Independisticka opcija bi bila ubjedljivija da je studija izostala, jer bi se toj vecini pridruzio ne pretjerano veliki procenat kolebljivih, ali vazan broj u uslovima kada odlucuju finese ili je razlika u opcijama mala

Piše: Republika

Pozitivna ocjena Studije izvodljivosti veliki je uspjeh za drzavnu zajednicu i pojedinacno Srbiju i Crnu Goru koje su, bez obzira kako budu tekli pregovori o asocijaciji i pridruzivanju, ipak, za stepenicu blize evropskim integracijama, ocijenio je za Republiku profesor beogradskog Instituta drustvenih nauka Vladimir Goati. EU ce sada, smatra on, nastojati da ohladi prilike u regionu i da eliminise moguce potrese

– Vlada Srbije, koja je svojim potezima debelo podsticala sumnju da ce na zajednicku adresu stici pozitivna ocjena studije, ipak je kampanjom dobrovoljne predaje generala sa haske liste, stavila do znanja da je evropski orijentisana. Objektivno gledano, sto god se dalje dogodilo, ostvaren je korak naprijed i SCG je sada u jednoj drugoj prici, istice Goati.

Postoji bojazan da Hag, kao u slucaju Hrvatske, bude otezavajuca okolnost za ugovor o pridruzivanju, buduci da je SCG dobila takozvanu uslovljavajucu studiju?

– Pretpostavljam da se to moze pojaviti kao ozbiljan problem. Mozemo biti skepticni, ali smo, ipak, na stepenici vise. Jedno je ako vam se navedeni problem javlja bez studije, a drugo kada se to desava na visem nivou, koji vise obavezuje.

Gledano iz ovog ugla, pouceni iskustvom Zagreba, ne manje tesko bi docekali narednu fazu. Ipak, napominjem da je pozitivna ocjena Studije izvodljivosti o pridruzivanju dosta jasno oivicila put prema Evropi. Ostaju pred SCG velike obaveze – ostaje Pavkovic, a neumoljivo cekaju i Karadzic i Mladic.

U prvim rekacijama na signal iz Strazbura, zvanicni Beograd i Podgorica s jednakim odusevljenjem, ali s razlicitih pozicija su docekali Studiju. Crna Gora ne odustaje od zacrtanog referenduma u februaru naredne godine. Koliko je, po Vama, tako nesto ostvarivo, posebno imajuci u vidu nagovjestaj novih uslovljavanja koje Brisel stavlja pred independiste ?

– Nema sumnje da je crnogorsko rukovodstvo opredijeljeno za referendum i ne vjerujem da ce se ista promijeniti, ali nova, promijenjena pozicija SCG utice i na independisticko tijelo, bolje reci, na onaj kolebljivi dio koji bi nezavisnost podrzao u slucaju da je put prema Evropi u ovoj fazi trpio zbog Srbije. Drugim rijecima, da je slucajno, a srecom nije, izostala pozitivna ocjena Studije izvodljivosti rezultat najavljenog referenduma bi, u navedenom smislu, bio razlicit.

Independisticka opcija bi bila ubjedljivija da je studija izostala, jer bi se toj vecini pridruzio ne pretjerano veliki procenat kolebljivih, ali vazan broj u uslovima kada odlucuju finese ili je razlika u opcijama mala. Sada je, medjutim, manje vjerovatno da ta kolebljiva masa ide na stranu nezavisnosti.

Sto se tice Brisela, cini mi se da iz najnovijih Solaninih poruka treba citati “sugestije” prema nekoj vrsti kvalifikovane vecine. Trenutno stanje, koliko mogu da procijenim, ukazuje da postoji tijesna vecina u korist nezavisnosti koja bi, medjutim, tesko mogla da zadovolji kvalifikovanu vecinu.

Procjenjujete da Brisel ovoga puta nece negirati pravo na referendum, ali ce se potruditi da ga, prevedeno sa diplomatskog, sto vise oteza?

– Nije vise pitanje to da li treba ici na referendum, odnosno da li se na to ima pravo, vec sta se smatra vecinom. Sugerise se da sudbinska odluka, kao sto je to drzavni status, zahtijeva neku vrstu kvalifikovane vecine. Ona je razumna ne samo s gledista teorije. Nepametno je u podijeljenom drustvu donositi krupne odluke, barem bez neke sigurne vecine. Najmanje kvalifikovana, ako se tako moze reci, bila bi 60 odsto u korist independista, ali je ona, posebno nakon jos jedne predjene stepenice SCG na putu k EU, manje dostizna.

Da li iz EU moze poteci pitanje dopune Zakona o referendumu kroz prosirenje liste biraca crnogorskim drzavljanima iz Srbije?

– To je malo vjerovatna opcija, jer bi ona znacila uopstavanje i postavljanje presedana po kojem bi gradjani imali biracko pravo u razlicitim drzavama. To bi bilo otvaranje pandorine kutije. Mislim da ce biracko pravo biti vezano za gradjane i one koji imaju prebivaliste i vezani su za Crnu Goru.

Pretpostavljam da ce “podsticaj” biti u domenu broja izaslih.

Realno je racunati da ce EU sve svoje napore usmjeriti na neku vrstu hladjenja prilika, odnosno da nece uciniti nista sto bi ohrabrivalo independiste. Nastojace da izbjegne potrese koji bi mogli da naruse uspostavljenu ravnotezu, odnosno igrace ulogu amortizera. U takvim uslovima, Crna Gora odnosno njena elita, kao i u svim postkumunistickim zemljama, nece ostati imuna na neke vrste podsticaja i pritisaka, da ne koristim neke teze rijeci.

Koje su to metodi pritisaka i podsticaja koji bi mogli uticati na referendumsko raspolozenje zvanicne Podgorice?

Za ocekivati je da Evropa pribjegne sistemu ekonomsko-socijalnih podsticaja i pritisaka kombinovanih sa sugestijama za kvalifikovanu referendumsku vecinu. Dakle, po principu stapa i sargarepe.

Ekonomske beneficije su metod kojem su tesko mogle da odole i mnogo jace postkomunisticke zemlje, recimo Poljska. Snaga takvih mjera i poteza je velika, a bice pazljivo upakovana u savrsen dizajn.

Kosovo nece uticati na pricu o referendumu

Koliko kosovski problem moze da utice na prilike u Crnoj Gori i rasplet odnosa u drzavnoj zajednici?

– Evropa pokusava da sa maksimalnim naporima rijesi citav broj problema u paketu i izbjegava sve sto bi prijetilo komplikacijama. Odnosi Beograda i Pristine postepeno ce uci u redovne procese i mislim da nece uticati na interni odnos snaga u Crnoj Gori, a time i na citavu pricu o referendumu. Da li bi vanredni parlamentarni izbori prije odrzavanja referenduma u Crnoj Gori uticali na poziciju suprotstavljenih opcija, ili makar otvorili prostor za konsenzus o uslovima za odrzavne referenduma? – Ne vidim da bi bilo ko sta dobio novim izborima. Naprotiv, mislim da bi predstavljali otisak postojeceg odnosa snaga.

Igor Peric