Veliki atraktor nije nešto što možemo direktno da vidimo ili fotografišemo kao zvijezdu ili galaksiju. Njegovo postojanje je zaključeno na osnovu kretanja galaksija u određenom regionu svemira. Astronomi su primijetili da se veliki broj galaksija, uključujući našu Mliječni put i čitav Lokalni superklaster (koji obuhvata oko 100.000 galaksija), kreće prema nečemu što ima ogromnu masu. Ovo kretanje nije samo posljedica širenja svemira (koje je otkrio Edvin Habl), već postoji dodatna “povlačeća” sila koja ga izaziva.

Procenjuje se da masa Velikog atraktora iznosi oko 10^16 masa Sunca (to jest, deset hiljada milijardi masa Sunca). To je dovoljno da utiče na galaksije u prečniku od stotina miliona svjetlosnih godina. Njegova lokacija je otprilike između 150 i 250 miliona svjetlosnih godina od nas, u pravcu sazvježđa Kentaur i Hidra, ali tačnu udaljenost je teško odrediti zbog prepreka u posmatranju.

Zašto je teško proučavati ga?

Veliki atraktor se nalazi u “Zoni izbjegavanja” (engl. Zone of Avoidance), što je dio neba gdje je naš pogled zaklonjen gustim oblacima prašine, gasa i zvijezdama iz Mliječnog puta. Ova prašina apsorbuje vidljivu svjetlost, pa standardni optički teleskopi ne mogu da prodru kroz nju da bi vidjeli šta se krije iza. Zbog toga su naučnici morali da koriste druge metode, poput posmatranja radio talasa, infracrvenog ili rendgenskog zračenja, koji mogu da prodru kroz ove prepreke.

Jedno od ključnih otkrića došlo je kroz rendgenska posmatranja, koja su pokazala da u tom regionu postoji veliki klaster galaksija poznat kao Norma klaster (Abell 3627). Ovaj klaster je izuzetno masivan i nalazi se blizu centra Velikog atraktora, pa se smatra da je možda dio ili čak glavni uzrok njegove gravitacione privlačnosti. Međutim, masa Norma klastera sama po sebi nije dovoljna da objasni cijelo kretanje galaksija, što sugeriše da Veliki atraktor može biti dio nečeg još većeg.

Veza sa većim strukturama

Naučnici sada misle da Veliki atraktor nije izolovani fenomen, već dio ogromne mreže kosmičkih struktura poznatih kao Laniakea superklaster. Laniakea (havajski naziv za “neizmjerno nebo”) je gigantiska grupa galaksija koja uključuje naš Mliječni put, Djevicu superklaster i još mnogo toga, a Veliki atraktor igra ključnu ulogu u njenoj dinamici. Čak se pretpostavlja da iza Velikog atraktora postoji još masivnija struktura, poput Šaplijevog superklastera (Shapley Supercluster), koji je još dalje (oko 650 miliona svjetlosnih godina) i možda doprinosi ukupnom gravitacionom efektu.

Hipoteze i misterije

Iako je Norma klaster važan, mnogi astronomi vjeruju da Veliki atraktor nije samo skup galaksija, već da tu ima još nečega – najvjerovatnije ogromne količine tamne materije. Tamna materija ne emituje i ne reflektuje svjetlost, pa je ne možemo vidjeti, ali njena gravitacija utiče na kretanje vidljive materije. Moguće je da Veliki atraktor predstavlja koncentraciju tamne materije koja drži sve te galaksije na okupu i privlači ih.

Još jedna zanimljiva stvar je da Veliki atraktor nije statičan – i on se kreće, vjerovatno privučen nečim još većim u kosmičkoj mreži. Ovo pokazuje koliko je svemir dinamičan i kako su sve ove strukture međusobno povezane.

Zaključak

Veliki atraktor je kao kosmički magnet koji privlači galaksije, ali njegova prava priroda ostaje enigma. Kombinacija masivnih klastera galaksija, tamne materije i možda još neotkrivenih elemenata čini ga jednim od najintrigantnijih misterija u modernoj astronomiji. (Autor: AI)