Vladaoci na zapadnom Balkanu su u nekoj vrsti špage – branili bi vlast svim sredstvima, ali moraju da očuvaju demokratsku fasadu. I u tome imaju pomoć sa Zapada, piše u novoj knjizi profesor Florijan Biber, prenosi DW.

Zašto Vučić dekretom ne zabrani opoziciju? Zašto Đukanović puškama ne pozatvara kritičke medije? Šta je to sprječavalo Gruevskog da lijepo zvanično uvede diktaturu? I zašto nekadašnji prvoborci UČK ne podijele Kosovo između sebe kao djedovinu?

Zbilja, čemu sve to izigravanje demokratije koja samo smeta glasovitom balkanskom autokrati?

“Teoretski, oni bi mogli da odbace demokratska pravila i uspostave otvoreni autokratski sistem. Ipak, to bi bila veoma riskantna strategija”, piše profesor Bieber u svojoj novoj knjizi “Jačanje autoritarizma na Zapadnom Balkanu”.

Bieber pojam “autokrate” koristi u smislu “kompetitivnog autoritarizma” – tu se demokratske institucije poput izbora priznaju i vide kao jedini način da se dođe na vlast, ali se onda država zarobljava i stiču prednosti nad političkim protivnicima.

Bieber podsjeća na to da su, svako u svoje vrijeme, lideri poput Vučića, Dodika, Gruevskog ili Đukanovića uspjevali da “raspale zapadnjačku maštu kao mladi pragmatični reformatori. Njihov uspon na vlast je praćen odobravajućim komentarima u zapadnim medijima i vladama”.

Pišući o pojmu “stabilokratija”, Bieber dočarava sliku prema kojoj su balkanski hibridni režimi mogući samo uz postojanje Evropske unije – treba im neko spolja da ih pohvali za stabilnost, da se slika sa njima, da zažmuri na gaženja pravne države.

Bieber dijeli fabrikovane ili prave, ali prenaduvane krize na nekoliko grupa. Tu su one kada je vlast tobože ugrožena od domaćih izdajnika koji sa kojekakvim strancima rade recimo o glavi Aleksandra Vučića, “pokušaj državnog udara” u Crnoj Gori ili krvavi okršaj u Kumanovu pred kraj vladavine Gruevskog; zatim “vikend-ratovi” sa komšijama – recimo “carinski rat” Srbije i Hrvatske oko povrća ili slanje išaranog voza sa natpisom “Kosovo je Srbija” ka Mitrovici.

Te “vanredne” okolnosti bacaju sjenku na sasvim ovozemaljske probleme, ali služe i da se prizove podrška spolja. “Navodni državni udar u Crnoj Gori je svakako pomogao da se ubrza ratifikacija pristupa NATO jer su zapadni mediji predstavljali zemlju kao važno uporište protiv ruskog miješanja na Balkanu”, zaključuje Florian Bieber.

I, ima li nade? U epilogu Bieber daje savjete onima koji se bore protiv „”balkanskih prinčeva”. Jedna od preporuka je da se ne prihvate zadati okviri debate – takmičenje u patriotizmu i tome ko je veći “reformator”. Umjesto toga, Bieber predlaže da se priča o običnim stvarima, recimo siromaštvu.

Jedan od njegovih savjeta se neće svidjeti velikom dijelu opozicione javnosti u Srbiji. Jer profesor iz Graca piše da su bojkoti postali opšte mjesto na Balkanu, ali da ne garantuju ništa. Jer, ako je cilj da se privuče pažnja “međunarodnih posmatrača”, od bojkota je slaba vajda. Njega na Zapadu više tumače kao dio političkih zađevica, a manje kao vapaj za demokratijom.