Piše: Ksenija Milović

Dok izborne kampanje prolaze, Crna Gora i dalje nema nacionalni registar oboljelih, a skrining sprovode tek četiri opštine. Umjesto toga – protekli oktobar su u zdravstvu obilježile političke razmirice na relaciji Ministarstvo zdravlja i RFZO, a ne vijesti o toku kampanje, njenoj pokrivenosti i efektima koji se očekuju. Sve to u zemlji sa najvećom smrtnosti od raka dojke u Evropi!

Samo četiri naše opštine sprovodile su skrining tokom oktobra – mjeseca u kom se širom svijeta promoviše borba protiv karcinoma dojke. I to mnogo govori i o sistemu, ali i stanju kolektivne svijesti.

U Crnoj Gori, tokom mjeseca kada je borba protiv opake bolesti najviše u fokusu javnosti, nijesu zabilježeni posebni pomaci i inovacije u samoj  kampanji, već naprotiv. Istina, kampanja je uključivala video poruke, štandove u pojedinim opštinama, učešće ličnosti iz političkog života.

Iako se godinama najavljuje nacionalni registar oboljelih od ovog tipa karcinoma – javnost nije upoznata dokle se stiglo sa njegovom izradom. Niti je izrazila interesovanje za ovu temu.

U kojoj mjeri je to važno i alarmantno: znamo da je svaka treća žena oboljela od raka, oboljela upravo od raka dojke. Samo tokom 2022. od raka dojke preminule su 154 žene u našoj zemlji – što je najveća stopa smrtnosti u Evropi.

Za očekivati bi bilo da, s obzirom na to da se radi o zemlji sa ne tako brojnom populacijom, Crna Gora može pronaći adekvatan odgovor na gorući problem.

A umjesto toga – protekli oktobar su, što se tiče vijesti iz zdravstva, obilježile političke razmirice na relaciji Ministarstvo zdravlja i RFZO, a ne vijesti o toku kampanje, njenoj pokrivenosti i efektima koji se očekuju. Ne bi loše bilo kontaktirati Agenciju za elektronske medije i saznati koliki je broj naslova se odnosio na kampanju, a koliki na smjename u Ministarstvu zdravlja.

I to nas dovodi do zaključka: da država još uvijek nema svijest o tome koliko zapravo može učiniti.

Ukoliko bih se grubo izrazila, rekla bih da izostanak adekvatnog sistemskog odgovora u borbi protiv raka dojke, sistemski ubija žene u Crnoj Gori.

Ukoliko bih nastavila o ovome da pišem na jedan birokratski način, rasterećen od emocija, bez osvrta na patnju oboljelih, njihovih porodica, mogla bih dodati da je ekonomski isplativije za državu da sprovodi adekvatne preventivne mjere i da benefite temeljne prevencije spozna kroz manje troškove liječenja karcinoma dojke u poodmaklim fazama. Dakle, izostanak sistemskog i koordinisanog pristupa u oblasti prevencije raka dojke dovodi do povećanog broja oboljelih u poodmaklim fazama bolesti, povećanja troškova liečenja i opterećenja zdravstvenog sistema.

Kako  ovih dana u crnogorskoj politici preovladava atmosfera štednje, uštede, preusmjeravanja budžetskih sredstava ka drugim linijama, koristim priliku da moj glas bude jedan od mnogih koji će naznačiti potrebu da se kampanja produži.

Država je ostala dužna građankama Crne Gore sledeće:

– da sprovodi edukaciju kroz medije i društvene mreže, radionice, sa akcentom na važnosti samopregleda dojki;

– da šalje obavještenja putem SMS;

– da nađe model za bolju pokrivenost mamografskim pregledom ( obezbjeđivanje mobilnog mamografa);

– da pristupi izradi digitalnog registra koji bi omogućio bolje praćenje i zakazivanje novih kontrola;

– kao i obezbjeđivanju BRCA testova o trošku države za žene sa porodičnom istorijom raka dojke i jajnika;

– uz obezbijeđen ultrazvuk dojki za žene mlađe od 40 godina, kada mamograf ne daje pouzdane rezultate.

Budući da je oktobar kalendarski prošao, sigurna sam da postoje i volja i način da se kampanja produži i preoblikuje. Takođe, sigurna sam da svi koji čitaju ove redove poznaju makar jednu ženu koja se suočila sa dijagnozom karcinoma dojke, makar jednu koja je uspješno prošla sve faze liječenja i makar jednu koja u tome nije uspjela.

Zbog svih njih, postoji dug koji nalaže da se hitno pronađe mehanizam koji bi nas uklonio sa tragičnog prvog mjesta po broju smtrnosti u Evropi. Neka prvi korak bude cjelogodišnja kampanja posvećena preventivnim pregledima.