Proslo je 13 godina do donosnja Deklaracije o Crnoj Gori kao ekoloskoj drazvi. Da li se opet nalazimo na pocetku realizacije ove ideje, kao 1991. godine, kada je ova sjajna ideja na Samitu u Brazilu izazvala veliko interesovanje?

Piše: mr Zlatko Bulic

Racionalna i strogo kontrolisana eksploatacija i valorizacija prirodnih vrijednosti u Crnoj Gori moze biti neiscrpna i trajna. To bi bio pravi doprinos realizaciji jedne sjajne ideje. Crna Gora ekoloska drzava, koja je jos zarobljena u deklarativnosti, politickim iskljucivostima u niskoj ekoloskoj i ukupnoj kulturi

Proslo je 13 godina do donosnja Deklaracije o Crnoj Gori kao ekoloskoj drazvi. Da li se opet nalazimo na pocetku realizacije ove ideje, kao 1991. godine, kada je ova sjajna ideja na Samitu u Brazilu izazvala veliko interesovanje? Sta se u medjuvremenu promijenilo? Sigurno je jedino da su prirodne predispozicije za neki procenat degradirane pred naletom antropogenizacije i nedovoljno kontrolisane urbanizacije, a koliko se nas odnos, znaci prosjecnog gradjanina u Crnoj Gori promijenio, dovoljno govori diskrepanca izmedju univerzalnih prirodnih vrijednosti i nemogucnosti ljudi sa crnogorskih prostora da uvide, afirmisu i racionalno valorizuju to vanserijsko bogatstvo. Drugim rijecima ni vece ljepote, ni cudnijeg i neodgovornog odnosa ljudi koji zive na tim prostorima prema tim vrijednostima.

Vizija Crne Gore kao ekoloske drzave predstavlja iskonski i civlizacijski iskorak i podrsku snaznom opredjeljenju za mir, duh racionalnosti, kulturu zivljenja, toleranciju, humanost i odrzivi razvoj. Proglasavanjem ekoloske drzave Crne Gore u septembru 1991. godine Skupstina Crne Gore je, iako se Crna Gora nalazila u vrtlogu balkanskih ratnih previranja, na svu srecu, razumno i mudro odredila i trasirala smjernica buduceg razvoja Republike, koji bi se zasnivao na valorizaciji prirodne i kulturne bastine, kao njenih najvecih vrijednosti. U ekoloskoekonomskom smislu taj odnos se izrazava kroz harmonican razvoj sa prirodom, tj. kroz odrzivi razvoj, sa onim stepenom valorizacije koji obezbjedjuju nesmetani i otvoreni ekonomski prostor, sposoban da se ukljuci u mediteranske, evropske i svjetske integracione procese i prihvati stroge ekoloske medjunarodne standarde razvoja.

Problemi ugrozavanja prirode postali su univerzalna prijeteca pojava savremenog svijeta, pa svaki glas za njeno ocuvanje ima snagu opsteg znacaja. Crna Gora, iako mala i malo poznata u svijetu, visoko je podigla svoj glas u odbranu prirode ovog dijela planete Zemlje i na najhumaniji nacin na sebe je skrenula paznju medjunarodne zajednice. Zahvaljujuci svojoj dobro ocuvanoj, raznovrsnoj i izuzetno atraktivnoj prirodi, Crna Gora je imala razloge da se deklarise kao ekoloska drzava. Cinjenica je, medjutim, da je to i cijena njenog relativno zaostalog privrednog razvoja, ali zbog toga ona nema namjeru da ostane zarobljenik proslosti (zbog ocuvane prirode), vec namjerava da te ocuvane prirodne vrijednosti plasira kao veliku prednost i zalogu svoje buducnosti. Pitanje je, naravno, kako i kojim sredstvima. Konacno, treba reci da je projekat ekoloske drzave dugorocan i vrlo skup. Na njemu treba raditi istrajno i generacijski.

Uporedo sa naglim porastom naucnog, obrazovnog i kulturnog nivoa stanovnistva i opstim povecanjem zainteresovanosti za prirodne i kulturne vrijednosti, stvorena je potreba za postojanjem jedne savremene strategije zastite prirodne i kulturne bastine Crne Gore, a samim tim i afirmaciju programa, projekata i institucija koje se bave ovom problematikom.

Donedavno smo bili srednje razvijena zemlja, a za povratak u to drustvo, osim preduslova koji su vezani za optimalni drustvenopoliticki ambijent i otvorenost Crne Gore prema svijetu i susjedima, neophodno je aktiviranje prirodnih resursa. To podrazumijeva i novi kvalitet ekoloske svijesti svakog gradjanina, svodjenje na minumum svih djelatnosti koje degradiraju, zagadjuju i unistavaju prirodu i realizovanje privrednih djelatnosti kao sto su turizam, poljoprivreda, stocarstvo itd. Racionalna i strogo kontrolisana eksploatacija i valorizacija prirodnih vrijednosti u Crnoj Gori moze biti neiscrpna i trajna i ne moze se porediti sa eksploatacijom bilo koje sirovine tipa ugalj, nafta, mineralne sirovine, pa cak i pitke vode, cije su rezerve, ma koliko nama danas izgledale velike, ipak veoma male, ogranicene i privremene. To bi bio pravi doprinos realizaciji jedne sjajne ideje-Crna Gora – ekoloska drzava, koja je jos zarobljena u procesu deklarativnosti, politickim iskljucivostima i niskoj ekoloskoj i ukupnoj kulturi i odomacenom razmisljanju da je drzava sa svojim institucijama jedina koja treba da realizuju ovu ideju.

Prilike u Crnoj Gori su specificne. Njih najvise karakterise geografski polozaj i opsta privredna i drustvena razvijenost odnosno nerazvijenost Republike. Dok je Primorje, okolina vecih gradova i industrijskih objekata i pristupacniji djelovi u manjoj ili vecoj mjeri naruseni, a parcijalno i unisteni ili pak unakazeni (plaze, okoline saobracajnica, doline rijeka, sumski ekosistemi itd.), pojedini djelovi, uglavnom u sredisnjoj i sjevernoj regiji Crne Gore, kao sto su Durmitor sa rijekom Tarom i njenim pritokama, Biogradska gora, Komovi, Maglic, Volujak, Prokletije, Ljubisnja i dr. jos se mogu spasiti. Od svih ovih podrucja svakako je jedno od najzanimljivijih podrucje Durmitora sa kanjonom rijeke Tare, koje, osim nacionalne, uziva i dvojnu medjunarodnu zastitu, i od univerzalnog je znacaja.

Ovom prilikom zelimo promovisati tezu da je prirodu najbolje stititi ako je racionalno koristimo. Na taj nacin prirodni potencijali ce biti neiscrpni i dugovjecni, jedino ako se razumno i kontrolisano koriste. U tom smislu neophodno je ograniciti ljudsku kratkovidost i oholost, izgraditi koncepciju zastite, unapredjenja i valorizacije prirodnih ekosistema, koja ima za cilj da priroda ne bude konzervirana, vec naprotiv, da se racionalno koristi, uz sve elemente integralne zastite.

Zastita prirode nije sama sebi cilj. Nastala je kao nuzna posljedica negativnog antropogenog djelovanja u kojem se zivi i od koje se zavisi. Priroda i covjek ne mogu biti dva nezavisna sistema, vec naprotiv dva izrazito aktivna cinioca koji zive i razvijaju se u trajnoj i uzajamnoj zavisnosti i povezanosti. Ako nastavimo sa dosadasnjim zagadjenjem prirode, ubrzo cemo ugroziti sopstvenu egzistenciju i uskraticemo zivotni prostor onima koji treba da nas naslijede. U moralnoj smo obavezi da ostavimo zivotni prostor za njih, makar u slicnoj mjeri kakav smo naslijedili od nasih predaka.

Na kraju, potrebno je naglasiti da je planiranje odrzivog razvoja prirode Crne Gore u cjelini veoma kompleksan i slozen proces. On trazi maksimalno ukljucenje Vladinih, nevladinih, strucnih, naucnih institucija i svih dobronamjernih pojedinaca kojima je prirodna i kulturna bastina Crne Gore u dusi i srcu. Tako izrada novog Prostornog plana Republike Crne Gore, koja je sada u toku, predstavlja svojevrstan izazov i za drzavu, institucije i gradjane. Samo kroz afirmaciju savremene metodologije i procesa planiranja, kroz realnu analizu antopogenih uticaja i restriktivnu kaznenu politiku moguce je podici svijest o neophodnosti odrzavanja kvaliteta prirodnih vrijednosti u Crnoj Gori, kao najznacajnijeg resursa za buducnost i razvojni kapital za sadasnje i generacije koje dolaze.

Bogatstvo
Tesko je u Evropi, a vjerovatno i u svijetu, naci manju zemlju sa vise razlicitosti, kontrastnosti, surovosti i ljepote prirode, zemlju bogatijeg kulturnog i istorijskog nasledja na manjem prostoru, zemlju tajni, zemlju pitke vode, kao sto je Crna Gora. Brojni putopisci su bili odusevljeni njenom prirodom, kulturnom bastinom. Poznati istrazivac i prijatelj Crne Gore Holocek je za Crnogorce, ocaran iskonskom prirodom ove male drzave, zapisao “O kako su bogati ovi siromasni Crnogorci”.

Turizam
Turizam je sigurno jedna od djelatnosti cijem prosperitetu ce najvise doprinositi ekoloski dobro ocuvana i organizovana drzava. Sto je njena priroda ocuvanija, raznovrsnija i atraktivnija, utoliko je znacajniji motiv turistickih kretanja i interesantnija destinacija savremenog medjunarodnog turizma, a ekoloski motivisane turisticke destinacije bice sve popularnije u buducnosti. Zbog neposrednog kontakta sa domicilnom sredinom, turizam moze najbolje da afirmise ideju i stvarnost ekoloske drzave, ali i da je devalvira, ako se ta ideja ne ostvaruje.

POBJEDA