Reagovanje stručnjaka BiEPAG-a: Izvještaj Evropske komisije o napretku Crne Gore za 2020

Objavljeno: 27.10.2021, 11:33h

Uprkos ponavljanim ocjenama u mnogim oblastima, izvještaj Evropske komisije o Crnoj Gori je nagovijestio nestabilnu tranziciju zemlje sa vladavine jedne dominantne stranke na novu „policentričnu“ vladavinu heterogene parlamentarne većine i nestranačke Vlade.

Piše: Milena MUK

“Nova vlada je pokazala posvećenost i političku volju da unaprijedi reformsku agendu EU”.

Ovo nije rečenica iz ovogodišnjeg izvještaja o Crnoj Gori, već ohrabrenje koje je koristila Evropska komisija za Sjevernu Makedoniju kada je zemlja izašla iz političke krize 2017. godine i formirala novu vladu nakon dugotrajne vladavine VMRO-DPMNE.

Postoji više razloga zašto je propušteno da se tako okarakteriše prva godina prve vlade formirane bez učešća Demokratske partije socijalista (DPS) u Crnoj Gori. Jedan prethodi tekućoj tranziciji: za razliku od Sjeverne Makedonije, EU nikada nije u potpunosti priznala zarobljavanje države u Crnoj Gori tokom tri decenije vladavine DPS-a. Ostale su, međutim, odgovornost novih struktura moći.

Uprkos ponavljanim ocjenama u mnogim oblastima, izvještaj Evropske komisije o Crnoj Gori je nagovijestio nestabilnu tranziciju zemlje sa vladavine jedne dominantne stranke na novu „policentričnu“ vladavinu heterogene parlamentarne većine i nestranačke Vlade.

Prošle godine u ovo vrijeme nova skupštinska većina je imala barem jedan razlog da bude opuštena. Za sva nedjela njihovih protivnika i prevladavajuću korupciju nisu mogli odgovarati, iako su se obavezali da će tome stati na kraj. Godinu dana kasnije, pokušavaju među sobom pronaći žrtveno jagnje za izostanak opipljivih rezultata i političke volje, trošeći mnogo više energije na takozvana identitetska pitanja nacije i vjere. Istina je da rezultati koje bi trebali dati ne nose ideološke pečate ili etničku pripadnost, i uglavnom izostaju: napredak u prošloj godini u čak 30 od 33 pregovaračka poglavlja ocijenjen je kao ograničen.

Ključna mjesta u pravosuđu ostaju upražnjena, a usvajanje antikorupcijskih zakona je na čekanju. Političke stranke nisu pokazale zrelost za postizanje konsenzusa o ključnim pitanjima, uključujući efikasnu implementaciju izmjena i dopuna zakona o državnom tužilaštvu i imenovanjima u najvišim sudovima. Najveće po broju dobijenih glasova, članica parlamentarne većine (Demokratski front) i opozicijona DPS su se, sporadično, uključivale u bojkot parlamenta. Sve je to s pravom navedeno u dugo očekivanoj procjeni Evropske komisije.

Jedna od pozitivnih strana izvještaja je međunarodna policijska saradnja i nezapamćena zapljena droge, što ne čudi s obzirom na činjenicu da je policija u avgustu 2021. godine kod Podgorice zaplijenila više od jedne tone kokaina, u najvećoj zapljeni u zemlji ikada. S druge strane, u izvještaju se navodi da su incidenti, etnički i vjerski motivisani napadi, zločini iz mržnje i govor mržnje i dalje u porastu. Takođe, prepoznaje se porast nacionalističke retorike, koja je narušila bilateralne odnose sa Srbijom. Kompleksan odnos između srpskih i crnogorskih zvaničnih struktura vlasti dobro je prikazan samim podsećanjem da i jednu i drugu zemlju diplomatski  predstavljaju otpravnici poslova.

U izvještaju je kao granični datum uzet jun 2021. godine, zbog čega nisu obuhvaćeni događaji koji su izazvali najveću pažnju u posljednjem periodu, uključujući ustoličenje mitropolita crnogorsko-primorskog Joanikija, jednog od poglavara Srpske pravoslavne crkve, u staroj prestonici Cetinje. Za razliku od ambasadora Velike Britanije i SAd, koji su hvalili policiju za napore da uspostavi pravu ravnotežu između građanskih sloboda i javne sigurnosti, ključni predstavnici EU do sada nisu direktno komentarisali institucionalni odgovor tokom događaja oko ustoličenja i nakon njih. Iako se u izvještaju na pojedinim mjestima pominju događaji nakon juna 2021. godine, Evropska komisija se potencijalno uzdržala od ocjene ustoličenja zbog neusvojenih izvještaja i odluka nadležnih crnogorskih organa o događajima u vezi sa ustoličenjem.

Iako je praćen snažnim političkim porukama zvaničnika EU o potrebi postizanja političkog konsenzusa o ključnim reformama, formulacije u izvještaju i njegov fokus ostali su tehničke prirode. Uopšte, moglo bi se imati koristi od veće transparentnosti izvora i procesa konsultacija koji su vodili njegovoj pripremu, barem u onoj mjeri u kojoj je Evropska komisija pripremila slične izvještaje za države članice EU (npr. Izvještaj o vladavini prava). Procjena takozvanih osnova je zaista bila temeljitija, ali ukupna težina otkrivenih problema i predloženih preporuka ostaje neuvjerljiva i stoga sklona višestrukim tumačenjima različitih aktera za potkrepljivanje vlastitih tvrdnji i prioriteta. Ali takvi nedostaci su samo za usputnu upotrebu; ako postoje dobre namjere da se konačno krene u odlučne reforme, ovaj izvještaj pruža dovoljno materijala kao polaznu tačku.

Prevod je uradio PCNEN.

Link na englesku verziju teksta.

NAPOMENA: Ovaj tekst je objavljen u partnerstvu sa European fund for the Balkans – predstavništvo Network of European Foundations

Stavovi iznešeni u ovom tekstu ne predstavljaju stavove redakcije portala PCNEN, što ne znači, nužno, da ne postoji podudarnost ili bliskost. Uredništvo PCNEN-a zadržava pravo da edituje komentare na tekst koji se postuju na portalu ili na PCNEN stranicama na društvenim mrežama Facebook i Twitter.

Pratite nas na Fejsbuku, Instagramu i Tviteru. Ako imate predlog teme za nas, javite se na [email protected]
Prije nego ostavite komentar, molimo vas da pročitate Pravila komentarisanja na Portalu PCNEN

Leave a Reply