Osnovana simbolička loža “Garibaldi” u Nikšiću pod jurisdikcijom Velike lože Crne Gore. Slobodarske ideje Garibaldija su i vjekovne slobodarske ideje crnogorskog naroda, po čemu je i crnogorski narod kao i Garibaldi poznat u svijetu

Piše: Novak Jauković*/Pobjeda

Sloboda je jedan od nasvjetlijih pojmova u istoriji čovječanstva, a jedan od najvećih boraca za slobodu modernog vremena bio je Đuzepe Garibaldi (1807 -1882). On je postao simbol i u profanom i u masonskom svijetu stvaranja novog, slobodnog društva. Borio se za slobodu čovjeka, za slobodu naroda, za slobodu država. Imao je veliki san “Ujedinjene države Evrope”, ujedinjenih u jednakosti, u slobodi, u poštovanju svih kultura. Njegov politički saborac i brat mason Đuzepe Mancini nazvao ga je ”Vitezom čovekoljublja”.

Viktor Igo smatra da ”niko nije dospio da odbrani Francusku koja je toliko puta stala u odbranu civilizacije, čak ni jedan kralj, nijedna država. Samo je to uspio jedan čovjek! Između svih generala koji su se borili za Francusku, Garibaldi je bio jedini koji nije pobijeđen”. Fridrih Engels Garibaldijev pohod 1860. godine koji je ujedinio jug i sjever Italije smatra nejneuobičajnim podvigom stoljeća, objašnjiv samo revolucionarnim prestižom komadanta. Garibaldija naziva antičkim herojem sposobnim da pravi čuda. Društvo srpske slovesnosti, preteča današnje Srpske akademije nauka i umjetnosti, izabralo ga je za svog člana 1864.

Danas, na početku 21. vijeka, ponovo je aktuelan njegov simbol. Ugrožena je dostignita sloboda čovjeka. Javili su se novi problemi u svijetu, nova dehumanizacija čovječanstva. Svijest i kultura ne mogu da prate dinamiku tehnološkog razvoja. Savremeni čovjek, generalno, postaje rob nove materijalne ideologije u kojoj on nema vremena za druge ljude, za kulturu, za duhovnu nadgradnju. Sprega niskog kulturnog nivoa i materijalnog bogatstva stvara želju za bezgraničnim uživanjem koje rastaču moralne vrijednosti u društvu. Posebno se to dešava u tranzicionim društvima istočne Evrope. U ovim državama dostignuto materijalno i duhovno bogatstvo neodgovornim upravama i politikama propada. Čovjek je u beznađu. U savremenom razvijenom društvu čovjek postaje sve usamljeniji bez obzira na idealnu tehnologiju komunikacija kojom raspolaže.

Čovjek se nalazi u društvu neizvjesnosti iako bi znanje i nove tehnologija trebali da nam pruže bogatiju budućnost. Moć i naučno-tehnološki razvoj vrlo često se nalazi u neodgovornim rukama. Opasnosti po svijet su velike, pa je potrebno ponovno anagažovanje pojedinaca i organizacija koje promovišu humanizam i moralnost u društvu. Tu često prizivamo dobre primjere iz prošlosti.

Hiljade organizacija u profanom i stotine loža u masonskom svijetu danas nose Garibaldijevo ime. Velika loža Crne Gore je 15. jula pod svojom jurisdikcijom osnovala ložu ”Garibaldi” u Nikšiću, čime je pokazala svoju zrelost i sposobnost da se uključi u duhovni lanac loža ”Garibaldi”. Potvrda tome je prisustvovo na toj svečanosti prijatelja, značajnih ličnosti masonerije Evrope. Crnogorska masonerija želi da njeguje kosmopolitske ideje i ideje humanizma koje je promovisao Garibaldi. Slobodarske ideje Garibaldija su i vjekovne slobodarske ideje crnogorskog naroda, po čemu je i crnogorski narod kao i Garibaldi poznat u svijetu.

Garibaldi je rođen u Nici. Da ne bi bio zamonašen, bježi od kuće. Izrasta u velikog borac za laičku državu. Branio je republiku u Italiji, Francuskoj, petnest godina u Americi. Buran život tjerao ga je da se bavi raznim poslovima. Bio je vojskovođa, general, a rat nije volio. Bio je političar, državnik, mason. Bio je mornar, profesor italijanskog i francuskog jezika, profesor matematike, učitelj pisanja u Carigradu, voskar, trgovac.

Garibaldijev internacionalizam u slobodarskim idejama dospio je i do Crne Gore. Sa suverenima na Balkanu pravio je planove za oslobađanje belkanskih naroda. Bio je 1862. godine u dogovoru sa crnogorskim knjazom Nikolom, srpskim knezom Mihailom, grčkim kraljem Onom, rumunskim knezom Kuzom. U svjedočenju o tim dogovorima u jednom dokumentu stoji ”Garibaldi bi iskrcao 30 hiljada vojnika u Antivar (Bar) i sajuzio bi svoju vosku s crnogorskom, pa bi zajedno operirali protiv turaka; sa sjevera bi se srpska vojska imala s njima da sajuzi, a tako bi sa tri korpusa napredovali preko Albanije i Stare Srbije na Solun, gdje bi se sastali sa grčkom vojskom i prinudili Portu da Grčkoj ustupi Tesaliju i jedan dio južne Albanije, Crnoj Gori Hercegovinu, a Srbiji Bosnu i Staru Srbiju. ”

Poslije kapitulacije Italije u Drugom svjetskom ratu 1943 godine od italijanskih divizja koje bile u Crnoj Gori formira se partizanska divizija ”Garibaldi”. Više hiljada italijanskih vojnika uzima ovo ime da bi pokazali antifašističkom svijetu kojem se pridružuju sa kojim idealima se pridružuju. Ova divizija je ratovala po cijeloj Crnoj Gori, najviše u Sandžaku. Na jednu od proslava ove divizije u Pljevljima bio je i italijanski partizan i pedsjednik države Sandro Pertini.

Garibaldi je iniciran u Masonsko bratsvo za vrijeme egzila u Južnoj Americi u Montevideu 1844.godine. Pedesetih godina 19. vijeka posjećuje masonske lože u Njujorku, Londonu gde se upoznaje sa pristalicama demokratskog internacionalizma, čiji su umovi bili otvoreni za sopstvene socijalističke misli i dali su masoneriji jaku anti-papsku poziciju. Zajedno sa svojim vojnim uspjesima u oslobađanju italijanskih pokrajina postaje i Veliki Majstor u Italiji i dobija počasno zvanje „Prvog italijanskog slobodnog zidara“.

Prihvatajući titulu Velikog Majstora sicilijanske obedijencije, Garibaldi je napisao: „Spremno preuzimam vrhovnu kancelariju i vrh italijanske masonerije konstituisane po reformisanom i prihvaćenom škotskom redu . Prihvatam ga jer mi je dodijeljeno slobodnom voljom slobodnih ljudi, kojima dugujem zahvalnost ne samo zato što me uzdižu na tako visoku poziciju nego i zato što mi pružaju pomoć za veliki zadatak oslobađanja južnih pokrajina. Moje naimenovanje za Velikog Majstora je najozbiljnija interpretacija težnji moje sopstvene duše, mojeg poziva, mojih ciljeva kojima težim cijelog života.

Uvjeravam vas da uz vašu milost i sa saradnjom sve naše braće , italijanska zastava, koja je zastava humaniteta, biće svetionik sa koga će svjetlo pravog napretka biti rasprostrto cijelim svijetom“.

Politički plan posljednjih godina njegovog života definisan je 1972 u Idealnom testament koji će ostaviti post-Risorgimento italijanskoj ljevici: „Da se okupe zajedno sve demokratske struje, sve sile koje rade na širenju vrijednosti laičke kulture, slobode , napretka, reforme koje su spremne da se kreću unutar institucionalizovanog okvira , ne napuštajući mogućnost radikalnijih promjena u budućnosti“. Nešto kasnije se pita „Zašto se sve italijanske institucije usmjerene ka dobru ne udruže i postave, radi ljubavi ka preko potrebnoj disciplini, pod demokratski barjak Pakta za Rim? … , Zašto najstarije i najpoštovanije od svih demokratskih društava, masonerija, ne postavi primjer skupljanja pod italijanski stog. Zar udruženja, radnička klasa, internacionala, zanatlije itd. nemaju svoje univerzalne ambleme ugrađene u univerzalno bratstvo, kao masonerija? Ustanovite stog republikanci; ujedinite se pod Paktom za Rim“.

U posljednjim godinama života njegovi stavovi i stavovi masonerije su se praktično poklapali. Bio je u redovima pacifističkog pokreta u kojima je svugdje vidio masone u prvim redovima da promovišu stvaranje arbitražnih komisija na internacionalnom nivou radi sprečavanje pribjegavanju ratovima. Borio se protiv univerzalne patnje, za emancipaciju žena, za širenje obaveznog besplatnog narodnog školovanja, za sve teme koje su sačinjavale zajedničku očevinu demokratske italijanske ljevice matrice Resorgimenta i koje je masonerija uključila u svoje programe i riješila da potpomogne na mnoge razne načine.

Njegov humanizam iskazan je i Memorandum vlasti u kome kaže: ”Predah brodovima, primirije tolikoj vojsci. Umjesto da se toliki kapital ulaže na razaranje, bilo bi vrednije upotrebiti ga u korist naroda da bi se razvila industrija, izgradili putevi, mostovi, kuće, škole i tako pomoglo siromašnim ljudima, osuđenim zbog egoizma privilegovanih i moćnih klasa da žive u bijedi, zaglupljenosti i poniženju duše”.

Garibaldi je u Crnoj Gori u 19. vijeku bio pisutan direkno sa idejom slobode, da se zajednički krene u oslobođenje o turaka. U 20. vijeku je bio prisutan kao simbol borbe za slobodu i protiv fašizma preko italijanske divizije koja je nosila njegovo ime u Crnoj Gori. Na početku 21. vijeka Garibaldi je prisutan preko simboličke lože u Nikšiću koja nosi njegovo ime, preko Bratstva slobosnih ljudi na dobrom glasu koja se bore sa čistotu savjesti i slobodu misli, koji njeguju vrline i moral u društvu, koji njeguju laičku kulturu, toleranciju, razumjevanje i humanitet. Kao takvi masoni i Garibaldi su ponovo aktuelni pogotovo u državama koje se mjenjaju ka slobodnim društvima kao što je Crna Gore, u kojoj treba dosta mudrosti, snage i ljepote da se takvo društvo dostigne.

*Autor je veliki majstor Velike loze Crna Gora