Prema istraživanju Centra za građansko obrazovanje, čiji su rezultati predstavljeni danas, mladi u Crnoj Gori nemaju mogućnosti da u školama i na fakultetima saznaju važne informacije o događajima iz novije istorije Crne Gore i regiona.

Istraživački tim CGO, nevladine organizacije iz Podgorice, je analizirao udžbenike istorije za osnovnu i srednju školu, kao i za nekoliko fakulteta Univerziteta Crne Gore, u dijelu načina na koji je u njima predstavljena savremena crnogorska istorija, sa fokusom na ratna dešavanja u regionu. Dodatno, urađeno je istraživanje među studentima/kinjama o tome koliko oni znaju o nedavnoj prošlosti Crne Gore i regiona.

“Rat na teritoriji bivše Jugoslavije je, takođe, veoma kratko objašnjen, uz navode da počinje intervencijom JNA u Sloveniji, a da se ratna dejstva kasnije razbuktavaju u Hrvatskoj… Učenici/e mogu naučiti da je ‘primjenjivano takozvano etničko čišćenje – ubijanje i protjerivanje stanovništva drugih nacionalnosti sa teritorija koje se žele priključiti svojoj državi. Glavni grad Bosne i Hercegovine, Sarajevo, bosanski Srbi držali su pod opsadom više od tri godine. Pretrpljene su ogromne ljudske i materijalne žrtve. Mnogi gradovi, Vukovar, Sarajevo, Mostar su razoreni’. Ne spominju se pojedinačni zločini niti odgovorni za iste, samo je generalno navedeno da su ‘izvršeni surovi zločini nad civilnim stanovništvom o čemu svjedoči broj od oko 300 hiljada mrtvih’, i date su prateće fotografije rušenja Vukovara, razaranja Dubrovnika i tri koje se zbirno objašnjavaju kao ‘žrtve raspada SFRJ’ ali bez navođenja događaja na koje se direktno odnose niti koje su to žrtve”, kazala je Isidora Radonjić, asistentkinja na programima CGO, govoreći o udžbeniku istorije za deveti razred osnovne škole.

U ovom udžbeniku, napomenula je Radonjić, o ulozi Crne Gore u ratnim dešavanjima postoji samo sljedeća rečenica: “U napadu JNA na dubrovačku regiju učestvovali su i rezervisti iz Crne Gore”.

Period koji je bio u fokusu analize CGO obrađuje se u IV razredu gimnazije i to u okviru teme “Crna Gora u Jugoslaviji i obnova nezavisne Crne Gore”, a udžbenik koji se koristi nije, kako je ocijenjeno, usklađen sa operativnim ciljevima, pri čemu ni ovi operativni ciljevi ne predviđaju obradu skorašnje ratne prošlosti regiona i Crne Gore eksplicitno.

U ovom udžbeniku nema lekcija o referendumu kojim je Crna Gora obnovila državnu nezavisnost, a što je predviđeno predmetnim programom.

Uzroci za raspad Jugoslavije su u udžbeniku za VI razred gimnazije detaljno objašnjeni, ali se podaci o ratnim dejstvima šturi, dok se položaj Crne Gore u ratu ne spominje, kao ni njeno učešće u bilo kojem obliku.

U analizi CGO se konstatuje da na studijskom programu Istorija, na Filozofskom fakultetu Univerziteta Crne Gore, ne postoji predmet u okviru kojeg se zasebno obrađuje istorija Crne Gore u XX vijeku, dok je planom rada predmeta Istorija Jugoslavije II predviđeno da se u posljednjoj radnoj sedmici obrađuje raspad Jugoslavije i to do 1992. godine.

“Ovo je posebno problematično, imajući u vidu da se na katedri za istoriju obrazuje nastavni kadar koji treba da edukuje učenike, a taj isti kadar ne dobija formalno obrazovanje koje im je potrebno da bi izvodio takvu nastavu kvalitetno”, konstatovala je Radonjić.

“Na Pravnom fakultetu Univerziteta Crne Gore, gdje se obrazuju, između ostalih, i budući tužioci i sudije, koji treba da procesuiraju i ratne zločine, a što nam je i obaveza u okviru pregovora sa EU, kroz predmet Međunarodno humanitarno pravo koji se izučava na IV godini, i to samo na Međunarodno pravnom smjeru, studenti uče definicije ratnih zločina i funkcionisanje Haškog tribunala, ali bez ikakvih konkretnih primjera ratnih zločina na prostoru bivše Jugoslavije i same Crne Gore”, rekla je Radonjić, predstavljajući istraživanje.

Ona je dodala da je ista situacija i sa budućim politikolozima i novinarima, napominjući da su ova pitanja još manje zastupljena u njihovom formalnom obrazovanju.

Tamara Milaš, saradnica na programima CGO, je saopštila da CGO nije bio u prilici da anketira crnogorske srednjoškolce/ke o tome koliko znaju o nedavnoj prošlosti Crne Gore i regiona, jer Ministarstvu prosvjete je, nakom “višemjesečne intezivne komunikacije” tek 1. juna elektronskom poštom poručilo CGO da ne može dobiti dozvolu za anketiranje. U obrazloženju je navedeno da “ove teme izučavaju učenici četvrtog razreda gimnazije, koji su već završili nastavnu godinu, i da povratne informacije ne bi bilo poželjno tražiti od učenika nižih razreda.”

“Ovo pokazuje, iako posredno, da su prosvjetne vlasti svjesne manjkavosti postojećih udžbenika i uticaja takvih udžbenika na (ne)znanje učenika/ca, ali i nespremne da se istraži njihov učinak na obrazovanje učenika/ca. Ostaje da se nadam da će tu doći do promjene klime jer skrivanje problema svakako ne vodi njegovom rješavanju”, rekla je Milaš.