Odluke Medjunarodnog suda pravde, ma kakve bile, imace izuzetan znacaj za BiH i SiCG, odnose medju njima i unutar njih, ali i za regiju i Evropu, pa i svijet u cjelini

Piše: Zija Dizdarevic

Proces po tuzbi Bosne i Hercegovine (odnosno njene prethodnice Republike BiH) protiv Srbije i Crne Gore (koja je medjunarodno pravna nasljednica Savezne Republike Jugoslavija) poceo je pred Medjunarodnim sudom pravde u Hagu, trinaest godina nakon sto je postupak pokrenut. Ovaj sud je uspostavljen od Organizacije ujedinjenih nacija kao vrhovni svjetski pravosudni organ. Jucer je pocelo sudjenje ciji ce ishod imati besprimjeran pravni, politicki, moralni i historijski znacaj.

Prvi put Medjunarodni sud pravde sudi po tuzbi jedne drzave protiv druge za zlocin genocida. Rijec je samim tim o presedanu koji ce ostaviti trajan trag na svjetsku sudsku praksu. Sudije, zastupnici tuzioca i tuzenog, kao i svjedoci i eksperti raznih profila, akteri su pravnog novuma koji zahtijeva optimalnu strucnu i moralnu odgovornost. Bude li dokazana odgovornost SCG za genocid, to ce bitno osnaziti znacaj medjunarodnog prava koje tretira najteze ratne zlocine i zlocine protiv covjecanstva, kao i odgovornost spram tih zlodjela. Ovaj proces bi generalno trebalo da poveca senzibilitet pravosudja u svijetu prema ovoj vrsti zlocina. Posredno, ovaj sud ce pravno valorizovati i rad Medjunarodnog tribunala za zlocine pocinjene na tlu bivse Jugoslavije u dijelu koji se tice sustine spora – odgovornost za genocid i agresiju.

Sudjenje pred Medjunarodnim sudom pravde ima veliku politicku tezinu. Sud je organ planetarne politicke organizacije; proces se vodi zbog ucinka jedne ekstremne politike; sudjenje nece moci zaobici, neposredno i posredno, ponasanje svih relevantnih politickih subjekata u krvavom raspadu SFRJ i, posebno, u ratu u BiH. Otud od ovog procesa zaziru svi ukljuceni u nedavne i trajuce ratne operacije. Duzni smo vjerovati da moguci politicki pritisci na sudije nece uticati na njihov pravni i moralni dignitet. Kao sto se nadati da ce presuda po tuzbi za genocid, ma kakva bila, bar dijelom uticati na moralno (samo)propitivanje politicara i drzavnika i na toj osnovi senzibilirati medije i javnost.

Oba suda u Hagu najvece breme odgovornosti nose spram hiljada zrtava i njihovih najblizih, pa i onih sto nisu obuhvaceni ovim i drugim sudskim procesima. Radi se o jednom od najvecih ispita moralnosti i humanosti. Medjunarodni sud pravde presudjuje u ovom slucaju i u ime covjecanstva i u ime covjecnosti.

Vrlo su bitni i historijsko – politicki efekti ovog procesa. Haske tuzbe i presude su historijski izvori od posebne vrijednosti u naucnom vrednovanju politika i najodgovornijih aktera koji su prouzrocili i dozvolili najvecu tragedije u Evropi nakon Drugog svjetskog rata. U tom sklopu bitno je historijski valorizovati fenomen reafirmacije oblika nacifasizma karakteristicnih za ovo geopoliticko podrucje, ciji je ucinak kulminirao najtezim zlocinima, sve do genocida. Bitno je i da li ce ovaj sud prepoznati masovna i ciljana silovanja kao dio agresije i genocidne namjere. Haski sudovi daju dragocjenu gradju za historijsku, politolosku, antropolosku, psiholosku, sociolosku, demografsku, kulturolosku, ekonomsku… ekspertizu kataklizmicnog udara na bh. civlizaciju i njegovih uzasavajucih posljedica po bh. drustvo. Svojim historijskim bicem BiH je (mogla i moze biti) arhetip za ostvarenje ciljeva kojima teze Evropa i svi sto sanjaju svijet osnovan na humanizmu i ideologiji ljudskih prava i sloboda.

Odluke Medjunarodnog suda pravde, ma kakve bile, imace izuzetan znacaj za Bosnu i Hercegovinu i Srbiju i Crnu Goru, odnose medju njima i unutar njih, ali i za regiju i Evropu, pa i svijet u cjelini. Ta presuda treba da bude u sluzbi beskompromisne osude ratnickih politika, demaskiranja i potiskivanja hegemonistickih nacionalizama; politicke i medijske racionalizacije (po)ratnog vremena na ovim prostorima; normalizacije medjudrzavnih, medjunacionalnih i medjureligijskih odnosa na principima miroljubive koegzistencije. To ce povecati sanse da logiku hegemonije, nasilja, apartheida, segregacije i svakovrsne diskriminacije potisne rezon tolerancije i demokraticnosti. Koliko ce sudska presuda biti katarzicnog ucinka ovisice i o tome kako ce je tumaciti medjunarodni i lokalni politicki autoriteti, masmediji i intelektualci od uticaja. Likovanje nakon sudjenja, s bilo koje strane, samo bi opetovalo mrznju i ratne strasti. Presudjujuce rijeci Medjunarodnog suda pravde ocekujemo i kao svojevrstan manifest mira.