{"id":443257,"date":"2025-10-30T17:50:41","date_gmt":"2025-10-30T16:50:41","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/?p=443257"},"modified":"2025-10-30T17:50:41","modified_gmt":"2025-10-30T16:50:41","slug":"zapadni-balkan-na-udaru-cbam-a-novi-izvjestaj-upozorava-da-savrsena-oluja-prijeti-energetskom-sektoru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/2025\/10\/30\/zapadni-balkan-na-udaru-cbam-a-novi-izvjestaj-upozorava-da-savrsena-oluja-prijeti-energetskom-sektoru\/","title":{"rendered":"Zapadni Balkan na udaru CBAM-a: novi izvje\u0161taj upozorava da ‘savr\u0161ena oluja’ prijeti energetskom sektoru"},"content":{"rendered":"

Zajedni\u010dko saop\u0161tenje za medije_Eko-tim&CEE Bankwatch Network<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Mehanizam za prilago\u0111avanje granica emisijama ugljenika Evropske unije (CBAM) stupi\u0107e u punu primjenu 1. januara 2026. godine. Me\u0111utim, nepripremljenost vlada Zapadnog Balkana pove\u0107ava rizik od neodr\u017eive i nepravedne energetske tranzicije, navodi se u novom izvje\u0161taju koji je danas objavila mre\u017ea CEE Bankwatch Network (1).<\/p>\n

Ipak, ako brzo uvedu sopstveno oporezivanje emisija ugljen-dioksida iz proizvodnje elektri\u010dne i toplotne energije, vlade bi mogle ubla\u017eiti uticaj CBAM-a i prikupiti do 4,2 milijarde eura godi\u0161nje za finansiranje odr\u017eive energetske tranzicije i podr\u0161ku regionima koji zavise od uglja, zaklju\u010duje se u izvje\u0161taju.<\/p>\n

\u201eSamo dva mjeseca prije nego \u0161to CBAM stupi u punu primjenu, i dalje \u010dujemo nade vlada i elektroprivreda da \u0107e do\u0107i do odlaganja ili izuze\u0107a. Ali odlaganja ne\u0107e biti, i nijedna zemlja nije blizu sticanja izuze\u0107a za elektroenergetski sektor. Vlade Zapadnog Balkana moraju prestati da o\u010dekuju\u00a0 razna izuze\u0107a od po\u0161tovanaja EU regulative i ozbiljno se po\u010deti\u00a0 pripremati za primjenu iste\u201c, isti\u010de\u00a0 Ioana Ciuta, rukovoditeljka strate\u0161kog podru\u010dja \u2013 Fosilna goriva, CEE Bankwatch Network.<\/p>\n

Prema CBAM-u, uvoznici iz EU odre\u0111enih roba \u2013 uklju\u010duju\u0107i elektri\u010dnu energiju (2) \u2013 iz zemalja van EU mora\u0107e da pla\u0107aju naknadu za emisije ugljen-dioksida koje nastaju tokom proizvodnje tih roba u zemlji izvoznici. To zna\u010di da \u0107e uvoz iz zemalja koje se i dalje u velikoj mjeri oslanjaju na ugalj, naftu i gas postati znatno skuplji nego do sada.<\/p>\n

Uvoznici elektri\u010dne energije iz Zapadnog Balkana \u2013 iz Italije, Hrvatske, Ma\u0111arske, Rumunije, Bugarske i Gr\u010dke \u2013 mora\u0107e da prona\u0111u druge dobavlja\u010de ili da se suo\u010de s visokim CBAM tro\u0161kovima. O\u010dekuje se da \u0107e izvoz elektri\u010dne energije u EU naglo opasti, \u010dime \u0107e se smanjiti prihodi elektroprivreda na Zapadnom Balkanu.<\/p>\n

Bosna i Hercegovina, Crna Gora i Severna Makedonija ne\u0107e direktno pla\u0107ati CBAM naknade, ali \u0107e osjetiti posljedice pada prihoda od izvoza elektri\u010dne energije, dok \u0107e Srbija biti pogo\u0111ena u manjoj mjeri. Kosovo nema granicu sa EU, ali \u0107e tako\u0111e osjetiti odre\u0111ene posljedice. Albanija, \u010diji je elektroenergetski sektor zasnovan na hidroenergiji, bi\u0107e pogo\u0111ena samo ako nastavi sa planovima za izgradnju gasnih elektrana.<\/p>\n

Do sada je EU na indirektan na\u010din podr\u017eavala visoko zaga\u0111uju\u0107e termoelektrane na ugalj u zemljama Zapadnog Balkana. Oko 57% elektri\u010dne energije koju EU uvozi iz Bosne i Hercegovine, Crne Gore, Severne Makedonije i Srbije poti\u010de iz uglja. CBAM je osmi\u0161ljen da obezbijedi da EU preuzme odgovornost za emisije ugljenika iz takvog uvoza.<\/p>\n

Prihod od CBAM-a \u0107e odlaziti u bud\u017eet EU. Ako bi izvoz elektri\u010dne energije ostao na sada\u0161njem nivou, EU bi godi\u0161nje mogla da prihoduje gotovo 965 miliona evra (3).<\/p>\n

Da su vlade Zapadnog Balkana ranije po\u010dele sa pripremama za CBAM, mogle su same da prikupe sredstva za energetsku tranziciju uvo\u0111enjem nacionalnih sistema za oporezivanje ugljenika.<\/p>\n

Kada je rije\u010d o Crnoj Gori Elektroprivreda Crne Gore vi\u0161e ne\u0107e mo\u0107i prodavati elektri\u010dnu energiju po istoj cijeni kao do sada, jer \u0107e \u0107e EU tr\u017ei\u0161te sada zahtijevati da uvezana roba uklju\u010di i cijenu ugljenika.<\/p>\n

\u201eCrna Gora mora \u0161to prije da defini\u0161e jasan pristup kada je u pitanju sistem oporezivanja emisija CO2. CBAM nije samo tehni\u010dko pitanje trgovine s EU, ve\u0107 promjena koja \u0107e dugoro\u010dno uticati na cijeli na\u0161 energetski i industrijski sistem. Uvo\u0111enje doma\u0107eg sistema oporezivanja emisija po cijenama koje su jednake cijenama na EU ETS tr\u017ei\u0161tu\u00a0 i usmjeravanje tih prihoda u obnovljive izvore, energetsku efikasnost i podr\u0161ku radnicima u sektorima koji prolaze kroz tranziciju, jedan je od na\u010dina da Crna Gora izbjegne posljedice CBAM-a \u201c, zaklju\u010duje Diana Milev \u010cavor, koordinator programa za klimu i energiju u nevladinoj organizaciji Eko-tim.<\/p>\n

1)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Izvje\u0161taj je dostupan ovdje:<\/em><\/p>\n

https:\/\/bankwatch.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/2025_10_A-perfect-storm_The-Western-Balkans-power-sector-in-the-time-of-CBAM.pdf<\/a><\/em><\/p>\n

2) Robe obuhva\u0107ene CBAM-om: elektri\u010dna energija, gvo\u017e\u0111e i \u010delik, cement, \u0111ubrivo, aluminijum i vodonik.<\/em><\/p>\n

3) Sekretarijat Energetske zajednice je nedavno procijenio da bi iznos mogao biti jo\u0161 ve\u0107i \u2013 skoro 1,2 milijarde evra.<\/em>
\n(Izvor: Energy Community Secretariat, Energy Community CBAM readiness tracker 2025, 20. oktobar 2025.)<\/em><\/p>\n

4) CBAM naknade za uvoz robe iz zemalja koje ve\u0107 primjenjuju cijenu ugljenika mogu se umanjiti u skladu sa iznosom koji je ve\u0107 pla\u0107en u zemlji izvoznici.<\/em>
\nTime bi se smanjili tro\u0161kovi CBAM-a za uvoznike iz EU i roba iz tih zemalja bi postala konkurentnija na tr\u017ei\u0161tu EU.<\/em><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zajedni\u010dko saop\u0161tenje za medije_Eko-tim&CEE Bankwatch Network<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":309752,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"none","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-443257","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize-i-misljenja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/443257","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=443257"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/443257\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":443260,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/443257\/revisions\/443260"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media\/309752"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=443257"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=443257"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=443257"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}