Prošle nedjelje bili smo svedoci katastrofalnih poplava koje su zadesile Grčku, Bugarsku i Tursku. Po poslednjim podacima, najmanje 15 ljudi poginulo je samo u Grčkoj kada su bujične poplave, koje su posljedica veoma intenzivnih padavina, odnijele mostove i poplavile ulice, kuće i javne zgrade.

U isto vrijeme, toplotni talas pogodio je zemlje centralne i zapadne Evrope: Veliku Britaniju, Francusku, djelove Španije… Pariz upravo izlazi iz toplotnog talasa sa temperaturama koje su prelazile granicu od 35 °C, a mnoge mjerne stanice u centralnim delovima Francuske zabilježile su rekordne septembarske temperature, neke i do 39 °C.

Ove dvije pojave su zapravo povezane – obje su posljedice jednog specifičnog meteorološkog fenomena koji se naziva omega blokiranje, piše portal klia101.rs.

Kako se on javlja, i da li on objašnjava razmjere katastrofe koje su pogodile istočni Mediteran?

U ovim krajevima, cikloni i anticikloni uvijek se kreću u smjeru sa zapada ka istoku. Problem nastaje kada se anticiklon „zaglavi”, i tada može nastati omega blokiranje
Ključ je u ponašanju ciklona i anticiklona, koji u svojim kretanjima prate vrlo konkretna pravila.

Cikloni i anticikloni su sistemi vrtložnog kretanja vazduha oko ose niskog, odnosno visokog vazdušnog pritiska. U anticiklonu se vjetrovi kreću u smjeru kazaljke na satu, dok se kod ciklona kreću u suprotnom smjeru (ovo važi za sjevernu Zemljinu hemisferu; na južnoj je obrnuta „raspodjela”.

Pored toga što su vrtložni, cikloni i anticikloni su i pokretni: postepeno se premještaju u atmosferi, i tu opet prate određena pravila.

Njihovim kretanjem, prije svega, upravlja jedan drugi fenomen, koji se u meteorologiji naziva mlazna struja: u pitanju je vazdušna struja koja se relativno stabilno i vrlo brzo kreće na velikim visinama (između 6 i 12 kilometara), a koja djeluje kao „autoput” za ciklone i anticiklone, noseći sa sobom ne samo razlike u pritisku, već i oluje i promjene vremena.

Omega blokiranje bi se možda najbolje moglo opisati kao zakrčenje na ovom autoputu.

Prikaz omega blokiranja u Evropi i Mediteranu, 6. septembra 2023. godine. Linije na slici su izobare, koje povezuju mjesta sa istim vazdušnim pritiskom. Iznad Njemačke je centar anticiklona koji je donio suvo i toplo vrijeme u Evropi; na Mediteranu i na Atlantskom okeanu su cikloni sa ekstremnim padavinama. Obratite pažnju kako anticiklon i dva ciklona čine oblik sličan simbolu omega (Ω).

Naime, iako je u umjerenom pojasu kretanje ciklona i anticiklona sa zapada na istok (sa relativno malim pomjeranjima ka sjeveru i jugu), postoje vremenske situacija kada njihovo kretanje može biti blokirano, npr. usled slabljenja mlazne struje.

Kada se to desi, u dijelu gdje je mlazna struja oslabila, anticiklon, kao zona visokog vazdušnog pritiska, jača ali i postaje spor, ili čak stacionaran. Cikloni, kao slabiji sistemi, prinuđeni su da se kreću oko ovog anticiklona, ili da ostanu tu gdje jesu tokom dužeg perioda vremena, piše portal klia101.rs.