Iz godine u godinu recepcija godina provedenih u periodu Socijalističke federativne republike Jugoslavije svodi se isključivo na ime Josipa Broza Tita. U prigodnim datumima njegove smrti i Dana mladosti štampani i elektronski mediji izveštavaju o poseti Kući cveća pridajući značaj izjavama posetilaca iz svih krajeva biše zajedničke države. U međuvremenu, prigodnim tekstovima se obeležavaju i značajnije godišnjice, kao što je to bilo povodom Dana pobede, oslobođenja Beograda i ove godine bitaka na Neretvi i Sutjesci. U svim tim podsećanjima centralno mesto zauzima ličnost Josipa Broza, bilo da se on doživljava kao negativna istorijska ličnost, sumnjivog porekla i namera, ili tako što se nekritički pozitivno vezuje za prošla vremena koja se idealizuju. Tito tako postaje zaslužan za sve što se dobro i značajno događalo, a u isto vreme i odgovoran za sve loše, od diktature do raspada zemlje. Zbog toga umesto parole koja je proklamovana posle njegove smrti (I posle Tita Tito), danas je bolje reći i posle titoizma, titoizam.

U ponovnom obnavljanju titoizma deo javnosti njemu naklonjen pada u istu onu grešku koja je instalirana za vreme Titovog života. Kao da je on još živ, i sve službe koje su ga idolatrizovale, pa u razumu njegovih poklonika još uvek nema svetle kritičke tačke. Ona koja bi samog Tita odbranila od titoizma i koja bi sprečila nepotrebnu mitologizaciju ovog čoveka i njegovu dalju zloupotrebu. Nesumnjivo je da je reč o izuzetnoj i značanoj ličnosti koja je odigrala pozitivnu istorijsku ulogu u svom vremenu, i to u svetskim razmerama. Jugoslovensko društvo je u periodu njegove vladavine doživelo neporeciv izuzetan razvoj i preobražaj u svim oblastima. Ali sve to nije zasluga samo Tita, nego entuzijazma i požrtvovanja, može se reći, miliona građana. Ipak, njegovo obožavanje kompromituje i njega samog, i brojne borce tog opštenarodnog pokreta Jugoslavije koji su poginuli i stradali u ratu, a kasnije i svoje živote posvetili izgradnji novog društva. Toga nisu svesni oni koji i dalje imaju tapiju na njegovu ličnost i na istoriju NOB, koji nastavljaju sa falsifikovanjem istorije unutar svog pokreta. Skrivanjem ljudskog lika Titovog, koji je osim osobina neophodnih za takvu istorijsku ulogu, imao i niz promašaja, grešaka pa i krajnje neprihvatljivih postupaka, ne samo da ide na ruku drugoj strani koja to na sva zvona ističe, nego sprečava i Titove pristalice da uvide da Tita ne bi bilo bez drugih brojnih saradnika i saboraca koji su donosili važne odluke i protiv njegovih direktiva i time dopirinosili uspehu, ili neuspehu.

Počelo je od NOB

Ovogodišnje pisanje o bitkama na Neretvi i Sutjesci, jedan je od primera za titoistički manir u istoriografiji. Dva su se značajna događaja u tim prelomnim borbama 1943. godine odigrala o kojima se i dalje ćuti. Prvi je čuvena Bitka na Neretvi ili Bitka za ranjenike, u kojoj se genijalnosti Titovoj pripisuju sve zasluge. Istina je bila drugačija. Da je komandant IX dalmatinske divizije poslušao naredbu Vrhovnog štaba da se zajedno sa Centralnom bolnicom povuku na zapad, prema Biokovu, sve bi bilo drugačije. Zahvaljujući jedinstvu štaba divizije i upornosti njenog komandanta Vicka Krstulovića, Tito je bio prinuđen da povuče naredbu i dopusti da se ranjenici prebace preko Neretve. A dalmatinski partizani su sa svojim komandantom na rukama prenosili ranjenike preko Prenja. U borbama posle toga su odigrali još jednu značajnu ulogu u razbijanju četničkih formacija kod Nevesinja, a kao nagrada za ovaj podvig, i neposlušnost prema Vrhovnom štabu – IX dalmatinska je raspuštena usmenom naredbom, bez pisanog traga. Drugi događaj se odigrao na Sutjesci kad je Koča Popović izvršio proboj bez saglasnosti Vrhovnog štaba, a mudro rukovodstvo je odbilo da ga sledi. Posle dva dana su uvideli svoju grešku i krenuli su za njim, ali zbog kašnjenja, po cenu velikih žrtava i masakra bolnice i preko hiljadu ranjenika na Tjentištu provukli su se u poslednjem trenutku. Prethodno, suprotno postupku na Neretvi, donesena je i odluka da se mnogi ranjenici ostave u Durmitorskim pećinama na milost i nemilost neprijateljima koji su ih pronalazili i ubijali.

Bilo je ovakvih primera pogrešnih Titovih procena u ratu još – posle Sutjeske, umesto prema Dalmaciji gde je propadala Italija, glavnina je krenula na sever, pa je i pored oslobođenja Splita i preuzimanja italijanskog naoružanja partizanska vojska morala da se povuče pred Nemcima. Zatim, naređenje VŠ da se napusti ostrvo Vis koje su (opet) neposlušni dalmatinci ipak sačuvali za Titovu evakuaciju iz Drvara, utvrđivanje Nove Jugoslavije i vezu sa saveznicima. Zašto današnji Titoisti žmure na ove činjenice, nego i dalje ponavljaju ideološku mantru iz godina Titovih jubileja. Upravo ta mantra je izgradila sistem koji se Titovim odlaskom urušio kao kula od karata.

Posle Kralja Tito

Titovi pioniri u poznim godinama, koji često izgledaju karikaturalno, i njihovi unuci koji se vaspitavaju na pogrešnim pričama, obožavaju Tita sa sve belom maršalsklom uniformom, belim rukavicama, epoletama i ordenjima. U redu, mi danas znamo da je to bio duh vremena, ipak, belu maršalsku uniformu voleo je i Gering (jedva je dočekao da je obuče i F.Tuđman), sletovi, zastave i bakljade praktikovani su od Musolinija i Hitlera do Kim il Sunga. Zašto Titovi poklonici ćute o svojevrsnoj Titovoj izdaji, kad se brže bolje uselio u Dvorske prostorije i sebi priuštio sve kraljevske pogodnosti, a kad su prvim odlukama o platama radnici u odnosu na administraciju i birokratiju bili vraćeni tamo gde su bili i pre rata, ne govori se. O socijalnom raslojavanju, stvaranju novih klasa, o radničkim štrajkovima i nepravdama još od početka pedesetih godina, odmah posle veličanstvenog zanosa izgradnje i obnove, ne govori se. O uspostavi centralističke vladavine po uzoru na onu Austro-ugarsku ili Karađorđevićevsku šestojanuarsku, ne govori se.

Mentalitetski, mala je razlika između obožavanja Tita i obožavanja Kralja Aleksandra. Isti izlivi narodne ljubavi sa štafetama (prva je bila upućena Kralju) dvorski život, posle smrti identične scene duž pruge Beograd-Zagreb … Posle Aleksandra – Tito. Takav odnos prema politici i vođama je, podsetimo se, nastavljen sa Slobodanom Miloševićem, i brojnim doživotnim partijskim liderčićima. U današnjem vakuumu, javljaju nam se ponovo Tito i dinastija Karađorđevića.

Ideja istorijske levice, komunizma i socijalističkih ideja tretiranjem velike teme socijalističke Jugoslavije isključivo kroz lik Tita, izjednačuje se sa jednim režimom lične vladavine. A istina je da su značajni rezultati, o kojima se danas isto tako neopravdano ćuti, postizani i bez Titovih zasluga -iz prirodne potrebe ljudi da rade i da unapređuju svoj život. Čak u stalnoj borbi i otporu prema partijskoj i državnoj birokratiji SFRJ.

Ovakav odnos prema ličnosti Tita i periodu 1945-1990. najviše ide na ruku upravo onima koji koji ne vide ništa problematično u restauraciji monarhije, jer i Tita prihvataju kao monarha republike. Posle Tita – Kralj.

Zbog toga, istinita priča o stotinama hiljada poginulih partizana u ratovanju sa okupatorima, o njihovoj pobedi, o žrtvovanom narodu Jugoslavije u posleratnoj izgradnji i poslednjem bratoubilačkom ratu, mora da bude skrivena jer se u njoj krije opasnost po današnje pretendente na bele uniforme.

D. St

Republika