Antička tehnološka mašina, pronađena u jednom potopljenom grčkom brodu, prije više od 100 godina, iznenadila je naučnike koji su je ponovo detaljno analizirali.

Godinama se znalo da je bronzani mehanizam sa zupčanicima, teško oštećen korozijom, bio dio više od dvije hiljade godina starog astronomskog kalkulatora.

Antičku računsku mašinu pronašli su berači morskih sunđera 1901. godine, u jednom brodu, potonulom prije 2100 godina kraj grčkog ostrva Antikitera. Astronom Majk Edmunds, sa Univerziteta Kardif, u Velsu, jedan je od članova britansko-grčko-američkog tima koji je analizirao mašinu i sagradio kopiju.

"Uređaj je jedinstven. Nije poznato da je bilo šta tako komplikovano sagrađeno hiljadu godina kasnije, sve dok se nijesu pojavili srednjovjekovni crkveni satovi", kazao je Majk Edmunds

Mehanizam iz Antikitere sadrži najmanje 30 preciznih, ručno izrađenih, bronzanih zupčanika i tri kazaljke, smještenih u drvenu kutiju sa oznakama. Pošto je mašina razbijena, njena tačna funkcija je predmet nagađanja. Naučnici su još od njenog otkrića pokušavali da sagrade kopiju, ali je tek Edmondsov tim to uspio, uz pomoć skenera sa iks-zracima visoke rezolucije. Tim je takođe uspeo da dešifruje dvostruko više oznaka na mašini.

"Izbrojali smo oko 30 zupčanika, uz čiju pomoć su, po našem uverenju, astronomi u drugom veku pre naše ere izračunavali položaj sunca, a možda i pomračenja meseca i sunca. U unutrašnjosti mehanizma pronašli smo skrivene zapise, neku vrstu priručnika za upotrebu, i sigurni smo da se mnogi delovi tog teksta odnose na kretanje planeta", kazao je član tima Ksenofon Musas, fizičar sa Atinskog univerziteta.

Kustos mehaničkog odeljenja u Londonskom muzeju nauke i tehnologije, Majkl Rajt, rekao je da je mehanizam veoma vješto napravljen.

"Pošto sam pregledao original, mogu da vam kažem da je njegov tvorac bio veoma vješt mehaničar. Znao je tačno šta radi, a osim toga veoma dobro je poznavao astronomiju", kazao je Rajt.

Naučni članak o mehanizmu iz Antikitere zasniva se na matematičkom modelu kretanja mjeseca, koji je prije 2100 godina razvio astronom Hiparh sa Rodosa. Majk Edmunds, sa Univerziteta Kardif misli da je taj antički grčki naučnik možda učestvovao u njegovom konstruisanju.

"Veoma je lako to zamisliti. Nijesmo našli nikakve konkretne dokaze o tome na samom mehanizmu, ali ko god da ga je sagradio bio je krajnje inteligentan. Konstrukcija je veoma elegantna i to je nešto što najviše iznenađuje", rekao je Edmunds.

Drugi naučnici ističu da dug vremenski period između gradnje mehanizma iz Antikitere i pojave prvih srednjovekovnih zupčastih mehanizama pokazuje da očigledan visok stepen poznavanja mehanike u nekim djelovima grčko-rimskog svijeta nije prenošen dalje. Zupčasti točak, kažu oni, morao je da bude ponovo izmišljen.

Preuzeto sa VOA, uz neznatne jezičko-stilske korekcije