Velika Britanija danas obilježava 800 godina od prvog engleskog ustavnog dokumenta.

Velika povelja slobode ili Magna carta libertatum je engleski ustavni dokument iz 1215. kojim je ograničena moć kralja Jovana bez zemlje (Džon) i ostalih vladara.

Potpisana je 15. juna 1215. godine u Ranimidu, zapadno od Londona.

Velika povelja je nastala kao rezultat neslaganja između rimskog pape i kralja Jovana i njegovih barona u pogledu kraljevskih prava. Tražilo se od kralja da se odrekne određenih prava i da poštuje određenu zakonsku proceduru kao i da prihvati da kraljeva volja može biti ograničena zakonom. Iako su mnoge njene klauzule kasnije zanemarene, oborene ili prerađene, taj dokument je osnova britanskog prava, čiji je uticaj bio od presudnog značaja za kasnija dokumenta, među kojima je i američki ustav.

Magna karta je prvi korak dugog istorijskog procesa koji je doveo do vladavine ustavnog zakona, i do današnje vladavine prava – pravne države, prenose agencije.

Nacionalna biblioteka je 2013. godine najavila da će za godišnjicu 2015. tokom tri dana izložiti sve prvobitne primjerke dokumenta.

“Načinjeni su mnogi primjerci i poslati biskupima, a vjerovatno i sudijama” u cijeloj Engleskoj, rekla je Kler Brej, glavni kustos odjeljenja srednjevjekovnih rukopisa Biblioteke i dodala da samo četiri postoje i danas.

Dva primjerka su u zbirci britanske Nacionalne biblioteke, jedan u katedrali u Linkolnu, u centralnoj Engleskoj, i jedan u katedrali u Solsberiju, na jugozapadu zemlje.

“Povelja je važila manje od 10 nedjelja”, rekla je Kler Brej.

“Baroni, koji su poznavali kralja Jovana, postavili su klauzalu koja ga obavezuje da kaže da je neće poništavati. Gotovo prvo što je učinio, bilo je da je poslao nekoga u Rim papi Inokentiju III da zatraži povlačenje Magna karte”, rekla je ona.

Papa je ukinuo povelju, a Britanija se vratila u građanski rat. Kralj Jovan je umro naredne godine, a na prestolu ostavio devetogodišnjeg sina, Henrija III. Namjesnik koji je upravljao umjesto mladog Henrija, vratio je Magna kartu na snagu. Magna karta je u 13. vijeku više puta ponovo izdata i do danas postoji 17 primjeraka tih kasnijih izdanja. Petnaest je u Velikoj Britaniji, jedna u Parlamentu Australije, a jedna u Arhivi SAD.