{"id":192200,"date":"2015-11-04T08:50:16","date_gmt":"2015-11-04T07:50:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.pcnen.com\/portal\/?p=192200"},"modified":"2015-11-04T08:50:16","modified_gmt":"2015-11-04T07:50:16","slug":"velicanje-apisa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/2015\/11\/04\/velicanje-apisa\/","title":{"rendered":"Veli\u010danje Apisa"},"content":{"rendered":"

Pi\u0161e: Milivoj Be\u0161lin<\/strong><\/em><\/p>\n

\"milivoj-beslin\"Ovih dana je javnost upoznata sa kontroverznim potezom jednog od ministara u Vladi Srbije, koji je po\u017eeleo \u201cdobrodo\u0161licu ku\u0107i\u201d kostima pukovnika Dragutina Dimitrijevi\u0107a Apisa. Ovde je nesumnjivo re\u010d o kontroverznoj i po mnogo \u010demu spornoj istorijskoj li\u010dnosti, nezavisno od njenog realnog istorijskog dometa ili u\u010dinka.<\/p>\n

Najpre, on je jedan od vo\u0111a zavere koja je u na\u0161oj istoriografiji pomalo romantizovano nazvana Majskim prevratom (1903). U njemu su tokom jedne no\u0107i ubijeni kralj Aleksandar Obrenovi\u0107 i njegova \u017eena Draga. Njihova tela bila su doslovno izmasakrirana. Mu\u010dno je \u010ditati obdukcijske izve\u0161taje, na koji na\u010din su unaka\u017eena mrtva tela, da bi ih izbacili kroz prozor u dvori\u0161te gde su \u010ditav dan le\u017eala. Tokom te no\u0107i desili su se po Beogradu i drugi zlo\u010dini, brojni ro\u0111aci i dr\u017eavni funkcioneri bliski svrgnutoj dinastiji tako\u0111e su smaknuti po kratkom postupku. \u010citava Evropa je bila zgro\u017eena nad surovi\u0161\u0107u toga akta, pre svega javnog, gotovo ritualnog kasapljenja ubijenih Obrenovi\u0107a. Godinama se kasnije tra\u017eilo da Srbija kazni odgovorne za zlo\u010dine po\u010dinjene tokom prevrata. Bio je to i test za mladu balkansku dr\u017eavu, da li \u0107e se izgra\u0111ivati na vladavini prava ili nasilju i bezakonju; da li \u0107e u njoj biti sna\u017enije institucije sistema ili neka paravojna i poluteroristi\u010dka organizacija, kakva je bila Apisova Crna ruka.<\/p>\n

Dakle, \u010dovek koji je bio u sredi\u0161tu zavere iz 1903. iako se njegovo mesto u Majskom prevratu unekoliko predimenzionira, zbog njegove kasnije uloge koja je zna\u010dajnija, mora biti kontroverzan. Nakon dolaska Kara\u0111or\u0111evi\u0107a na vlast, Apisova grupa vr\u0161i sna\u017ean vaninstitucionalni pritisak na Vladu, Skup\u0161tinu, oni prethodno odobravaju zakonske predloge; Srbija trpi evropske sankcije zbog nespremnosti novih vlasti da privedu pravdi odgovorne za zlo\u010dine u Majskom prevratu. Tako\u0111e, Apis od 1911, osnivanjem organizacije Ujedinjenje ili smrt (Crna ruka), u\u010dvr\u0161\u0107uje svoj polo\u017eaj, klju\u010dnog, kako se to nazivalo, \u201eneodgovornog faktora\u201c, jer sasvim otvoreno zagovara svesrpsko ujedinjenje, \u010demu je alternativa mogla biti, kako je kazivalo ime organizacije, samo smrt. Jasno je i \u0161ta bi se de\u0161avalo onima koji ne bi prihvatili navedene prioritete. Najzad, i samo Apisovo smaknu\u0107e na Solunskom procesu 1917. je bilo kontroverzno, a sam postupak upitan; kao i njegova rehabilitacija koju je izvela nova jugoslovenska vlast 1953. godine.<\/p>\n

Iako se u izvorima onoga vremena o Majskom prevratu ne mo\u017ee zaklju\u010diti da je Apis bio centralna li\u010dnost, ipak, on je nesumnjivo bio me\u0111u najve\u0107im korisnicima tog prevrata, jer je njegov politi\u010dki uticaj, posebno onaj podzemni, rastao. U kulturi se\u0107anja i istoriografiji danas nije sporno da je predimenzioniranje njegovog uticaja po\u010delo u me\u0111uratnom periodu i to zbog dramati\u010dnog na\u010dina na koji je ubijen u montiranom Solunskom procesu (1917), po naredbi regenta Aleksandra Kara\u0111or\u0111evi\u0107a, dok je zemlja bila u ratu, a vojska i vlada u izbegli\u0161tvu. Tako\u0111e, istorijska je \u010dinjenica da su Apisovi \u201ccrnorukci\u201d odr\u017eavali veze sa Mladom Bosnom koja je izvr\u0161ila sarajevski atentat (1914). Oni su te mladi\u0107e obu\u010davali i naoru\u017eavali, poku\u0161avaju\u0107i da instrumentalizuju njihov idealizam. Drugo je pitanje, na koje istoriografija nije dala jasan odgovor, koja je me\u0111uzavisnost Crne ruke i zvani\u010dnih srpskih vlasti u mesecima pred izbijanje Prvog svetskog rata.<\/p>\n

Ako se Srbija nije distancirala od vrednosti koje je Apis simbolizovao, \u010dini se da smo kao dru\u0161tvo u velikom problemu. Zanimljivo bi bilo znati \u0161ta zagovornici glorifikacije Apisa zaista misle o ubistvu premijera Srbije Zorana \u0110in\u0111i\u0107a? U \u010demu je su\u0161tinska razlika izme\u0111u Majskog prevrata iz 1903. i 12. marta 2003?! Sude\u0107i po navedenom, Srbija i nije na\u010dinila veliki civilizacijski pomak za sto godina koliko deli ova dva zlo\u010dina koja su izmenila tok istorije. Veli\u010danje Apisa i bizarna dobrodo\u0161lica njegovim kostima, dakle, ne mo\u017ee imati drugu poruku sem promocije nasilja, politi\u010dkih zlo\u010dina, ga\u017eenja i poni\u017eavanja institucija, negacije pravne dr\u017eave i vladavine prava u unutra\u0161njoj politici i promocija ekspanzivnog tzv. ujediniteljskog program u spoljnoj politici, kome alternativa mo\u017ee biti samo smrt.<\/p>\n

Autonomija<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nema razlike izme\u0111u Majskog prevrata iz 1903. i 12. marta 2003.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":192201,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-192200","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-drugi-pisu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/192200","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=192200"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/192200\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media\/192201"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=192200"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=192200"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=192200"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}