Tekst Deklaracije prenosimo u cjelini.<\/p>\n
Jezi\u010dka identifikacija kompozitnog je karaktera i po\u010diva na nekoliko parametara – (1) poreklu, (2) osobinama i (3) pripadanju. Ovi parametri mogu se me\u0111usobno razilaziti, \u010dak i suprotstavljati. U tom smislu, svaki jezi\u010dki sistem treba posmatrati dijahronijski i sinhronijski. Iako se u stvarnosti pokazuje kao najva\u017eniji poslednji parametar, sociolingvisti\u010dki, za nauku su jednako va\u017ena, ako ne i va\u017enija, prva dva, lingvisti\u010dka. Isti principi va\u017ee za narodne govore i knji\u017eevne jezike. Zato neki idiomi koji danas nisu srpski – mogu biti od zna\u010daja za srbistiku zbog svoga porekla ili osobina, i ne mogu se isklju\u010diti iz istorijskih i dijalektolo\u0161kih istra\u017eivanja. Za najraniju pro\u0161lost narodnoga jezika, kao i za knji\u017eevne idiome, koji su vezani za jasno odre\u0111enu narodnu ili nacionalnu zajednicu – nema mnogo nedoumica. Problemi nastupaju kada treba utvrditi odnos izme\u0111u jezi\u010dke i etni\u010dke ili nacionalne pripadnosti za mno\u0161tvo govora koji su potekli iz jednog narodnoga jezika, odnosno povezani su s njime. Na primer, Srbi doseljeni u \u017dumberak prevedeni su preko Mar\u010danske unije u grkokatolike, danas Hrvate koji govore isto\u010dnohercegova\u010dkim dijalektom; \u0160okci u Sremu, doseljeni u seobi patrijarha Arsenija IV Jovanovi\u0107a \u0160akabente kao arbana\u0161ki Klimenti, preko katoli\u010dke crkve integrisani su u hrvatsku naciju, prihvativ\u0161i u me\u0111uvremenu \u0161umadijsko-vojvo\u0111anski dijalekat od obli\u017enjih Srba.<\/p>\n
Konsolidacija srpskoga dr\u017eavno-politi\u010dkog prostora u periodu VII-X veka u isto\u010dnom predelu nekada\u0161nje rimske provincije Dalmacije, delimi\u010dno i Donje Panonije i Gornje Mezije dala je geografski osnov za formiranje posebnog srpskoga govornog tipa, koji \u0107e se u periodu X-XI veka diferencirati iz poznopraslovenskog jezika kao starosrpski jezik. Na zaokru\u017eenom prostoru nasta\u0107e \u0161tokavski jezi\u010dki tip, upravo srpski – primarno vezan za srpski narod i njegove zemlje. Do sredine XIII veka srpski \u0107e u osnovnim elementima biti jedinstven. Etni\u010dkim pomeranjima ili oja\u010danim kontaktima sa susedima izazvanim \u0161irenjem Srbije i Bosne u XIII-XIV veku pro\u0161iri\u0107e se njegova baza. Na velikoj i geografsko-politi\u010dki ra\u0161\u010dlanjenoj teritoriji za\u010de\u0107e se elementi dijalekatskih podela, koji \u0107e u seobama XV-XIX veka zadobiti izrazitiji karakter. Metanastazi\u010dka kretanja, zapo\u010deta turskim prodorom na Balkansko poluostrvo dubinski \u0107e promeniti sastav stanovni\u0161tva od Vardara do Zagreba\u010dke gore, \u017dumberka i Bele Krajine. \u0160tokavski govori su se stabilizovali na prostoru znatnog dela sada\u0161nje Hrvatske, \u010ditave Bosne i Hercegovine (s Republikom Srpskom), gotovo cele Srbije (s pokrajinama) i pograni\u010dnih zona u Bugarskoj i Severnoj Makedoniji. Postoje prekinuti kontinuumi i izolati (Italija, Slovenija, Hrvatska, Ma\u0111arska, Rumunija, Bugarska, Severna Makedonija, Albanija). Snopove srpskih izoglosa, odnosno dijalekte srpskoga jezika jedino je opravdano prikazivati prema stanju iz 1991. godine, pre krupnih etni\u010dkih poreme\u0107aja na prostoru biv\u0161e SFRJ. Vidljivi su i uticaji srpskoga jezika u XIII-XVIII veku na susedne slovenske idiome (zapadna i sredi\u0161nja Severna Makedonija, zapadna Bugarska). Migracije i raznovrsni etnolingvisti\u010dki procesi doveli su do toga da je zna\u010dajan deo stanovni\u0161tva koji se slu\u017ei srpskim narodnim jezikom istupio iz srpskoga nacionalnog korpusa ili je prihvatio \u0161tokavski, nikada se i ne nalaze\u0107i u ovome korpusu. Uz puno uva\u017eavanje savremenih nacionalnih identiteta, srpski jezik kao lingvisti\u010dka celina ne mo\u017ee se dovoditi u pitanje. Treba imati na umu da je u nemalom broju slu\u010dajeva nacionalno-jezi\u010dko (dijalekatsko) razgrani\u010denje mogu\u0107e.<\/p>\n
Tako se Vukov knji\u017eevni jezik, koji je za Vukova \u017eivota bio imenom samo srpski, posle toga javlja i kod Srba pod imenom srpskohrvatskog\/hrvatskosrpskog jezika, a po njegovom ukidanju raspadom SFRJ, jo\u0161 pod \u010detiri imena: kao hrvatski, kao bo\u0161nja\u010dki\/bosanski, kao crnogorski, i kao bunjeva\u010dki jezik<\/p>\n
U definisanju knji\u017eevnih jezika mora se po\u0107i od homogene diglosije kao vi\u0161evekovnog obele\u017eja srpske pismenosti, odnosa u kojem je knji\u017eevni jezik shvatan kao vi\u0161i stil, dok je narodni jezik bio ni\u017ei stil pisane komunikacije, \u0161to je dovodilo i do stvaranja srednjeg stila kao svojevrsnog prilago\u0111avanja knji\u017eevnog jezika govornim modelima. Na osnovu svih lingvisti\u010dkih, etni\u010dkih\/nacionalnih, kulturolo\u0161kih, politi\u010dkih i sociolo\u0161kih parametara, prilikom utvr\u0111ivanja istorijskih granica srpskih knji\u017eevnih jezika, odnosno knji\u017eevnih jezika kod Srba (od vremena postojanja posebnog srpskoga narodnog jezika), moraju se u obzir uzeti sve njihove razli\u010dite manifestacije od XI do sredine XIX veka – od srpskoslovenskog (XI-XVIII vek), ruskoslovenskog i ruskog (XVIII vek), do slavenosrpskog i dositejevskog tipa jezika (XVIII-XIX vek). Isto va\u017ei i za pisane jezike na\u0161e kulture, dubrova\u010dki i tzv. ilirski ili slovinski (XV-XVIII vek).<\/p>\n
Izvori za prou\u010davanje srpskoga narodnog jezika i knji\u017eevnih jezika kod Srba u hiljadugodi\u0161njoj istoriji posle praslovenske\/staroslovenske epohe su razli\u010diti, od neslovenskih do slovenskih: neposredni knji\u017eevni spomenici sa\u010duvani su od XI veka, a narodni od XII veka. Izvornom doma\u0107em korpusu pripadaju oni spomenici u kojima je jasno istaknuto da su pisani jezicima srpske kulture, da se ti\u010du Srba, zatim spomenici \u010diji jezik sistemski odgovara ovima, uprkos lokalnim, regionalnim ili konfesionalno-verskim identitetima ili u odsustvu bilo kakve identifikacije. Ovi spomenici su pisani \u0107irilicom i drugim pismima, na razli\u010ditim terenima, pisali su ih autori i pisari raznih veroispovesti i bivali su namenjeni razli\u010ditim zajednicama.<\/p>\n
Kada je o granicama srpskoga jezika re\u010d, posebno mesto ima knji\u017eevni ili standardni jezik srpski. Op\u0161tepoznato je da je po\u010detak standardizacije i kodifikacije srpskoga knji\u017eevnog jezika vezan za rad Vuka Stefanovi\u0107a Karad\u017ei\u0107a. Vuk je u svom pedesetogodi\u0161njem radu (1814-1864) izvr\u0161io prvu i standardizaciju i kodifikaciju srpskoga knji\u017eevnog jezika. Taj Vukov srpski knji\u017eevni jezik i pravopis usvojen je u svim tada\u0161njim dr\u017eavama i provincijama gde je \u017eiveo jezikom objedinjen narod srpski: Srbiji, Vojvodini, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Bosni i Hercegovini. Na svim tim prostorima prihva\u0107ena su gotovo sva Vukova standardizacijska i kodifikacijska re\u0161enja. Osim u jednom slu\u010daju: u slu\u010daju Vukova naziva jezika. Tako se Vukov knji\u017eevni jezik, koji je za Vukova \u017eivota bio imenom samo srpski, posle toga javlja i kod Srba pod imenom srpskohrvatskog\/hrvatskosrpskog jezika, a po njegovom ukidanju raspadom SFRJ, jo\u0161 pod \u010detiri imena: kao hrvatski, kao bo\u0161nja\u010dki\/bosanski, kao crnogorski, i kao bunjeva\u010dki jezik.<\/p>\n
Prema svim nau\u010dnim lingvisti\u010dkim kriterijumima identiteta standardnog jezika – (1) geneti\u010dkom, (2) strukturnom i (3) komunikativnom – ta imenom \u010detiri razli\u010dita jezika jesu isti zajedni\u010dki lingvisti\u010dki jezik. To su, strogo lingvisti\u010dki gledano, samo razli\u010dite varijante jednoga istoga lingvisti\u010dkog Vukova i vukovskog srpskoga jezika, sa statusom politi\u010dkih jezika. Kao jedini s primarnim statusom lingvisti\u010dkog jezika, a su\u0161tinski nepromenjen u odnosu na privremenu srpskohrvatsku jezi\u010dku fazu, on ima pet varijanata imenovanih jezicima kao hiponimskim terminima: srpsku, hrvatsku, bo\u0161nja\u010dku\/bosansku, crnogorsku i bunjeva\u010dku – tako da se njegove lingvisti\u010dke granice podudaraju s granicama njegovih varijanata.<\/p>\n
(U\u010desnici Tre\u0107e interkatedarske srbisti\u010dke konferencije, u Tr\u0161i\u0107u, 18. i 19. jun 2022)<\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
U\u010desnici Tre\u0107e interkatedarske srbisti\u010dke konferencije, koju \u010dine predstavnici svih srbisti\u010dkih katedri na svim filolo\u0161kim, filozofskim, u\u010diteljskim i pedago\u0161kim fakultetima u Srbiji, Republici Srpskoj i Crnoj Gori, uklju\u010duju\u0107i i predstavnike Instituta za srpski jezik SANU, Instituta za knji\u017eevnost i umetnost u Beogradu, Odbora za standardizaciju srpskog jezika, Dru\u0161tva za srpski jezik i knji\u017eevnost Srbije i Zavoda za unapre\u0111enje obrazovanja i vaspitanja u Beogradu jednoglasno su usvojili Deklaraciju o granicama srpskoga jezika.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":348180,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-348179","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-vijesti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/348179","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=348179"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/348179\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":348181,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/348179\/revisions\/348181"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media\/348180"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=348179"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=348179"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=348179"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}