Generalnom sekretaru NATO-a Jensu Stoltenbergu ističe mandat u oktobru, ali bi zbog teškoća u pronalaženju njegovog naslednika, mogao da još neko vrijeme ostane na čelu zapadnog vojnog saveza.

Pitanje izbora novog generalnog sekretara NATO-a u vrijeme kada je zapadni vojni savez suočen s brojnim izazovima, izazvalo je podjele u Alijansi pošto članice s istoka Evrope žele da nasljednik Jensa Stoltenberga bude iz tog regiona koji je posebno dobio na značaju s ruskom invazijom na Ukrajinu, pišu svjetski mediji, prenosi RSE.

Izbor novog generalnog sekretara NATO-a biće jedno od težih pitanja s kojim će se suočiti 31 članica Alijanse na samitu sljedećeg mjeseca u Litvaniji, zajedno s pitanjima kakve bezbjednosne garancije treba ponuditi Ukrajini i odobrenja članstva Švedskoj, piše Vašington post.

Izbor generalnog sekretara NATO-a zasniva se na neformalnim konsultacijama svih članica, premda stavovi SAD, koje imaju daleko najveću vojsku u Alijansi, imaju posebnu težinu. Amerikanac je uvijek dosad bio vojni komandant alijanse, a generalni sekretar iz neke evropske države.

Diplomate iz članica NATO-a rekli su da su među kandidatima danska premijerka Mete Frederiksen, britanski ministar odbrane Ben Volas, holandski premijer Mark Rute i španski premijer Pedro Sančes.

Kandidatura Frederiksen je dobila na zamahu, ističe Vašington post, dodajući da je ona nedavno posjetila Bijelu kuću i da je Stoltenberg opisao kao “jednog od najkompetentnijih premijera u Evropi”.

Frederiksen isunjava nekoliko uslova, uključujući i mogućnost da bude prva žena na čelu NATO-a.

Međutim, s druge strane, već skoro 15 godina generalni sekretar Alijanse je iz skandinavskih zemalja, pošto je prije Norvežanina Stoltenberga, koji je na čelu NATO-a od 2014, tu funkciju od 2009. obavljao Danac Anders Fog Rasmusen.

Kandidaturu Frederiksen moglo bi da zakomplikuje i činjenica da Danska ne ispunjava dogovor u NATO da svaka članica odvaja najmanje dva odsto svog bruto domaćeg proizvoda na odbranu.

Iako je Frederiksen favoritkinja za sljedećeg šefa Sjevernoatlantskog saveza, ona se suočava s protivljenjem Poljske, što ističe razdor među članicama Alijanse oko njene budućnosti u trenutku kada je ruska invazija na Ukrajinu u 18. mjesecu, ukazuje Volstrit džurnal, pozivajući se na evropske zvaničnike.

Otpor Varšave, kako navodi američki list, mogao bi da košta kandidaturu danske premijerke, pošto generalni sekretar mora biti izabran konsenzusom 31 članice.

Evropski zvaničnici kažu da su među razlozima protivljenja Poljske želja da na čelo Alijanse dođe lider iz istočnog krila NATO-a, neispunjavanje obaveze Danske u pogledu izdvajanja za odbranu, kao i nevoljnost da generalni sekretar opet bude iz neke skandinavske zemlje.

Iako se smatra da većina članica za NATO-a želi da Frederiksen zamijeni Stoltenberga, sve veći broj država na istočnom krilu NATO-a brine da bi njen izbor, iako uveliko zaslužen, podrio potrebe Alijanse koja je suočena s ruskom invazijom na Ukrajinu, dok su te zemlje posebno ranjive, rekli su američki i evropski zvaničnici.