nevladinih organizacija ponudilo dokument o Evropskim integracijama, sve partije su ga odbile, izuzev SDP-a. To govori da politicke elite u toj sferi ne prepoznaju ni minimalni zajednicki imenitelj. Imamo uspostavljen drustveni konsenzus i svijest gradjana da su evropske integracije jedina buducnost Crne Gore, ali politicke elite nijesu u stanju da to materijalizuju – objasnjava Radulovic.

Sve ovo, smatra on, je dokaz da crnogorsko drustvo sazrijeva i da je 15 godina visepartijskog sitema produkovalo kvalitet – dovelo je do generacijskih promjena, novih saznanja u stanovnistvu, dok su i same politicke elite prepoznale da radikalizacijom politicke scene ne mogu postici nista. Sada je bitno, kaze on, da drustveni konsenzus bude ovjeren u parlamentu.

Koordinator u CEDEM-u Rade Bojovic uocava s jedne strane “sazrijevanje politickog drustva, a s druge zamor socijalnog materijala”, sto za posljedicu ima odsustvo institucionalnog konsenzusa.

– Imamo saglasnost javnosti oko ciljeva, ali i problem sa politickom klasom, gdje ne postoji saradnja na realizaciji konsenzusa ubjedljive vecine. To je kontraverzna situacija koja ce se morati rjesavati – upozorava Bojovic.

On, takodje, uvidja da postoji niz pitanja iz ekonomije i prava, oko kojih postoji saglasnost naroda, gotovo plebiscitarna, ali da unutar politicke klase ima mnogo vise podjela i konfrontacija i dodaje:

– Crna Gora je dobrim dijelom posvadjana oko tema koje su jos vaznije. Na primjer, ne postoji konsenzus oko lustracije, a javno mnjenje je podijeljeno i oko pitanja ratnih zlocina ili clanstva u NATO paktu. Iako ima ohrabrujucih naznaka, vise postoji konsenzus oko nacela i ciljeva, ali ne i oko sadrzine. Ako cete u Evropu, a necete da saradjujete sa Hagom, onda znaci da nijeste saglasni oko sustine tog procesa. Kad otvorimo pitanje sadrzine, odnosno sve etape jednog procesa, konsenzus ne postoji i vide se uobicajene linije cijepanja – konstatuje Bojovic.

Politicka klasa, koja je na sceni od institucionalizacije visestranacja, u velikoj mjeri je potrosena i izmedju sebe ne odrzava nuznu komunikaciju. Ta klasa, ocjenjuje on, tesko moze uspostaviti konstruktivno jedinstvo i odredjena pitanja oko kojih postoji konsenzus pretociti u politicku akciju, i predvidja:

– Aktuelna politicka elita ce postojati do rjesavanja drzavnog pitanja, a tek onda se otvara prostor za drugacije politicke odnose.

I Branislav Radulovic smatra da su za novo vrijeme potrebne nove elite i da “definitivno oni koji su svoje karijere politicara poceli krajem 80-ih godina nijesu ti koji mogu da izvedu do kraja proces, jer ne nose evropske vrijednosti”.

– Crna Gora mora da reformise politicke elite. Period koji predstoji ce znaciti promjenu samih nosilaca politicke vlasti u Crnoj Gori, koji moraju bastiniti nove vrijednosti – oslobodjeni nacionalizma, spremni na dijalog, koji poznaju institucije i koji su obrazovani na evropskim postulatima – kaze on.

Portparol DPS-a Predrag Sekulic tvrdi da je njegova partija otvorena za svaku vrstu konsenzusa, oko onoga sto su njene programske osnove, prije svega priblizavanje Evropi, puno obnavljanje crnogorske drzavnosti, kao i stvaranje ambijena za sto brze ekonomske i drustvene reforme. On smatra da, ako postoji nacionalni konsenzus oko priblizavanja EU, onda to podrazumijeva i prihvatanje svih ostalih uslova.

– Neophodno je u parlamentu brzo donositi evropske zakone, kako je to radila Slovenija, bez mnogo rasprave. Tako nesto ce biti neophodno i Crnoj Gori. Ako govorimo o konsenzusu o evropskim vrijednostima, moramo biti iskreni do kraja. Znaci, opozicija nece moci svako malo da izadje na ulice i protestuje iz iracionalnih razloga. To znaci da se bojkotom ne rjesavaju stvari, da postujemo volju vecine i demokratske standarde – zakljucuje Sekulic.

Ne idu zajedno Lovcenske straze i plemenske skupstine

Portparol SNP-a, Miomir Vojinovic, kaze da u njegovoj partiji, kad govore o konsenzusu, misle prije svega na odnos prema nacionalnom i drzavnom pitanju.

– Najkrupnija razlika jeste gledanje na drzavno-pravni status i tu smo jos 2003. godine postigli konsenzus – da se 2005. godine odrze neposredni izbori za Skupstinu zajednice SCG, i predvidjeli mogucnost referenduma 2006. Ako DPS pogazi neposredne izbore, onda se stvari veoma komplikuju i otvara se pitanje da li je vise moguce voditi dijalog – kaze Vojinovic, upozoravajuci pri tom na radikalizaciju stavova na krajnjim polovima oba bloka, koje personifikuju Lovcenske straze ili plemenske skupstine.

On tvrdi da se SNP zalaze za dijalog i kompromis, ali da u ovom trenutku prepreku za konsenzus predstavlja aktuelna vlast, “koja je pribjegla politickom, pravnom, cak i ustavnom nasilju”, gazeci Ustavnu povelju.

Najava SNP-a u Skupstini minule sedmice, da ce podrzati organizaciju referenduma, prema misljenju portparola SDP-a Branislava Radulovica, je ipak ohrabrujuci momenat.

Konsenzus, prema njegovim rijecima, treba da se postigne oko tri osnovna principa – kada ce biti referendum, pod kojim uslovima i da bude medjunarodno kontrolisan.

Predrag Sekulic smatra da, nakon potpisivanja Beogradskog sporazuma, vise ne postoji ostra podijeljenost po pitanju crnogorske drzavnosti.

– Bez obzira na istrazivanja koja pokazuju rast brojnosti onih koji su za puno obnavljanje drzavnosti, sve vise preovladava svijest da ce i nakon referenduma, posto Crna Gora dobije stolicu u UN, gradjani obje drzave zivjeti u punoj slozi i harmoniji – zakljucuje Sekulic.

Vijesti