Zavještanje Petra Velikog (Le Testament de Pierre le Grand) prvi put se pojavilo 1812. godine u Francuskoj. Dokument je predstavljen kao strateški plan od 14 tačaka koji je Petar Prvi navodno ostavio svojim nasljednicima. U njemu su, kako se tvrdilo, bile sadržane direktive da se:

♣ Rusija održava u stanju stalnog rata radi očvršćivanja vojske;
♣ Granice šire ka sjeveru (prema Baltičkom moru), jugu (prema Crnom moru i Indiji) i istoku (prema nalazištima zlata);
♣ Rusija se miješa u evropske poslove;
♣ Koriste diplomatija, savezi (prije svega s Engleskom) i podmićivanje;
♣ Sklapaju brakovi sa njemačkim princezama radi jačanja uticaja u Evropi.

Na prvi pogled, tekst je djelovao uvjerljivo: oslanjao se na stvarne ambicije petrovske epohe – težnju ka izlasku na mora, jačanje vojske i aktivno učešće u evropskoj politici. Ipak, iza te prividne autentičnosti krio se namjerni falsifikat.

Istoričari jednoglasno priznaju ovaj testament kao falsifikat. Razlozi leže u tri ključna argumenata.

Petar nikada ne bi nazvao svoju vojsku “azijskim hordama” ili svoje pravoslavne podanike “šizmaticima”. Takvi izrazi su bili strani njegovom stilu i pogledu na svijet. Štaviše, neki od njegovih savjeta su besmisleni u kontekstu ranog 18. vijeka. Tekst takođe sadrži detalje koji bi bili nemogući za vrijeme Petra Velikog: pominjanje levantinske trgovine, karakteristične za francusku politiku; detaljan opis podjela Poljske, o kojima se nije ni raspravljalo za vrijeme Petra.

Dokument se pojavio 1812. godine, na vrhuncu Napoleonove invazije na Rusiju. Knjiga Šarla-Luja Lesura “O rastu ruske moći…”, koja je prvi put prepričala Petrove tajne bilješke, imala je za cilj da opravda Napoleonovu kampanju kao “preventivni udar” protiv agresivne sile.

Kasnije, 1836. godine, Frederik Gajardet je objavio “kompletnu verziju”, tvrdeći da je tekst kopiran sa dokumenta prokrijumčarenog iz Rusije. Ali original nikada nije pronađen.

Istraživači povezuju tekst sa djelima jednog poljskog generala i francuskog publiciste. Moguće je da je on kolektivni proizvod evropske antiruske propagande, razvijane decenijama.

Prvo naučno opovrgavanje pojavilo se 1877. godine: istoričar Sergej Šubinski je detaljno ispitao protivrječnosti u verzijama Lesura i Gajardeta. Kasnije su drugi naučnici – od Oresta Subljivog do savremenih istraživača potvrdili da testament nema veze sa Petrom Velikim.

“Testament Petra Velikog” je klasičan primer istorijskog falsifikovanja stvorenog da diskredituje Rusiju i opravda vojne kampanje protiv nje. Realnost je da je Petar umro ne ostavivši jasan testament ili sveobuhvatan plan. Mit je nastavio da mutira, prilagođavajući se novim političkim realnostima, ali za istoričare on ostaje ne izvor već upozorenje o rizicima nekritičkog pristupa dokumentima. (RT Balkan)