Piše: Ivan Dobrović

Crna Gora je danas podijeljena između dvije stvarnosti – državne nezavisnosti i crkvene podređenosti Sinodu SPC-a u Beogradu. Ova situacija nije održiva jer stvara stalne političke tenzije i emotivne ucjene, gdje se svaki pokušaj crkvene specifičnosti u Crnoj Gori proglašava separatizmom, dok se realnost crnogorske državnosti potiskuje anahronim narativima iz srednjeg vijeka.

Rješenje nije u radikalnim prekidima i sukobima, već u modelu koji je već dokazan u pravoslavnom svijetu – modelu Kiparske crkve. Kiparski Grci su nesumnjivo dio šireg grčkog etničkog i pravoslavnog prostora, ali su stvorili crkvenu i državnu posebnost koja im je omogućila da budu gospodari svojih odluka. Održali su vezu sa grčkim svijetom, ali nisu dozvolili da im se iz Atine nameće crkvena ili politička agenda koja nije u skladu sa realnošću Kipra. Danas Kiparski Grci nemaju više nikakve pretenzije ka ujedinjenju sa Grčkom i razvili su poseban identitet – do te mjere da ih mnogi već smatraju gotovo posebnim narodom u odnosu na Grke iz Grčke.

Crnogorska crkvena organizacija mogla bi da slijedi sličan model. Mitropolija crnogorsko-primorska bi zadržala vezu sa srpskom crkvenom tradicijom, ali bi istovremeno stekla punu autonomiju i postala samostalni faktor u crnogorskom društvu. Na taj način bi okupljala i etničke Crnogorce i etničke Srbe u Crnoj Gori, ali ne kao dio političkih projekcija Beograda ili Podgorice, već kao duhovni stub crnogorskog pravoslavnog identiteta.

Ovo bi značilo da bi se na teritoriji Crne Gore razvila crkvena hijerarhija koja bi bila usklađena sa realnim nacionalnim i jezičkim identitetima vjernika. Na Cetinju bi služili sveštenici koji su etnički Crnogorci i govore crnogorskim jezikom, dok bi u drugim dijelovima Crne Gore, gdje Srbi čine većinu, parohije imale sveštenike koji su im bliski po identitetu. Ovakav pristup bi razbio vještačku podjelu koja danas postoji i koja koristi crkvu kao instrument političkih borbi, umjesto kao faktor pomirenja.

Ovakva crkvena organizacija ne bi ugrožavala srpski crkveni i duhovni prostor, ali bi istovremeno eliminisala potrebu da se Crna Gora stalno osjeća kao neko ko mora „drhtati“ pred odlukama Sinoda SPC-a, gdje svaka pomisao na crkvenu specifičnost Crne Gore izaziva osudu. To bi omogućilo pravoslavlju u Crnoj Gori da se razvija u miru, bez spoljašnjih pritisaka, čuvajući istovremeno duhovni kontinuitet sa širim pravoslavnim svijetom.

Ovaj model ne bi bio radikalno rješenje, već prirodan evolutivni korak koji bi stabilizovao odnose u Crnoj Gori. Umjesto stalnih sukoba oko crkve, ona bi mogla da postane faktor sabornosti i stabilnosti. Kao što Kiparska crkva služi duhovnim potrebama Kiprana, a ne političkim interesima Atine, tako bi i crnogorska crkvena organizacija mogla služiti svojim vjernicima bez straha od političkih pritisaka – bilo iz Beograda, bilo iz Podgorice. To bi bio model u kojem bi svi vremenom mogli biti zadovoljni – i oni koji se osjećaju kao Crnogorci i oni koji se osjećaju kao Srbi, jer bi crkva konačno bila njihova, a ne tuđa.

Napomena: Tekst je izvorno objavljen na autorovoj FB stranici, odakle ga prenosimo uz njegovu saglasnost