Javlja: Brezna Community

Nacionalna studija Montenegro Energy Growth and Acceleration (MEGA), koju su izradile The Nature Conservancy (TNC) i NVO Eco-team, u partnerstvu sa Ministarstvom energetike i Agencijom za investicije, uz aktivno učešće Crnogorskog elektroprenosnog sistema (CGES), koja je juče prezentovana javnosti u Podgorici, predstavlja opasan pokušaj da se već unaprijed dogovoreni energetski projekti legitimišu kao “niskokonfliktni“, naučno utemeljeni i u javnom interesu – iako to nijesu, saopštili su iz Građanske inicijative “Spasimo Brezna”.

Ovaj dokument najavljen je krajem 2024. godine kao “nacionalna studija” za identifikaciju lokacija s visokim razvojnim potencijalom i niskim ekološkim i društvenim konfliktom za razvoj solarnih i vjetroelektrana – Montenegro Energy Growth and Acceleration (MEGA). Sami MEGA dokument, navode iz GI “Spasimo Brezna” ne sadrži elementarne podatke koje zahtijeva iole ozbiljna “studija” – ko su autori/koautori i njihove reference, nema imena članova Savjetodavnog tijela niti imena konsultanata, ne zna se ko je revident… Tokom jučerašnje  prezentacije, na insistiranje novinara, saopšteno je da je glavni autor MEGA studije Zoran Miljanić.

“Miljanić je bivši član odbora direktora CGES-a i EPCG, i donedavno aktivno angažovan u energetskim kompanijama. Činjenica i da je upravo CGES bio izvor podataka i informacija korištenih u “studiji” otvara osnovanu sumnju u konflikt interesa a time i problematizovanje rezultata studije. Na osnovu detaljne analize ovog dokumenta, dostupne dokumentacije i izjava datih na javnoj prezentaciji, smatramo da ova studija, u svom sadašnjem obliku, ima ozbiljne metodološke, činjenične i proceduralne nedostatke, te ne smije biti korišćena kao osnova za kreiranje energetske politike, prostornog planiranja ili identifikaciju tzv. Renewable Acceleration Areas RAA (lokacija za obnovljive izvore energije) u Crnoj Gori”,, navode iz GI “Spasimo Brezna”.

Ovaj dokument, kako dodaju, nije neutralna analiza, a još manje “kredibilna i relevantna studija”, već još jedan pokušaj da se upravo privatni konfliktni energetski projekti, na čelu sa visokorizičnim projektom gradnje međunarodnog energetskog čvorišta u Breznima normalizuju i pokušaju prikazati “benignim”.

“Evropska banka za obnovu i razvoj – EBRD (European Bank for Reconstruction and Development) aktivirala je nezavisne kontrolne mehanizme IPAM i OCCO u vezi odobrene kreditne podrške ovom projektu koja je, kako smo dokumentovano predočili, zasnovana na falsifikovanim podacima i skrivanju činjenica od strane CGES-a. MEGA studija je, kako osnovano sumnjamo, samo alat za guranje i pravdanje projekta međunarodnog energetskog čvorišta Brezna (400 kV), u samom centru naseljenog mjesta, kroz formu navodnog “pametnog planiranja“, dok se stvarni ljudi, prava, zakon i bezbjednosni rizici u cjelosti ignorišu i brišu”, navode iz GI Spasimo Brezna.

Dodaju da, uprkos činjenici da je lokacija u Breznima visoko konfliktna na više nivoa za gradnju međunarodno značajnog energetskog objekta, autori MEGA dokumenta to ne konstatuju ni u fusnoti.

“Prema podacima iz MEGA dokumenta, a koji su izvedeni na osnovu podataka dobijenih od CGES-a, čak 65% novih OIE kapaciteta planirano je da se poveže na TS Brezna. Samo u Opštini Plužine planirano je najmanje 22 OIE objekta, dodatni projekti se planiraju u Šavniku i Nikšiću; a i dalje je u opticaju i hidroelektrana Komarnica, koja bi se takođe vezala na Trafostanicu Brezna 400kV. To bi značilo na desetine dalekovoda iznad privatnih kuća, imanja i turističkih objekata, a izvjesno bi značilo i nova dodatna proširenja trafostanice, dodatne 400 kV dalekovode, kršenje N-1 i N-2 kriterijuma energetske bezbjednosti”, navodi GI Spasimo Brezna.

Naglašavaju da bi gradnja ovakvog energetskog čvorišta na toj lokaciji značila stvaranje jedne ekstremno rizične energetske tačke za region, EU i NATO energetske koridore.

“To ne bi bio samo tihi genocid u Breznima, već realna sistemska prijetnja energetskoj stabilnosti i sigurnosti Crne Gore, regiona i EU”, navode.

Podsjećaju da se mještani sela Brezna, okupljeni u Građansku inicijativu „Spasimo Brezna“, od aprila prošle godine, kada su i saznali za ovaj plan, bore da spriječe gradnju međunarodnog energetskog čvorišta u centru sela.

Tokom tog procesa su saopštili da su otkrili da je CGES falsifikovao projektnu dokumentaciju tvrdeći da u krugu od 2 km „nema stambenih ni poslovnih objekata“, iako ih ima više od 150, i ukazali na brojne suštinske nedostatke, kršenje procedura i standarda, EU praksi, zakona i međunarodnih konvencija.

“Svi međunarodno relevantni mehanizmi i tijela su informisani i ukoliko se nastavi istrajavanje na ovom suludom projektu u Breznima, kada nastupe izvjesne posljedice, niko ne može reći da nije znao, čime preuzimaju i ozbiljnu odgovornost. I laiku je jasno da scenario koji navodna nacionalna MEGA studija predstavlja kao “gotovu stvar” i pokušava da normalizuje znači: plansko prinudno raseljavanje cijele oblasti Brezana, potpuno uništenje svake ekonomske aktivnosti, ruralnog turizma i poljoprivrede, totalno obezvrijeđivanje privatne imovine mještana i sistemski bezbjednosni rizik za energetski sistem Crne Gore, regiona i EU. Naglašavamo da nismo protiv razvoja, pa ni energetskog, ali ne pristajemo na navodni razvoj koji: krši zakone, ignoriše građane, uništava ekonomiju, turizam i poljoprivredu, i pretvara živa sela u energetske spržene zone, zarad interesa privilegovanih kompanija i pojedinaca”, dodaju.

GI “Spasimo Brezna” će, kako zaključuju, iskoristiti sva zakonom garantovana domaća i međunarodna pravna sredstva, obratiti se relevantnim domaćim i međunarodnim institucijama i nadzornim tijelima, uključujući i donatore The Nature Conservancy (TNC) i NVO Eco-team, kao i informisati javnost putem medija, te zahtijevati utvrđivanje odgovornosti onih koji su učestvovali u izradi, finansiranju i promociji ovog dokumenta, ukoliko bi njegova primjena u donošenju odluka od javnog značaja bila sprovedena bez adekvatne transparentnosti, stručne provjere i pravne utemeljenosti.