Narodi s mora (engl. Sea Peoples) su konfederacija pomorskih naroda koji su u 13. i 12. vijeku prije Hrista, tokom kasnog bronzanog doba, napadali obalske gradove istočnog Sredozemlja, uključujući Egipat, Anatoliju, Levant, Kipar i egejska područja. Smatraju se jednim od ključnih faktora kolapsa bronzanog doba (oko 1250.–1150. pr. Kr.), iako su više posljedica nego primarni uzrok tih previranja. Njihov identitet i porijeklo ostaju misterija, jer su podaci o njima uglavnom ograničeni na staroegipatske izvore, koji ih opisuju u kontekstu bitaka i sukoba.

Harodi s mora pojavljuju se u egipatskim zapisima iz doba faraona Ramzesa II. (1279.–1213. pr. Hr.), Merneptaha (1213.–1203. pr. Hr.) i Ramzesa III. (1186.–1155. pr. Hr.).
Napadali su obalska područja istočnog Sredozemlja, uključujući Hetitsko carstvo, Ugarit, Kipar i Egipat, često izazivajući razaranja i političku nestabilnost.

Egipatski izvori opisuju ih kao “strance s mora” ili “sjevernjake iz svih zemalja”, navodeći plemena poput Šerden, Šekelep, Luka, Turša, Akavaša, Peleset i Ekveš. Njihov tačan etnički identitet nije potvrđen, a teorije sugerišu porijeklo od Etruščana, Trojanaca, Filistejaca, Mikenskih Grka ili Minojaca, no bez čvrstih dokaza.

Izraz “Narodi s mora” skovao je francuski egiptolog Gaston Maspero oko 1881. godine, temeljen na egipatskim izvorima koji navode da su došli “s mora” ili “s ostrva”, ali bez preciznog geografskog porijekla.

Teorije o njihovom porijeklu uključuju područja poput Egejskog mora, zapadne Anadolije, Sicilije, Sardinije ili Kipra. Neki naučnici povezuju pleme Peleset s Filistejcima, koji su se kasnije nastanili u Palestini.

Arheološki dokazi, poput keramike i pisama iz Ugarita, ukazuju na njihovu povezanost s kolapsom gradova-država, ali ne potvrđuju njihovu ulogu kao primarnog uzroka.

Njihov poraz u Egiptu doveo je do pretpostavke da su se asimilirali u lokalne kulture, posebno u području Levanta, gdje su Filistejci (vjerovatno Peleset) osnovali gradove-države.

Narodi s mora ostaju jedna od najvećih zagonetki starog vijeka zbog oskudnih izvora i nejasnog porijekla. Njihovi napadi, opisani u egipatskim natpisima, označili su burno razdoblje kolapsa bronzanog doba, ali su vjerovatno bili dio složenijeg niza događaja, uključujući prirodne katastrofe i političku nestabilnost. Egipatski faraoni, posebno Ramzes III., uspjeli su ih zaustaviti, ali po cijenu velikih gubitaka. Iako su plemena poput Šerdena i Peleseta ostavila trag u istoriji, njihov tačan identitet i sudbina i dalje su predmet naučnih rasprava. (Autor: AI)