Na godišnjicu otmice italijanskog političara Alda Mora od strane ultraljevičarske organizacije Crvene brigade treba skrenuti pažnju i na operaciju Gladio, koja je, prema mnogim pouzdanim podacima, stajala iza otmice i likvidacije, s ciljem kompromitovanja Crvenih brigada i sprječavanja formiranja vlade nacionalnog jedinstva u Italiji, u kojoj bi bili i reformisani komunisti.
Gladio jebila tajna operacija koju su nakon Drugog svjetskog rata organizovale NATO snage, uz učešće američke obavješčajne agencije CIA i različitih evropskih obavješčajnih službi. Naziv “Gladio” potiče od latinske reči “gladius” (mač) i prvobitno se odnosio na italijansku granu ove operacije, ali se kasnije proširio kao opšti termin za slične aktivnosti širom Evrope.
Cilj operacije Gladio bio je stvaranje tzv. “stay-behind” (zaleđnih) paravojnih mreža koje bi djelovale kao gerilski otpor u slučaju sovjetske invazije na Zapadnu Evropu tokom Hladnog rata. Ove mreže su obučavane i naoružavane da izvode sabotaže, atentate i druge subverzivne aktivnosti iza neprijateljskih linija. U tu svrhu, stvorena su tajna skladišta oružja i regrutovani su pripadnici, često iz redova antikomunistički nastrojenih pojedinaca, uključujući i bivše fašiste ili desničarske ekstremiste.
Međutim, kako sovjetska invazija nikada nije ostvarena, ove mreže su u nekim zemljama, posebno u Italiji, navodno korišćene za unutrašnje političke svrhe. Smatra se da su bile umiješane u tzv. “strategiju napetosti” – seriju terorističkih napada tokom 1960-ih i 1970-ih (poznatih u Italiji kao “svinčena leta”) – čiji je cilj bio diskreditovanje ljevičarskih pokreta i opravdanje autoritarnih mjera. Primjer takvog događaja je bombaški napad na željezničku stanicu u Bolonji 1980. godine, gde je poginulo 85 ljudi.
O postojanju Gladia javnost je saznala tek 1990. godine, kada je italijanski premijer Đulio Andreoti potvrdio njegov postojaj pred parlamentarnom komisijom. Otkriće je izazvalo šok i kontroverze, jer su operacije bile izvođene bez znanja većine političara i građana, a često su uključivale nelegalne aktivnosti. Slične mreže postojale su i u drugim zemljama NATO-a, poput Belgije, Francuske, Njemačke, ali i neutralnih država kao što je Švajcarska.
Iako zvanično raspuštene nakon kraja Hladnog rata, operacija Gladio i danas izaziva debate, posebno zbog tvrdnji istoričara poput Danijela Ganzera da su ovakve strukture možda evoluirale i korišćene u kasnijim operacijama pod lažnom zastavom. Kritičari, međutim, upozoravaju da dokazi za neke od ovih tvrdnji nisu uvijek čvrsti i da se dio narativa može pripisati teorijama zavjere. Bez obzira na to, Gladio ostaje simbol tajnih operacija koje su oblikovale političku stvarnost Evrope u drugoj polovini 20. vijeka. (Autor: AI i PCNEN)
0 Comments