Poslanik opozicionog Demokratskog fronta Milan Knežević je, prije postavljanja pitanja premijeru Dušku Markoviću u crnogorskom parlamentu, postavio “potpitanje” koje se ticalo vijesti da je danas u opštinama na sjeveru Crne Gore u kome stanovništvo bošnjače nacionalnosti proslavlja Dan Sandžaka.

Vijest je objavio portal IN4S pod naslovom “Pola Crne Gore slavi Dan Sandžaka, čestitali i iz vladajuće koalicije”, navodeći da su istaknuti bilbordi i da je ovaj datum čestitala Bošnjačka stranka (BS).

“Obilježavanjem Dana Sandžaka čuvamo sjećanje na zasijedanje Zemaljskog antifašističkog vijeća narodnog oslobođenja Sandžaka (ZAVNOS) u Pljevljima 1943. godine, kao izraza naše antifašističke orijentacije i tradicije multikulturalnog društva.

Dosljednost u njegovanju ovih vrijednosti je put koji Bošnjačka stranka bira od svog osnivanja”, poručeno je u čestitki BS.

Kako se navodi u Vikipediji, ideja za stvaranje ZAVNO Sandžaka, potekla je Vrhovnog komandanta NOV i POJ Josipa Broza Tita, na osnovu opredeljenja udruženja studenta Beogradskog univerziteta koji su bili iz Sandžaka i koji su se prije početka Drugog svjetskog rata zalagali za dobijanje autonomije Sandžaka.

U pismu upućenom u jesen 1943. godine Ivanu Milutinoviću, delegatu CK KPJ, Tito je izrazio želju da se formira jedno vijeće za cijelu teritoriju Crne Gore, Boke, Sandžaka i Metohije. U pismu je navedeno: “Smatram da bi bilo potrebno da vi što prije pristupite u Crnoj Gori, Boki, Sandžaku i Metohiji – pripremanju konferencije antifašističkog vijeća narodnog oslobođenja za te krajeve, i to, po mogućstvu, odozdo, demokratskim putem, tajnim biranjem po srezovima“. Milutinović je 15. oktobra 1943. godine odgovorio Titu da je osnovano Zemaljsko antifašističko vijeće za Crnu Goru i Boku, i u pismu uopšte ne spominje Sandžak i Metohiju.

Ipak, prvo zasijedanje ZAVNO Sandžaka održano je 20. novembra 1943. godine u Pljevljima, u prisusutvu 252 delegata iz svih djelova Sandžaka. Ovi predstavnici bili su izabrani na sreskim konferencijama Narodnooslobodilačkih odbora, poslije održavanja izbora.

Na zasijedanju je izabrano 62 vijećnika ZAVNO Sandžaka, i to – 14 iz pljevaljskog i bijelopoljskog sreza, 12 iz mileševskog sreza i po 11 iz srezova Priboj i Nova Varoš. Među izabranim vijećnicima bilo je pripadnika svih nacionalnosti, socijalne strukture i vjeroispovesti, a vijeeće je takođe uključivalo i pet žena. Kako se navodi u pismu Inicijativnog odbora, na Osnivačkoj skupštini bili su prisutni svi “koji su svojim držanjem i radom u narodnooslobodilačkoj borbi dokazali svoju ljubav prema narodu i slobodi, kojima zaista leže interesi naše borbe, našeg naroda, bratstva Srba i Muslimana, njihove budućnosti i slobode“. Tada je formirano i rukovodstvo ZAVNO Sandžaka – Izvršni odbor od sedam članova i Predsjedništvo od četiri člana, kao i osam vijećnika i njihovih zamjenika za Drugo zasijedanje AVNOJ-a u Jajcu. Za predsjednik ZAVNO Sandžaka izabran je Sreten Vukosavljević, a za potpredsjednika Murat Šećeragić.

Osnovni zadaci ZAVNO Sandžaka, usvojeni na njegovom Prvom zasijedanju, bili su stvaranje borbenog jedinstva između srpskog i muslimanskog stanovništva u Sandžaku, organizovanje života na slobodnoj teritoriji i rukovođenje Narodnooslobodilačkim odborima, kao i pružanje pomoći jedinicama NOV i POJ. U toku rata rukovodstvo Narodnooslobodilačkog pokreta je smatrala da se pitanje državnosti Sandžaka može riješiti – stvaranjem zasebne federalne jedinice ili uključivanjem njegovih djelova u sastav postojećih federalnih jedinica Crne Gore i Srbije. Pošto je prevagnula druga opcija, odlučeno je da se ZAVNO Sandžaka rasformira.

Bošnjačko nacionalno vijeće Sandžaka je 19. jula 1999. godine usvojilo Memorandum o autonomiji Sandžaka i posebnim odnosima sa Bosnom i Hercegovinom, u kojem, izmeđju ostalog, stoji da je cilj da se u  okviru SR Jugoslavije uspostavi autonomija Sandžaka, da se vlast u Sandžaku ostvaruje u skladu sa Ustavom SRJ i Ustavom Sandžaka. Bošnjaci, Crnogorci i Srbi, kao konstutivni narodi uživaće kolektivna nacionalna prava u skladu sa Ustavom SRJ i Ustavom Sandžaka, navedeno je u tom Memorandumu.

Bošnjačko nacionalno vijeće Sandžaka je početkom ove godine objavilo inicijativu kojom traži poseban status za tu regiju u Srbiji i Crnoj Gori, koji bi podrazumijevao i ustav u čijoj bi izradi učestvovali stručnjaci EU.

O pitanjima iz svoje nadležnosti, Sandžak bi donosio zakone i druge opšte akte, a Albancima, Bošnjacima, Crnogorima i Srbima bio bi priznat status konstitutivnih naroda, navodi se u inicijativi.

Sandžak čini šest opština u Srbiji (Novi Pazar, Tutin, Sjenica, Priboj, Prijepolje, Nova Varoš) i šest opština u Crnoj Gori (Pljevlja, Bijelo Polje, Berane, Andrijevica, Plav, Rožaje).