Autor: Aleksandar Dugin

Uvjeren sam da sada – svjedočeći onome što se odvija u globalnoj politici – svi konačno shvataju da međunarodno pravo više ne postoji. Ono je nestalo.

Međunarodno pravo je sporazum između velikih sila sposobnih da u praksi brane svoj suverenitet. One određuju pravila za sebe i za sve ostale: šta je dozvoljeno, a šta zabranjeno. I te norme poštuju. Takvo pravo funkcioniše u fazama (otkucajima) – sve dok se održava ravnoteža između velikih sila.

Vestfalski sistem, koji priznaje suverenitet nacionalnih država, oblikovao se zbog pat-pozicije u ravnoteži snaga između katolika i protestanata (kojima se pridružila antiimperijalna Francuska). Da su katolici pobijedili, Rimska stolica i Austrijsko carstvo uspostavili bi sasvim drugačiju evropsku arhitekturu. Preciznije – sačuvali bi prethodnu, srednjovjekovnu.

U izvjesnom smislu, protestanti evropskog Sjevera su profitirali od Vestfalskog mira 1648. godine, jer su oni prvobitno težili nacionalnim monarhijama protiv Pape i Cara. Bez potpune pobjede, ipak su ostvarili svoj cilj.

Formalno, vestfalski sistem opstaje do danas, jer međunarodno pravo gradimo na principu nacionalnih država – upravo ono za šta su se protestanti borili u Tridesetogodišnjem ratu. Ali u suštini, u 17. vijeku to se odnosilo samo na evropske države i njihove kolonije, a kasnije ni svaka nacionalna država nije posjedovala stvarni suverenitet. Sve nacije su jednake, ali evropske nacije (velike sile) su „jednakije“ od ostalih.

U priznavanju nacionalnog suvereniteta slabim zemljama postojala je određena doza licemjerja, ali to je u potpunosti kompenzovano teorijom realizma. Ona se u potpunosti kristalizovala tek u 20. vijeku, ali je odražavala sliku međunarodnih odnosa koja se formirala mnogo ranije. Tu nejednakost zemalja uravnotežuje mogućnost stvaranja koalicija i „šahovski“ poredak saveza – slabe države sklapaju dogovore sa jačima da bi se oduprle mogućoj agresiji drugih jakih sila. To se dešavalo, i dešava se i danas, u praksi.

Liga naroda je pokušala da međunarodnom pravu zasnovanom na vestfalskom sistemu da čvršći karakter, nastojeći da djelimično ograniči suverenitet i uspostavi univerzalne principe – zasnovane na zapadnom liberalizmu, pacifizmu i prvoj verziji globalizma – kojima bi trebale da se pokoravaju sve zemlje, velike i male. U suštini, Liga naroda je zamišljena kao prvi približni oblik Svjetske vlade. Tada se konačno formirala škola liberalizma u međunarodnim odnosima, započinjući svoju dugu prepirku sa realistima. Liberali su vjerovali da će međunarodno pravo prije ili kasnije istisnuti princip potpunog suvereniteta nacionalnih država i dovesti do stvaranja jedinstvenog međunarodnog sistema. Realisti u međunarodnim odnosima nastavili su da brane svoj stav, zagovarajući princip apsolutnog suvereniteta – direktno nasljeđe Vestfalskog mira.

Međutim, tridesetih godina 20. vijeka postalo je jasno da ni liberalizam Lige naroda, a kamoli sam vestfalski sistem, više ne odgovaraju ravnoteži snaga u Evropi i svijetu. Dolazak nacista na vlast u Njemačkoj 1933, invazija fašističke Italije na Etiopiju 1935/36, rat SSSR-a sa Finskom 1939. – sve to je faktički uništilo međunarodno pravo, čak i formalno. Iako je Liga naroda zvanično raspuštena tek 1946, prvi pokušaj uspostavljanja međunarodnog prava kao obaveznog, nadređenog sistema već je propao tridesetih godina.

U suštini, tridesetih godina pojavila su se tri pola suvereniteta – ovoga puta na čisto ideološkim osnovama. Sada više nije bilo riječi o formalnom suverenitetu, već o realnom potencijalu svakog ideološkog bloka. Drugi svjetski rat bio je upravo ispit održivosti sva tri tabora.

Jedan tabor su činile buržoasko-kapitalističke zemlje – prije svega Engleska, Francuska i SAD. To je bio liberalni tabor koji je, međutim, bio prinuđen da se odrekne svog internacionalističkog karaktera. Liberali su bili primorani da brane svoju ideologiju pred dva moćna protivnika: fašizmom i komunizmom. Ali u cjelini – ako izuzmemo „slabu kariku“, Francusku koja se brzo predala – buržoasko-kapitalistički blok pokazao je dovoljan stepen suvereniteta: Engleska nije pala pod napadima Hitlerove Njemačke, a SAD su se (relativno) efikasno borile protiv Japana na Pacifiku.

Drugi tabor bio je evropski fašizam, koji je postao posebno jak nakon Hitlerovog osvajanja zapadne Evrope. Gotovo sve evropske zemlje su se ujedinile pod zastavom nacionalsocijalizma. U takvoj situaciji o suverenitetu nije moglo biti ni govora – čak ni u slučaju režima prijateljskih prema Hitleru (kao fašistička Italija ili Frankova Španija). Najviše što su neke zemlje (Salazarova Portugalija, Švajcarska itd.) mogle da obezbijede bila je uslovna neutralnost. Samo Njemačka je bila suverena – ili preciznije, hitlerizam kao ideologija.

Treći tabor predstavljao je SSSR, i iako je to bila samo jedna država, bila je zasnovana upravo na ideologiji: marksizam-lenjinizam. Opet, nije se radilo toliko o naciji koliko o ideološkom entitetu.

Tridesetih godina međunarodno pravo – čija je posljednja verzija bila Versajski ugovori i norme Lige naroda – propalo je. Od tada je sve odlučivala ideologija i sila. Svaka od ideologija imala je svoju viziju budućeg svjetskog poretka, što je značilo da svaka operiše svojom verzijom međunarodnog prava.

SSSR je vjerovao u Svjetsku revoluciju i ukidanje država (kao buržoaskog fenomena), što je predstavljalo marksističku verziju globalizacije i proleterskog internacionalizma. Hitler je proklamovao „Hiljadugodišnji Rajh“ sa planetarnom dominacijom same Njemačke i „arijevske rase“. Nikakav suverenitet nije bio predviđen ni za koga osim za svjetski nacionalsocijalizam. Samo buržoasko-kapitalistički Zapad – suštinski čisto anglosaksonski – zadržao je kontinuitet sa vestfalskim sistemom, računajući na budući prelazak na liberalni internacionalizam i, opet, na Svjetsku vladu. U stvari, Liga naroda, koja je formalno opstajala iako nefunkcionalna, bila je u to vrijeme ostatak starog globalizma i prototip budućeg.

U svakom slučaju, međunarodno pravo je bilo „suspendovano“ – faktički ukinuto. Počela je prelazna era u kojoj je sve odlučivala samo veza ideologije i sile, koja je tek trebalo da se dokaže na bojnom polju. Tako smo prišli Drugom svjetskom ratu kao kulminaciji ovog sukoba sila-ideologija. Međunarodnog prava više nije bilo.

Konkretan rezultat ideološkog sukoba moći između liberalizma, fašizma i komunizma doveo je do ukidanja jednog od polova – evropskog nacionalsocijalizma. Buržoaski Zapad i antiburžoaski socijalistički Istok stvorili su antihitlerovsku koaliciju i zajednički (s većim udjelom koji je pripadao SSSR-u) uništili fašizam u Evropi.

Godine 1945. stvorene su Ujedinjene nacije kao temelj novog sistema međunarodnog prava. Do određene mjere, ovo je bio oživljavanje Lige naroda, ali nagli porast uticaja SSSR-a, koji je uspostavio potpunu ideološku i političku kontrolu nad Istočnom Evropom (i Zapadnom Pruskom – Njemačkom Demokratskom Republikom), unio je izraženu ideološku crtu u sistem nacionalnih suvereniteta. Pravi nosilac suvereniteta bio je socijalistički tabor, čije su države ujedinjavali Varšavski pakt i, ekonomski, SEV [Savjet za uzajamnu ekonomsku pomoć]. Niko u ovom taboru nije bio suveren osim Moskve i, shodno tome, KPSS [Komunističke partije Sovjetskog Saveza].

Na buržoasko-kapitalističkom polu odvijali su se suštinski simetrični procesi. SAD su postale jezgro suverenog liberalnog Zapada. U anglosaksonskom svijetu, centar i periferija su zamijenili mjesta – vodstvo je prešlo s Velike Britanije na Vašington. Zemlje Zapadne Evrope i, šire gledano, kapitalistički tabor, našle su se u položaju vazala Amerike. To je učvršćeno stvaranjem NATO-a i transformacijom dolara u svjetsku rezervnu valutu.

Dakle, UN je takođe usidrio sistem međunarodnog prava – formalno zasnovan na priznavanju suvereniteta, ali zapravo na ravnoteži snaga između pobjednika Drugog svjetskog rata. Samo Vašiington i Moskva su bili istinski suvereni. Shodno tome, poslijeratni model je zadržao vezu s ideologijom, ukinuvši nacionalsocijalizam, ali značajno ojačavši socijalistički tabor.

Ovo je bio bipolarni svijet, koji je projektovao svoj uticaj na sve ostale regione planete. Svaka država – uključujući i novooslobođene kolonije Globalnog juga – suočavala se sa izborom: koju (od dva!) ideološka modela da usvoji. Ako bi izabrala kapitalizam, prenijela bi svoj suverenitet Vašingtonu i NATO-u. Ako socijalizam, onda Moskvi. Pokret nesvrstanih pokušao je da uspostavi treći pol, ali mu je nedostajalo i ideoloških i materijalnih (moćnih) resursa da to ostvari.

Posleratni period uspostavio je sistem međunarodnog prava zasnovan na realnom odnosu snaga između dva ideološka tabora. Formalno je priznavan nacionalni suverenitet; u praksi nije. Vestfalski princip održavao se nominalno. U stvarnosti je sve odlučivala ravnoteža snaga između SSSR-a i SAD i njihovih satelita.

Godine 1989, tokom raspada SSSR-a – izazvanog razornim reformama Gorbačova – istočni blok počeo je da se raspada, a 1991. godine SSSR se potpuno raspao. Bivše socijalističke zemlje usvojile su ideologiju svog hladnoratovskog protivnika. Počeo je unipolarni svijet.

To je značilo da se međunarodno pravo kvalitativno promijenilo. Ostala je samo jedna suverena vlast koja je postala globalna – SAD ili kolektivni Zapad. Jedna ideologija, jedna sila. Kapitalizam, liberalizam, NATO. Princip suvereniteta nacionalnih država i sama OUN postali su relikt prošlosti, baš kao što je to nekada bila Liga naroda.

Međunarodno pravo od tada uspostavlja samo jedan pol – pobjednici Hladnog rata. Poraženi (bivši socijalistički tabor i, prije svega, SSSR) prihvatili su ideologiju pobjednika, u suštini priznajući vazalski odnos zavisnosti prema kolektivnom Zapadu.

U ovoj situaciji liberalni Zapad je vidio istorijsku priliku da spoji međunarodni liberalni poredak s principom hegemonske moći. To je zahtijevalo prilagođavanje međunarodnog prava stvarnom stanju stvari. Tako je od 1990-ih počeo novi talas globalizacije. To je značilo direktnu potčinjenost nacionalnih država nadnacionalnom tijelu (opet – Svjetskoj vladi) i uspostavljanje direktne kontrole nad njima od strane Vašingtona, koji je postao prestonica svijeta. Evropska unija stvorena je upravo u tom duhu kao model takvog nadnacionalnog sistema za cijelo čovječanstvo. Masovno dovođenje migranata započeto je upravo u tu svrhu – da se pokaže kakva bi trebala izgledati univerzalna međunarodna čovječnost budućnosti.

U takvoj situaciji UN je izgubio smisao:

Prvo, izgrađen je na principu nacionalnog suvereniteta (koji više nije odgovarao ničemu stvarnom).

Drugo, posebni položaji SSSR-a i Kine i njihovo mjesto u Savjetu bezbjednosti UN-a predstavljali su relikt bipolarnog doba.

Zbog toga je u Vašingtonu počeo razgovor o stvaranju novog – otvoreno unipolarnog – sistema međunarodnih odnosa. Nazvan je „Liga demokratija“ ili „Forum demokratije“.

Istovremeno, unutar samih SAD globalizam se rascijepio na dva toka:

Ideološki liberalizam, čisti internacionalizam (Soros sa svojim „otvorenim društvom“, USAID, wokeizam itd.);

Direktna američka hegemonija oslonjena na NATO, koju su branili neokonzervativci.

U suštini su se ta dva toka preplitala, ali su prvi insistirali da je glavni prioritet globalizacija i produbljivanje liberalne demokratije u svakoj zemlji na planeti, dok su drugi insistirali da SAD direktno kontrolišu cijelu teritoriju Zemlje na vojno-političkom i ekonomskom nivou.

Međutim, prelazak s bipolarnog modela međunarodnog prava na unipolarni nikada nije u potpunosti izvršen, uprkos nestanku jednog od ideološko-moćnih polova. To je spriječio sinhronizovani uspon Kine i Rusije pod Putinom, kada su se prvi put jasno ocrtali konture potpuno drugačije svjetske arhitekture – multipolarnosti. Na suprotnoj strani globalista (i ljevičarskih, čistih liberalnih internacionalista i desničarskih neokonzervativaca) pojavila se nova sila. Iako još uvijek nije bila jasno ideološki definisana, ona je ipak odbacivala ideološki obrazac liberalno-globalističkog Zapada. Ta u početku nejasna sila počela je da brani UN i suprotstavlja se konačnom formalizovanju unipolarnosti – odnosno pretvaranju stvarne moćne i ideološke dominacije kolektivnog Zapada u odgovarajući pravni sistem.

Tako smo se našli u situaciji koja podsjeća na haos. Ispostavlja se da u svijetu istovremeno funkcioniše pet operativnih sistema međunarodnih odnosa, jednako nekompatibilnih kao softver različitih proizvođača:

Po inerciji, UN i norme međunarodnog prava i dalje priznaju suverenitet nacionalnih država, koji je u stvarnosti izgubio snagu prije gotovo sto godina i postoji samo kao „fantomski bol“. Ipak, suverenitet se još uvijek priznaje i ponekad postaje argument u međunarodnoj politici.

Takođe po inerciji, neke institucije zadržavaju tragove davno završenog bipolarnog svijeta. To više ni sa čim ne odgovara, ali se povremeno osjeća – na primjer u pitanju nuklearnog pariteta između Rusije i SAD.

Kolektivni Zapad nastavlja insistirati na globalizaciji i kretanju ka Svjetskoj vladi. To znači da se sve nacionalne države pozivaju da prepuste svoj suverenitet nadnacionalnim instancama – kao što su Međunarodni sud za ljudska prava ili Haški tribunal. EU insistira da bude model za cijeli svijet u pogledu brisanja svih kolektivnih identiteta i oproštaja od nacionalne državnosti.

SAD – posebno pod Trumpom – pod uticajem neokonzervativaca, ponašaju se kao jedini hegemon, smatrajući „pravom“ sve ono što je u interesu Amerike. Ovaj mesijanski pristup djelimično se suprotstavlja globalizmu, ignoriše Evropu i internacionalizam, ali jednako oštro insistira na desuverenizaciji svih država – po pravu sile.

I na kraju, konture multipolarnog svijeta postaju sve jasnije, gdje je nosilac suvereniteta država-civilizacija – kao što su savremena Kina, Rusija ili Indija. To zahtijeva još jedan sistem međunarodnog prava. Prototip takvog modela mogu biti BRICS ili druge regionalne integracione platforme – bez učešća Zapada (jer Zapad donosi svoje, mnogo artikulisanije i rigidnije modele sa sobom).

Svih pet sistema rade istovremeno i, naravno, međusobno se ometaju, proizvodeći stalne kvarove, sukobe i kontradikcije. Dolazi do logičkog kratkog spoja u mreži, što stvara utisak haosa ili jednostavno odsustva bilo kakvog međunarodnog prava. Ako postoji pet istovremenih međunarodnih prava koja se međusobno isključuju, onda u suštini – nema nijednog.

Zaključak iz takve analize je prilično alarmantan. Takve kontradikcije na globalnom nivou, takav duboki sukob interpretacija, u istoriji gotovo nikada (iskreno – nikada) nijesu rješavane mirno. Oni koji odbijaju da se bore za svoj svjetski poredak odmah bivaju poraženi. I moraće da se bore za tuđi svjetski poredak, već u statusu vazala.

Shodno tome, Treći svjetski rat je više nego vjerovatan. I 2026. godine on je vjerovatniji nego 2025. ili ranije. To ne znači da smo osuđeni na njega; to samo znači da se nalazimo u vrlo teškoj situaciji.

Po definiciji, svjetski rat uključuje sve ili skoro sve. Zato se i zove svjetski. Ali ipak, u svakom svjetskom ratu postoje primarni subjekti. Danas su to:

Kolektivni Zapad u oba svoja oblika (liberalno-globalistički i hegemonski);

Rastući polovi multipolarnog svijeta (Rusija, Kina, Indija).

Svi ostali su, za sada, samo instrument.

Istovremeno, Zapad ima ideologiju, dok multipolarni svijet još uvijek nema. Multipolaritet se već generalno manifestovao, ali ideološki još uvijek nije formalizovan. Gotovo nikako.

Ako međunarodno pravo ne postoji, i nemoguće ga je po definiciji braniti Jalta svijet, stari UN i inerciju bipolarnosti, onda moramo iznijeti svoj novi sistem međunarodnog prava. Kina u tom pravcu čini određene pokušaje („Zajednica zajedničke sudbine“), mi u manjoj mjeri (izuzeci su Teorija multipolarnog svijeta i Četvrta politička teorija). Ali to je očigledno premalo. Možda ćemo ove godine morati učestvovati u planetarnoj „borbi svih protiv svih“, tokom koje će se odrediti budućnost, odgovarajući svjetski poredak i sistem međunarodnog prava. Trenutno ga nema. Ali mora postojati međunarodno pravo koje nam dozvoljava da budemo ono što moramo biti – Država-Civilizacija, Ruski svijet. To je ono što moramo što prije konceptualizovati.

www.multipolarpress.com

Prevod: AI/PCNEN