Haški tribunal je osudio danas bivšeg načelnika Generalštaba Vojske Jugoslavije Momčila Perišića na 27 godina zatvora zbog pomaganja i podržavanja zločina nad Bošnjacima u BiH 1993-95. i nad Hrvatima u Hrvatskoj.

Perišić, najviši oficir i načelnik Generalštaba Vojske Jugoslavije (VJ) od 26. avgusta 1993. do 24. novembra 1998. godine, proglašen je krivim većinom glasova Pretresnog vijeća, uz suprotno mišljenje sudije Molotoa, za pomaganje i podržavanje ubistava, nehumanih djela, progona na političkoj, rasnoj ili vjerskoj osnovi i napada na civile u Sarajevu i Srebrenici. Većina sudija ga je, takođe, proglasila krivim, uz suprotno mišljenje sudije Molota, zbog toga što nije kaznio svoje podređene za krivična djela ubistva, napada na civile i ranjavanja civila koja su počinili tokom raketnih napada na Zagreb 2. i 3. maja 1995. godine, zvanično je saopšteno.

Perišić je jednoglasno oslobođen krivice za pomaganje i podržavanje istrjebljivanja kao zločina protiv čovječnosti u Srebrenici i odgovornosti nadređenog u vezi sa zločinima u Sarajevu i Srebrenici.

Današnja presuda je prva koju Međunarodni sud donosi u predmetu protiv nekog zvaničnika SR Jugoslavije za zločine počinjene u Bosni i Hercegovini.

Pretresno vijeće je utvrdilo da je general Perišić nadgledao dostavljanje značajne logističke pomoći koju je Vojska Jugoslavije upućivala Vojsci Republike Srpske (VRS) i Srpskoj Vojsci Krajine (SVK), samoproglašenom srpskom entitetu, koja se, prije svega, sastojala od velikih količina municije za pješadijsko i artiljerijsko naoružanje, goriva, rezervnih djelova, obuke i tehničke pomoći. Takva pomoć “je dok je general Perišić obavljao ovu dužnost, postala u većoj mjeri centralizovana, strukturisana i koordinisana“, rekao je predsjedavajući sudija Bakone Justice Moloto čitajući presudu.

General Perišić takođe je predložio i sproveo ideju da se osnuju kadrovski centri kako bi oni koji su bili na službi u  VRS (30. kadrovski centar) i SVK (40. kadrovski centar) zadržali status oficira Vojske Jugoslavije.

U vezi sa zločinima počinjenim u Bosni i Hercegovini, u presudi stoji da “VRS redovno nije pravila nikakvu razliku između civilnih i vojnih ciljeva. U stvari, gađanje civila bosanskih Muslimana bila je regularna praksa VRS”. Takođe se dodaje da “zločine koji se terete u ovom predmetu nijesu počinili neki odmetnuti vojnici koji su samostalno djelovali. Ne, ti su zločini dio duge kampanje koju su nadgledali najviši oficiri VRS na platnom spisku Vojske Jugoslavije, uključujući generala Mladića”. Osim generala Mladića, pripadnici 30. kadrovskog centra bili su visoki oficiri protiv kojih su pretresna vijeća i Žalbeno vijeće Međunarodnog suda donijela osuđujuće presude za zločine počinjene u Sarajevu (Stanislav Galić i Dragomir Milošević), i za zločine počinjene u Srebrenici (Milan Gvero, Radivoje Miletić, Ljubiša Beara, Radislav Krstić, Vujadin Popović, Vinko Pandurević i Dragan Obrenović).

U zaključcima većine članova Vijeća stoji da je “general Perišić bio upozoren na činjenicu da VRS sprovodi kampanju granatiranja i snajperskog djelovanja po civilima tokom opsade Sarajeva”, kampanju koja je trajala od septembra 1992. do novembra 1995. godine, u kojoj su ubijene na stotine i ranjene na hiljade civila, za šta je većina članova Vijeća saglasna da predstavlja ubistvo kao ratni zločin i zločin protiv čovječnosti, nehumana djela i napade na civile kao ratne zločine. General Perišić je iz različitih izvora dobijao informacije u vezi s kriminalnim ponašanjem VRS i diskriminatornoj namjeri protiv Muslimana, što je uključivalo praćenje izvještaja međunarodne zajednice i inostranih medija od strane Vojske Jugoslavije, kao i izvještaja iz diplomatskih izvora.

“General Perišić je znao da je bilo vrlo vjerovatno da će VRS prisilno premjestiti bosanske Muslimane i počiniti ubistva i druga zlostavljanja sa diskriminatornom namjerom jednom kad Srebrenica padne pod kontrolu VRS” – stoji u dijelu presude koji se odnosi na Perišićevo pomaganje i podržavanje ubistava kao nehumanih djela (nanošenje teških ozljeda, ranjavanje, prisilno premještanje) i progone na političkoj, vjerskoj ili rasnoj osnovi kao zločine protiv čovječnosti i ratne zločine počinjene u Srebrenici u julu 1995. godine.

Međutim, Pretresno vijeće nije moglo utvrditi van razumne sumnje da je general  Perišić mogao racionalno predvidjeti, na osnovu svojih saznanja o ranijem ponašanju VRS, da će VRS krenuti u sistematsko istrjebljivanje hiljada Muslimana u Srebrenici, i oslobodilo ga krivice za pomaganje i podržavanje istrjebljivanja kao zločina protiv čovječnosti u Srebrenici.

VRS je u za izvođenje svojih operacija u Sarajevu i Srebrenici velikoj mjeri zavisila od logističke i kadrovske pomoći nad kojom je nadzor imao general Perišić. Pošto su takve operacije obuhvatale sistematske zločine nad civilima, djelovanje generala Perišića imalo je značajan uticaj na te zločine koji predstavlja njihovo pomaganje i podržavanje. “General Perišić se stalno služio svojim ovlašćenjima kako bi pružio logističku i kadrovsku pomoć koja je VRS omogućila da vodi rat za koji je on znao da obuhvata i sistematsko vršenje zločina nad muslimanskim civilima” – zaključuje većina članova Pretresnog vijeća.

Pretresno vijeće se pri donošenju zaključaka oslonilo na svjedočenja svjedoka, kao i na brojne druge izvore informacija, poput materijalnih listova, kadrovskih dosijea, internih vojnih izvještaja, zapisnika o razgovorima i stenograma Vrhovnog savjeta odbrane, u kojima su zabilježeni razgovori generala Perišića, Slobodana Miloševića, Zorana Lilića i drugih visokih zvaničnika.

Premda je Momčilo Perišić proglašen krivično odgovornim za pomaganje i podržavanje ubistva, nehumanih djela, napada na civile i progona na političkoj, rasnoj ili vjerskoj osnovi, oslobođen je krivice za odgovornost nadređenog u skladu s članom  7(3) Statuta za ove zločine i za istrjebljivanje. Na osnovu dokaza nije se moglo utvrditi van razumne sumnje da je postojao potrebni odnos nadređenog i podređenog između njega i počinilaca zločina u Sarajevu i Srebrenici. “Iako je general Perišić imao odnos saradnje s Mladićem i u velikoj mjeri pomogao njegove operacije, dokazi ne pokazuju da je imao efektivnu kontrolu nad njim niti nad bilo kojim drugim oficirom Vojske Jugoslavije koji je služio u VRS kroz 30. kadrovski centar”, rekao je sudija Moloto.

Momčilo Perišić takođe je proglašen krivim, na osnovu odgovornosti nadređenog, za zločine koje je Srpska vojska Krajine počinila ispalivši rakete na Zagreb 2. maja 1995, koje su usmrtile pet osoba i ranile njih 146, i ponovo 3. maja, kada su poginule dvije osobe, a 54 ih je ranjeno. Za razliku od njegovog odnosa sa oficirima koji su bili na službi u VRS, utvrđeno je da je Perišić imao efektivnu kontrolu nad oficirima Vojske Jugoslavije koji su bili na službi u SVK preko 40. kadrovskog centra, jer je pokretao disciplinske postupke protiv njih i imao je mogućnost da izdaje naređenja visokim oficirima SVK koji su ta naređenja smatrali obavezujućim. Pretresno vijeće je, većinom glasova, utvrdilo da je kriv zbog toga što nije preduzeo potrebne i razumne mjere da kazni svoje podređene u SVK koji su izveli protivpravne napade na Zagreb, iako je odmah obaviješten o oba napada.

Odmjeravajući kaznu generalu Perišiću od 27 godina zatvora, Pretresno vijeće je naglasilo da “je Vojska Republike Srpske zločine činila tokom dugog vremenskog perioda, a da su žrtve bile brojne i izrazito ranjive. Štaviše, većina ističe da ste produžili sa ukazivanjem pomoći VRS mjesecima pošto ste saznali za ogromni masakr koji je VRS počinila u Srebrenici”.

Perišiću će se u kaznu uračunati 1.078 dana koje je proveo u pritvoru. I tužilaštvo i odbrana imaju pravo na ulaganje žalbe.

Optužnica protiv Perišića potvrđena je 24. februara 2005, a on se predao 7. marta 2005. godine. Suđenje je počelo 2. oktobra 2008. godine i završeno je iznošenjem završnih riječi 31. marta 2011. godine. Pretresno veće je saslušalo više od 100 svjedoka i u spis uvrstilo 3.794 dokazna predmeta.

Od svog osnivanja, Međunarodni sud je podigao optužnice protiv 161 lica za teške povrede međunarodnog humanitarnog prava počinjene na teritoriji bivše Jugoslavije od 1991. do 2001. godine. Postupci protiv 126 lica su okončani. Trenutno su u toku postupci protiv 35 optuženih.