Piše: Dzavid Kahari

U vodom okruzenom prebivalistu New Yorka, jednog popodneva sam bio u mogucnosti da ulovime ribe dovoljno da prehranim dvadeset porodica uz potrosenih 5 dolara (za gliste). Posle nekoliko sati ribolova, zbog nezadovoljavajucih propisanih duzina, primoran sam bio da sretne ribe vratim u blagodeti okeana, jer bi me prva kostala 250 dolara, druga 500 i tako redom, a kada bih sve zadrzao, najvjerovatnij bih zavrsio u pritvoru uz advokatske troskove od nekoliko hiljada.

Odlucio sam se za veceru uz manje troskove – u prodavnicu ribe prigrabih ribu, nekoliko puta zamrznutu, naravno tovljenu i, sto je najinteresatnije, uvezenu iz Kine.

Finansijska kriza Grcke i nevjerovatan odjek u svijetu jos jednom potvrdjuje da svjetska kriza ima daleko duboke korijene. I dok se vecina nacionalnih ekonomija bori za opstanak, neprastalno jaca uloga globalnih finansiskih institucija kao sto su: Medjunarodni Monetarni Fond, Svjetska Banka, Evropska Centralna Banka i Federal Reserve, koje, uz ekonomsku pomoc, preuzimaju politiku nacinalnih ekonomija.

Koliko je neizbjezno zaduzivanje za goli opstanak nacinalnih ekonomija podredjeno uslovima globalnih institucija, toliko su uslovi globalnih institucija u suprotnosti sa prohtjevima gradjana ugrozenih ekonomija. Evropeizacijom, odnosno kreiranjem Euro-nacije bez nacionalnog indentiteta, ujedinjenjem nejednakih ekonomija pod jednakim uslovima i stvaranjem jedinstvene monetarne unije bez jedinstvene ekonomije – potvrdjuje zablude – gdje su se izmijesale – babe i zabe.

Naravno, jedinstvena Evropa bi imala smisla kada bi se uz prosirenje istocno-evropskih zemalja postavili mehanizmi zastite evropske ekonomije od nelojalnog uticaja svjetskih centara moci. Gdje bi se perifernim ekonomijima, odnosno ekonomijama u razvoju, ponudile proizvodnje uz nesto vece troskove, a centri evropske moci obezbjedivali trziste i snosile povecane troskove nabavke dobara, uz rijesenost za investicionim ulaganjima za modernizaciju i dugorocnu ekonomsku saradnju.

Medjutim, dominacija multi-nacionalnih kompanija i uticaj istih na politicke odluke, globalna ekonomija postaje jedino opravdano ekonomsko shvacanje i sve vise prihvaceno nuzno zlo, gdje se svako u ime globalizacije poistovjecuje sa svjetskim poretkom i prsi svojom svjetskom pripadnoscu. Tako da uz politicko-ekonomske odluke nacinalnih vlada, gdje oni na vlasti objezbjedjuju sopstvenu korist siromasenjem nacionalnih ekonomija i prelivanjem nacionalnog bogastva u sefove globalnih timova i, indirektno, na racune menadzerskih igraca, cjelokupnu svjetsku proizvodnju prepustaju jeftinoj radnoj snazi Istoka.

Kriza kao ova sadasnja u Grckoj nije slucajnost, a nece biti ni poslednja. Periferne ekonomije Evrope pod ucestalim teskocama ekonomskog indentiteta, velikom nezaposlenoscu, sve manjim budzetskim prihodima i odlivom domaceg kapital za nabavku svakodnevne robe, proizvedene uglavnom u Kini, su neminovno predodredjene na sve ucestalije zaduzivanje i na kraju totalno nacionalno bankrotstvu.

Globalizacija, koja po normalnim shvacanjima podrazumjeva ukljucuvanje svih nacionalnih ekonomija u preraspodjeli rada i time razmjenu dobara srazmjerno nacionalnim mogucnostima i potrebama stanovnistva, je uglavnom pretvorena u globalnu otimacinu gdje oni najveci u globalu koriste jeftinu radnu snagu dalekog Istoka, drzavnu diktaturu u odnosu na radnicke prohtjeve i drzavnu monetarnu politiku gdje se depresijacijom domace valute uglavnom cjelokupna proizvodnja usmjerava ka izvozu.

Nista lose u tome kada bi se roba namijenjena izvozu prodavali po trzisnoj cjeni umjesto pod nerealno niskim cjenama uvoznicima ili globalnim igracima, a zatim uz astronomske marze nudila opustosenim ekonomijama potrosackih drustva ostalog djela svijeta. Ono sto se od globalnog pristupa danas stvorilo je – Kina proizvodi – multinacionalne kompanije izvoze i uvoze – ostale nacije kupuju – svjetske financiske institucije ubiraju profit, a nacije siromase.

I onda ekonomski teoreticari pod pokroviteljstvom svjetskih centara finansijske moci dolaze do zakljucka da su razlozi ekonomskih poteskoca: drzavna administracija, drzavni rashodi, penziono – zdranstvena politika, nelikvidnost domacih banaka, neproduktivnost domace proizvodnje, radnicka udruzenja, troskovi obrazovanja, zaduzenost drzave prilikom kapitalnih infrastukturnih radova i tako redom. Iste te institucije su u svojim globalistickim planovima bezrezervno pomagale nacionalne proizvodjace da svoje proizvodne kapacitete dislociraju i nudile finansijsku pomoc nacionalnim vladama za rjesavanje socijanih problema prilikom zatvaranja proizvodnje, te svakojake programe za prekfalifikaciju radnika u sektore usluga. Tako da danas "plodove" takve politike uzivaju Grcka, Portugalija, Spanija, jos ranije Island, a u neposrednoj buducnosti jos mnoge zemlje koje su, uglavnom, svoje proizvodne kapacitete zamjenile usluznim djelatnostima nudeci proizvode Kine.

Nema drustvenog prosperiteta bez stvaranja novih vrijednosti, a nove se vrijednosti ne stvaraju kupovinom i preprodajom, nove se vrijednosti stvaraju proizvodnjom, oplodjavanjem domacih sirovina radom, davanjem proizvodima duhovni sadrzaj domaceg terena i ponosnim predstavljenjem takvog proizvoda drugima. Nove se vrijednosti stvaraju konkuretnoscu kvaliteta, ideja, dizajna, uslova proizvodnje, sposobnocsu proizvodjaca i drustvenom podrskom. Novi se proizvodi stvaraju nagradom za one najbolje i posledicama za one neodgovorne. Novi se proizvodi stvaraju gdje se odgovorni drustveni cinioci ponasaju shodno svojim drustvenim obavezama u zastiti proizvodjaca i onih ciji se dugorocni odnosi prema drustvu temelji poslovne politike. Novi se proizvodi stvaraju gdje se spekulativnim namjerama jasno daje do znanja da je domaci teren otvoren za istinsku konkurenciju i da ce se svaka nelojalna namjera shodno zakonu sakcionisati.

Samo se drustvenom rijesenoscu za stvaranjem novih vrijednosti moze izbjeci sudbina grckog broda, koji uz polagano tonjenje prijeti da povuce za sobom spasilacke mornarice Evrope.

U zasjenku industriskih centara Kine, gdje su se mnoge mocvare pretvorile u uzgajalista ribe i gdje su uzgajivaci uglavnom supruge samaca fabrickih stanova kineske stvarnosti, uzgajaju se ribe za trziste zemalja gdje se ulov sakcionise krivolovnim kaznama. I zaista nista u tome nije lose kada bi ta ista uzgajivacica bila u mogucnosti jednom mjesecno da okusi tu istu ribu, bar i po cijeni koju sam ja platio.

New York