Participativne metode rada, praktični dio nastave koji uključuje građanske akcije, organizovanje stručnih posjeta institucijama i uključivanje roditelja u nastavni proces, samo su neke od preporuka iz Akcionog dokumenta sa smjernicama za uključivanje građanskog vaspitanja i obrazovanja o ljudskim pravima u formalno obrazovanje u Crnoj Gori, koji je objavio Centar za građansko obrazovanje (CGO).

Autor dokumenta, profesor i građanski aktivista Neđeljko Đurović, ističe važnost uvođenja i unapređenja obaveznog građanskog vaspitanja u formalni obrazovni sistem. “U savremenom društvenom kontekstu, razvoj autonomnog, odgovornog i kritički orijentisanog pojedinca predstavlja jednu od ključnih obrazovnih vizija”, navodi Đurović. Kako ističe, preduslov za to je struktuiran, planski i održiv pristup razvoju obrazovnog sistema, koji uključuje sistemsko jačanje građanskog vaspitanja i obrazovanja, kao i obrazovanja o ljudskim pravima. 

Prilikom izrade dokumenta korišćeni su nalazi fokus grupa sa roditeljima, intervjua sa akademskom zajednicom, radionica sa nastavnim kadrom, okruglog stola sa civilnim društvom, te radionica sa učenicima osnovnih i srednjih škola. Od 2017. godine, organizacije civilnog društva zalažu se za ponovno uvođenje ovog predmeta kao obaveznog. Tokom svih konsultacija, nijedna grupa nije izrazila protivljenje obaveznom statusu građanskog obrazovanja, što potvrđuje široko prepoznavanje njegove važnosti. Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija, u Strategiji reforme obrazovanja 2025–2035, takođe predviđa “preispitivanje statusa i sadržaja Građanskog obrazovanja i razmatranje njegovog ponovnog obaveznog uvođenja”.

Dokument daje pregled neophodnih aktivnosti i analizu postojećeg stanja, jasno definisane ciljeve, smjernice za sprovođenje aktivnosti i mehanizme praćenja i unapređenja realizacije akcionog plana. Identifikovani su ključni resursi, izazovi i rizici, uz preporuke za njegovu efikasnu i održivu integraciju u obrazovni sistem Crne Gore.

Precizno su definisana četiri operativna cilja za uključivanje građanskog obrazovanja u formalni obrazovni sistem: 1) promovisanje značaja uvođenja građanskog vaspitanja i obrazovanja i obrazovanja o ljudskim pravima u formalno obrazovanje u Crnoj Gori, 2) izrada kataloga znanja, odnosno predmetnih programa, 3) sprovođenje obuke nastavnog kadra za izvođenje obaveznog predmeta građansko vaspitanje/građansko obrazovanje, i 4) razvijanje interoperabilnog digitalnog portala za nastavne sadržaje, modelima rada i primjerima dobre prakse.

Konačno, dokument sadrži i 15 preporuka koje pokrivaju načine izvođenja nastave, obuku nastavnika, predmetni program, pripreme za čas, nastavne aktivnosti i druge preduslove za kvalitetnu nastavu ovog predmeta. “Građansko vaspitanje i obrazovanje predstavlja put koji polazi od djeteta i vodi ka razvoju odgovornog, slobodnog, empatičnog, etički osviješćenog i aktivnog građanina”, naglašava autor.

Akcioni dokument biće korišćen u daljim zagovaračkim naporima CGO-a i partnerskih organizacija. Dio je projekta “Unapređenje obrazovanja za građanska i ljudska prava: obrazovne reforme za snažniju demokratiju”, koji su realizovali CGO, Akcija za ljudska prava (HRA) i Centar za žensko i mirovno obrazovanje ANIMA, kroz program “Jačanje povjerenja građana u institucije i izgradnja otpornih zajednica” koji vode UNDP, UNICEF i UNESCO, u saradnji s Vladom Crne Gore. Projekat je finansirao Fond UN za izgradnju mira. Sadržaj publikacije isključiva je odgovornost CGO-a i autora.

Sara Čabarkapa, koordinatorka programa Aktivno građanstvo

Centar za građansko obrazovanje (CGO)