Piše: Vladan Jeremić i Rena Rädle
Romi imaju dugačku migrantsku istoriju i kao takvi izloženi su represiji vekovima. Evropske države su uvele zakon protiv putujućih naroda (nomada, travellera) od sredine 15 veka(1). Migranti su percipirani kao uznemiravajući faktor, čak i kao preteća i napadajuća grupa, ona koja ugrožava bezbednost populacije starosedelaca. Bez registrovanog identiteta, mnogi Romi su potpuno izopšteni iz društva kao građani na čijoj teritoriji žive. Bivajući konstantno premeštani i re-naseljivani oni su viševekovni migranti čak i u okvirima granica jedne od država u kojoj su državljani. Pored optužbi, razočarenja i nesporazuma u odnosima prema većinskom stanonovništvu, danas se i dalje suočavamo sa dubokom diskriminacijom prema Romima koja nije ukorenjena samo u etničkom i kulturnom rasizmu ili anticiganizmu. Siromaštvo i nomadizam su preteći faktor svima onima koji žive u socijalnim sistemima koji su bazirani na sistemu vlasništva, akumulaciji dobara i teritorijalizmu. Vekovima je zapadna politika pokušavala da uključi siromašne u sistem socijalne zaštite ili da ih se otarasi: da ih protera ili da ih usmrti. Romi većeinom predstavljaju etničku klasu ekstremne siromašnosti koja može predstavljati prepreku nacionalnim ili evropskim integracijama. Izgleda kao je granica između bogatstva i ekstremnog siromaštva ona koja definiše na prvom mestu relaciju između Roma i ne-Roma.
Stanje u zemljama članicama EU je zategnuto a u državama gde su Romi mnogobrojniji: Rumuniji, Mađarskoj, Bugarskoj kao u bivšim jugoslovenskim republikama (pogotovu u Makedoniji i Srbiji) je alarmantno. Holokaustično stanje je ono u kome se nalaze Romi u Evropi u najvećem broju slučajeva. Jedan od osnovnih problema sa kojim se suočava jedan Rom ili jedna Romkinja, pored problema vezanog za sam nacionalni identitet – biti Rom/Romkinja, jeste pitanje pripadnosti marginalizovanoj društvenoj klasi koja je izložena drastičnoj pauperizaciji.
Različiti oblici fatalnih reakcija etničkog i klasnog rasizma se ispoljavaju širom Evrope prema Romima. Berluskonijeva vlada u Italiji je maja 2008. u Napulju izglasala vanredno stanje u vezi nomadskih naselja i zajednica na teritoriji nekoliko regiona, da bi time legitimisala uzimanje otisaka prstiju romskoj populaciji. Ovaj zakon jako podseća na anti-romske zakone iz srednjeg veka, kao i na najmračnji period evropske istorije 20. veka.
Situacija sa migrantima u Italiji je problematična, a katastrofalne aktivnosti koje preduzima fašistička desnica prema Romima dostižu svoj vrhunac u spaljivanju čitavih naselja, uništavanju imovine, nasilnim izbacivanjima Roma izvan oblasti pojedinih gradova u Italiji. Najdrastičniji ovakav primeri bili su u Livornu, Rimu, Napulju i Milanu od 2006 do danas.
U Finskoj je porušeno naselje koje su Romi izgradili, emigrirajući iz Rumunije u Helsinki da bi pronašli bolju egzistenciju. Tokom naše posete Helsinkiju, marta meseca 2009. godine i učestvovanja u razgovoru(3) u okviru izložbe o istoriji i kulturi Roma u Muzeju grada Helsinkija pod naslovom „Watch out Gypsies: The History of a Misunderstanding"(4), imali smo prilike da se uverimo da će se i ubuduće siromašni Romi onemogućiti u svojim migrantskim pokušajima. Tvrdi zakoni EU ne dozvoljavaju Romima da se nastane, da rade na alternativan način ili da se „neuklope" u EU realnost.
Najstrašnije slike dolaze iz Mađarske, gde se od kraja 2008. godine dešava prava hajka na Rome. Pucanje i usmrćivanje romskih porodica od strane još uvek neidentifikovanih lica nacističkih gardi, primer je najgoreg rasističkog lova na ljude usred Evrope.
Živeći u EU ili non-EU zemljama, duboka i nepreispitana mržnja prema Romima ujedinjuje građane Evrope. Simptomatično je direktno nasilje protiv Roma tamo gde se otvorio duboki jaz između profitera neoliberalizma i lokalnog stanovništva koje stoji na ivici siromaštva.
Under the Bridge Beograd
Prolazeći kroz Beograd međunarodnim autoputem E-75 i prelazeći most Gazela koji spaja Beograd sa Novim Beogradom, zatičemo siromašno romsko naselje oko Starog Sajmišta. Prvi put smo se upoznali sa ljudima koji žive ispod mosta Gazela tokom okupljanja umetnika i aktivista na projektu „Under the Bridge Beograd". koji smo organizovali zajedno sa kolegom Alexander Nikolić-em decembra 2004. godine. „Under the Bridge Beograd" je kompleksan istraživački projekat o prostoru grada Beograda, a jedna od intervencija je bio pomenuti skup ispod mosta Gazela. Ovaj skup se pretvorio u veliki hepening koji je trajao osam časova, kada su stanovnici naselja, Romi i izbeglice, pozvali sve prisutne da se zapale vatru i ostanu sa njima u naselju. Učesnik projekta, David Rych u svom tekstu povodom našeg susreta ispod mosta Gazela beleži: „…„Umetnik kao Majka Tereza" samo je zabluda, osim ako potraga za nekom značajnijom pomoći ne rezultira zvaničnim oblicima obuhvatnijeg društveno korisnog rada, koji bi, opet, zahtevao mnogo vremena i posvećenosti svakom pojedinačnom slučaju. Postoji nekoliko pitanja koja su predstavnici pomenute romske zajednice naveli kao problematična. Postoji još jedan razlog za upoznavanje sa tuđim nedaćama kada se radi o bilo kakvom radu vezanom za kulturu, a to je prevođenje već pomenutih razlika između dveju društvenih realnosti na razumljiviji jezik „stvarnog". Bez sumnje, moramo priznati da postoji jaz između životnih stvarnosti pojedinaca odnosno grupa koji se nalaze na suprotnim tačkama društvene ose (ili među pripadnicima različitih nacija ili drugih grupa). Istovremeno, moramo prihvatiti stvarnost „Drugog" kao samo još jednu komponentu zajedničkog bivstvovanja i istražiti i shvatiti mehanizme isključivanja koje vladajući sistem primenjuje na grupe na društvenoj margini. Po neko će možda nastaviti sa sličnom vrstom rada na drugim mestima. A naravno, neki se verovatno više nikada neće vratiti. Ni tamo, ni bilo gde drugde gde žive „subalterni" (potlačeni). Ponekad je granica sopstveni prag…".
0 Comments