Kada u sekularnoj drzavi crkva tumaci gradjanske zakone, vodi kampanju uoci popisa stanovnistva, republikancima savjetuje uvodjenje monarhije, bogobojazljivim poslanicima preporucuje kakvu bi himnu trebalo da usvoje,a djacima diktira kako da im se zovu predmeti – takvo drustvo neminovno klizi u klerikalizaciju

Piše: Igor Peric

Kada u sekularnoj drzavi crkva tumaci gradjanske zakone, vodi kampanju uoci popisa stanovnistva, republikancima savjetuje uvodjenje monarhije, bogobojazljivim poslanicima preporucuje kakvu bi himnu trebalo da usvoje,a djacima diktira kako da im se zovu predmeti – takvo drustvo neminovno klizi u klerikalizaciju.

Navedeni simptomi vidljivi su u postojecoj drzavnoj zajednici Srbije i Crne Gore, ciju teritoriju trenutno najcvrsce vezuje uticaj dominatne, tradicionalno ukorijenjene – Srpske pravoslavne crkve.

Prema shvatanju profesora Mirka DJordjevica, analiticara crkve i religije, navedeni pojam definise situaciju u kojoj odnos crkva – drustvo ide naopakim putem.

On tvrdi da se, kada se crkvene norme namecu kao vazeci obrazac u drustvu, javljaju “smetnje na vezama” i otvara prostor politickoj igri mocnika u djelovima jerarhije i partijskih, odnosno drzavnih struktura.
– Sprega crkve i rezima dala je opake rezultate. Treba se prisjetiti kako je samo Slobodan Milosevic manipulisao SPC. Kada su se na Gazimestanu zajedno zavijorile zastave sa srpom i cekicem i barjaci s krstom, svima je bilo jasno da je zaorana brazda klerikalizacije. Sto je izrodila – svjedoci minula decenija, kazao je DJordjevic.

Na pitanje da li aktuelne strukture vlasti koketiraju sa crkvom, odnosno veslaju niz struju klerikalizacije, DJordjevic navodi da takvih primjera ima dosta.

– Potrebno je razgraniciti odredjene stvari. Religioznost srpskog premijera Vojislava Kostunice treba uvazavati kao kvalitet vjernika. Kao kancelar jedne drzave on bi, medjutim, trebalo da bude “pozitivno neutralan” u odnosu na crkvu, sto on, na zalost, nije.
Njegov odnos sa crkvom generise paradoksalnu situaciju, pa se cesto pitamo da li je, recimo, crnogorski mitropolit Amfiolohije – koji se odavno u javnosti profilisao vise kao aktivni politicki cinilac, a manje kao duhovni pastir – clan Kostunicinog kabineta, ili je, pak, Kostunica clan Svetog sinoda SPC, pita DJordjevic.

Visoki funkcioner Demokratske partije socijalista Dragan Kujovic tvrdi da kada god crkva potegne za politickim sredstvima da nesto mijenja, ona krsi zakone i bozje i zemaljske, a kada god drzava pokusa da se mijesa u crkvena pitanja, ona izlazi iz svoje nadleznosti.

– Uvijek je vidljivo kada crkva i drzava izadju iz svojih okvira, smatra potpredsjednik crnogorskog parlamenta.

Prema njegovim rijecima, SPC je “izvoriste i boraviste politicke i drzavne misli i teorije, koja je preko crkvene organizacije jednako prisutna i u Srbiji i u Crnoj Gori”.

Kujovic smatra da SPC, kao izrazito konzervativna institucija, pokusava da svojom dominacijom nadomjesti ono sto nije poslo za rukom drzavnom i politickom establismentu Srbije u proteklih 15 godina – dovrsi pricu o velikoj Srbiji i “smjesti sve Srbe u jednu drzavu”.

– SPC se mijesa u drzavne poslove, a njeno politicko djelovanje vrlo angazovano ispoljava srpski mitropolit u Crnoj Gori Amfilohije Radovic, koji se bavi pitanjima jezika, nacije, drzave… Srpski episkopi komentarisu odluke drzavnih organa i politickih partija, prisustvuju stranackim skupovima programski bliskih grupacija, dok protivnike anatemisu, kunu i proklinju. Bacaju kletve na ljude po imenu i prezimenu. To sto cini SPC naglaseno je izlazenje iz nadleznosti i mijesanje u drzavne i politicke stvari – smatra Kujovic.

Prema njegovim rijecima, drzava ima na raspolaganju mehanizme kojima moze da ogranici djelovanje crkve, odnosno njeno zadiranje u nadleznosti drzave Crne Gore.

– Drzava, medjutim, cuti, gleda kako se pred njenim ocima devastiraju sakralni spomenici i mijenja duhovna i kulturna istorija Crne Gore, iako bi, u skladu sa zakonima, morala da zastiti svoju istorijsku, duhovnu i kulturnu bastinu, ocijenio je Kujovic.

Potpredsjednik opozicione Srpske narodne stranke Novica Stanic smatra da se SPC nikada nije bavila dnevnom politikom.

– Ne moze joj se, medjutim, odreci pravo i obaveza da javno saopsti svoj stav o pitanjima ocuvanja duhovnog identiteta Crne Gore, zajednicke drzave sa Srbijom, da reaguje na preimenovanje srpskog jezika u nekakav maternji, ili osudi pogrom koji se desava nad nealbanskim zivljem na Kosovu i Metohiji”.

Stanic priznaje da mu nikada nije bila jasna “ustavna pozicija odvojenosti crkve od drzave”.

– Kako odvojiti Crnu Goru i Srbiju od same sebe, kad su i jednu i drugu stvarali sveci: Srbiju Simeon i Sava, a Crnu Goru Vasilije Ostroski i Sveti Petar Cetinjski. Mnogo je prirodnije da odnosi crkve i drzave pocivaju na harmoniji i komplementarnosti. Ta komplementarnost proizilazi iz razlicitih nadleznosti, ali i prava crkve da kaze svoje kad se radi o krupnim drzavnim i nacionalnim pitanjima. Zar sva ispitivanja javnog mnjenja u Crnoj Gori ne pokazuju da SPC predstavlja instituciju od najviseg povjerenja, pita Stanic.

Pravo crkve da kaze svoju rijec ne moze se negirati, ali je kljucno da i u tim stavovima crkva ostane crkva, smatra profesor Mirko DJordjevic.

– Najbolje rjesenje koje definise polozaj crkve i religije u modernim drzavama sadrzano je u evropskom ustavu, koji kaze da su crkve slobodne, da je garantovana sloboda ispovijedanja vjere bez privilegija po bilo kojem osnovu. Takvim odredbama crkva je odvojena od drzave jer je to jedina garancija da bude slobodna, smatra on i dodaje da problem nastaje kada drzava, odnosno crkva ne zele da budu odvojene jedna od druge.

– U tim uslovima dolazi do izrazaja politicka snaga crkve u drustvu. Koliko se, medjutim, ona dobro politicki snalazi, najbolje pokazuju incidentne situacije koje radjaju sve siri krug problema, zakljucio je DJordjevic.

SPC bez odgovora

Nastojanje da cujemo i stavove Srpske pravoslavne crkve kao pozvanog sagovornika ostalo je bez rezultata.rnUvazeni crkveni dostojanstvenici Mitropolije crnogorsko-primorske, kao i SPC u Beogradu, nijesu nasli za shodno da do naznacenog termina, kako su inace obecali, nadju vremena da makar obavijeste redakciju Republike jesu li orni da koju prozbore na temu odnosa drzave i crkve

Bozje i carevo

Profesor DJordjevic kaze da u savremenim zbivanjima na Balkanu primjecujemo cudnu realaciju veze drzave i crkve. U crkvenoj publicistici, pa i politickoj sprezi izmedju struktura moci u drzavi i crkvi, pominju se takve stvari, kao sto su “simfoni”.rn- Rijec je o pojmu koji nema veze s muzikom vec o drevnom ucenju koje kaze da crkva i drzava treba da budu stopljene. To se na crkvenom i drustvenom planu negativno odrazava i nanovo se otvara dilema da li je konstantinovska era u crkvi zavrsena, odnosno da li je model odnosa vezivanja crkve za drzavu i drzave za crkvu istrosen, istakao je DJordjevic.rnPrema njegovim rijecima, zaboravlja se da problem laiciteta, odnosno odvajanja crkve od drzave nije nov, kako se cesto misli. rn- To pitanje je rijesio sam Isus, koji, po Jevandjelju, kaze – “razlikujte i podajte sto je carevo a sto bozje”. Jos jasnije se to pitanje definise kasnije, kad na optuzbe da je htio da bude kralj Judejski, da se domogne vlasti, jer je stvorio pokret koji je ugrozio imperijalnu moc Rima, odgovara “moje carstvo nije od ovoga svijeta”, objasnjava Djordjevic

DPS: S nama nece upravljati

Demokratska partija socijalista dovoljno je sazrela i nece dozvoliti da njom upravlja Srpska pravoslavna crkva i njeni poglavari, rekao je danas portparol te partije Predrag Sekulic. rnOn je ocijenio da u Crnoj Gori jos postoje snage koje nastoje da je vrate u vrijeme pocetka devedesetih godina proslog vijeka. rn- Potvrda za to je njihov jezik, nastup, odnos prema neistomisljenicima i ciljevi, kazao je Sekulic na konferenciji za novinare. rnPrema njegovim rijecima, to su snage koje srpski nacionalizam pokusavaju da nametnu kao preovladavajucu ideologiju, a Crnu Goru predstave kao obrazac uspjesnog klero-sovinizma. rn- DPS zali sto se u to ukljucila i crkva koja ocigledno ne shvata da je njeno ponasanje u Crnoj Gori mimo svih standarda i primjera u savremenoj evropskoj istoriji, kazao je Sekulic, prenosi Mina. rnOn je ocijenio razumljivom nervozu populistickih i retrogradnih snaga pred sigurnim uspjehom projekta demokratske obnove crnogorske drzavnosti. rn- Jasno je da su se u suprotstavljanju ostvarivanju tog plana ukljucile sve konzervativne snage, ali je nerazumljivo nastojanje da se crkva, umjesto posrednistva izmedju vjernika i Boga, umjesto evandjeoskog misinarstva, nametnula kao suveren nad drustvom i drzavom, kazao je Sekulic.