Probno bušenje koje je Rio Tinto sproveo u regionu je već izazvalo štetu po životnu sredinu, napominje grupa domaćih naučnika u radu objavljenom u prestižnom časopisu Nature

Iskopavanje rude litijuma u Jadru nije vrijedno u pogledu rizika po životnu sredinu, od kojih najvažniji predstavlja sigurno uništenje jednog od tri najznačajnija regiona za snabdevanje pijaćom vodom u Srbiji, navodi grupa domaćih naučnika i akademika u zaključku istraživanja objavljenog u Nature, jednom od najprestižnijih i najcitiranijih naučnih časopisa na svijetu, prenosiRT Balkan.

To bi bio prvi i jedini slučaj u svijetu da rudnik i postrojenje za prerade rude budu postavljeni usred plodnog zemljišta okruženog naseljima i iznad najveće podzemne rezerve pijaće vode u zapadnoj Srbiji, navode autori.

Uspostavljanje deponija u neposrednom obalnom pojasu rijeka Jadar i Korenita, izuzetno bujičnih vodotoka koje se izlivaju svakih nekoliko godina, stvorilo bi stalnu prijetnju od kontaminacije nizvodnih djelova, ugrožavajući vodosnabdevanje za oko 2,5 miliona ljudi.

Autori napominju da “agresivan” proces hemijske ekstrakcije litijuma koji koristi veliku količinu mineralnih kiselina, prije svega koncentrovane sumporne kiseline, predstavlja veliki problem za eksploataciju litijuma u svijetu, a da bi enormna potrošnja vode za proizvodnju litijum karbonata posljedično stvorila ogromne količine otpadnih voda koje bi trajno predstavljale veliku opasnost po površinske i podzemne vode.

Izgradnja rudnika i postrojenja za preradu, u okviru istog industrijskog kompleksa za vađenje litijuma i bora, uništila bi životnu djelatnost za oko 20.000 stanovnika iz lokalne zajednice koji već dobro zarađuju, navode autori.

Projekat “Jadar” predstavlja opasnost za postojeću turističku destinaciju, kao i za više od 50 objekata od arhitektonskog značaja, odnosno arheoloških lokaliteta od istorijskog, kulturnog i duhovnog značaja.

Pored toga, autori ocjenjuju da mogući prihod od poljoprivrednih aktivnosti, koji se procjenjuje na oko 81,96 miliona eura godišnje (na osnovu 17.000 eura po hektaru), daleko prevazilazi potencijalnu zaradu od rudne rente koja iznosi 16 miliona eura, na osnovu podataka “Ergo strateške grupe”.

Probno bušenje koje je Rio Tinto sproveo u regionu već je izazvalo štetu po životnu sredinu, pri čemu je voda koja sadrži visoke nivoe bora curila iz bušotina i prouzrokovala sušenje usjeva, napominju autori.

U probnim bušotinama, zemljištu u njihovoj blizini, ali i u rijeci Jadar, i to 20 kilometara nizvodno od bušotina, pronađena je povećana koncentracija arsenika, bora i litijuma, elemenata karakterističnih za rudu u Jadru.

Koncentracija bora u zemljištu oko bušotinama bila je četiri puta veća od prethodnih zakonskih normi, dok autori napominju da, prema novim državnim propisima, sadržaj bora u zemljištu “više uopšte nije regulisan”.

Autori navode da, iako je bor bitan element za ishranu biljaka, prevelike količine mogu inhibirati njihov rast. Takođe dodaju da visok unos bora kod ljudi može biti štetan za želudac, jetru, bubrege i mozak, pa čak i dovesti do smrti.

Koncentracija arsena u uzorcima bila je osam do devet puta veća od gornje granice.