Ima li Jevreja u Crnoj Gori?

Malobrojna zajednica

Prije pet godina pokrenuta je inicijativa da se u Crnoj Gori osnuje jevrejska opstina. Bezuspjesno, posto se ispostavilo da Jevreja nema dovoljno, zapravo da nema deset muskaraca jevrejskog porijekla, koliko je neohodno za odrzavanje obreda, saznao je PCNEN tokom istrazivanja koje je bilo motivisano zeljom da se sazna da li i koliko Jevreja ima u Crnoj Gori. 

Na ideju da istrazujemo ovu zanimljivu temu naveo nas je citalac iz SAD, koji se Redakciji PCNEN-a obratio kratkom porukom: Dobar dan, ja zivim u Californiji, USA. Poreklom iz Crne Gore. Dali mi mozete pomoci da stupim u kontact sa Jevrejima u Crnij Gori? Hvala. (27.12.2001) – LJ Staley”.  Jedino sto smo pouzdano znali u tom momentu je da u Crnoj Gori ne postoji Jevrejska opstina. Nijesmo, medjutim, bili sigurni koliko trenutno Jevreja zivi u Crnoj Gori. To pouzdano ne znamo ni sada, uprkos relativno dugom istrazivanju, u kome su nam pomogli citaoci PCNEN-a.    

Prema misljenju jednog od njih (Ostojic Radivoj), u Crnoj Gori postoji desetak osoba jevrejskog porijekla. 

Prema saznanjima Bojana Sarkica, koji se i sam zanimao za ovu temu, postoje nekoliko porodica jevrejskog porijekla u u Podgorici i Niksicu. Sarkic je napomenuo da te porodice nijesu cisto jevrejske (mjesoviti brakovi), i da mnoge od njih nijesu drzale do jevrejske tradicije, vec su se potpuno “uklopile” u domacu atmosferu. Nas citalac je naveo i to da se ne radi o Jevrejima koji su starosjedioci u Crnoj Gori, nego da je rijec o porodicama koje su se doselile u posljednjih 100 godina. Zanimljiva je i njegova opaska da medju Jevrejima u Crnoj Gori ima i Askenjaza. Kao i Ostojic, tako je i Sarkic konstatovao da u Crnoj Gori ima svega desetak Jevreja ili osoba jevrejskog porijekla. 

Dr Zoran Kljajic iz Kotora saopstio nam je da je jedna od jevrejskih familija u Crnoj Gori familija Verigo, koja zivi u Igalu. Ovaj nas citalac naveo je i zanimljiv podatak da se kod crkve Sv. Mateje u Vilusima (blizu Niksica) nalazi  nadgrobni spomenik, za koji je on procijenio da je jevrejski, na kome su uklesani i krst i Davidova zvijezda. Taj spomenik je, naveo je dr Kljajic, napravljen prije 1900. godine i prilicno je propao. 

Prema informaciji koju smo dobili od Gordana Stojovica iz Herceg Novog, u tom gradu postoje dvije jevrejske porodice - Goldstejn i Erenjin, da u Budvi zivi porodica Albahari, te da ih ima u Kotoru, Ulcinju i Baru. 

I ostale informacije do kojih smo dosli posredstvom nasih citalaca ili od sagovornika u Jevrejskoj opstini u Beogradu upucuju na zakljucak da u Crnoj Gori sada zivi mali broj Jevreja, kao i da ih ni ranije nije bilo u vecem broju. 

PCNEN ce nastaviti da istrazuje ovu zanimljivu temu, pa jos jednom poziva citaoce da mu u tome pomognu. Onima koji su to vec ucinili, najsrdacnije se zahvaljujemo. 

Redakcija PCNEN-a

08.9.2003. 

OBELEZEN EVROPSKI DAN JEVREJSKE KULTURE

U Srbiji i Crnoj Gori, ove, 2003. godine, prvi put se obelezava Dan evropske jevrejske kulture. Ova kulturna manifestacija ustanovljena pre cetiri godine odlukom Evropskog saveta jevrejskih zajednica obelezava se u 23 evropske zemlje.

Tema koja je predlozena kao moto desavanja ove godine, u mnogim evropskim centrima, jeste Judaizam i umetnost. Uz podrsku Ministarstva kulture i medija i Ministarstva vera Srbije, i saveznog Ministarstva za ljudska i manjinska prava, u Beogradu, Zemunu, Pancevu, Novom Sadu i Subotici 7. septembar bio je posvecen bogatoj jevrejskoj tradiciji i kulturi koja je utkana i u temelje evropske civilizacije i kulture.

Zavrsnom svecanom akademijom u Starom dvoru, u kojoj je sada Skupstina grada Beograda, sinoc je objedinjeno vise programa obelezavanja Evropskog dana Jevrejske kulture zapoceti u subotu uvece i nedelju u organizaciji Saveza jevrejskih opstina Srbije i Crne Gore, Jevrejske opstine Beograda i Jevrejskog istorijskog muzeja, uz podrsku i pokroviteljstvo medjunarodnih jevrejskih organizacija.

U prostorijama Jevrejske opstine Beograd u subotu uvece otvorena je reprezentativna izlozba ‘Starojevrejski motivi – duborez’ autora Tugomira Bruknera – Bruna, dobitnika specijalne nagrade Evropske asocijacije za jevrejsku kulturu, koju je otvorila zamenik ambasadora Izraela, Gdjica Galit Peleg. U istom prostoru juce je odrzan umetnicki program sa izlozbom deset beogradskih umetnika Jevreja.

U beogradskom Multikulturnom centru sinoc je premijerno otvorena izlozba ‘Iz zarobljenickih logora’, zbirka crteza i akvarela 1941-1945. koje su, u zarobljenistvu u Nemackoj, radili Rajko Levi /koje je iz zaostavstine umetnika preminulog u Njujorku beogradskom Jevrejskom istorijskom muzeju poklonio negov sin/ i Mosa Mevorah. Uz njihove radove, izlozena su jos cetiri crteza profesora Svetozara Radojcica, koje poseduje Jevrejski istorijski muzej i koji su tematski bliski ovima, i cak, jedan rad kcerke Mose Mevoraha, Luci /Mevorah/ Petrovic, koji je ona naslikala za vreme svog izbeglistva po Albaniji. Ukupno, preko 50 radova. Cela ova zbirka crteza i akvarela, vlasnistvo je Jevrejskog istorijskog muzeja Saveza jevrejskih opstina SCG, Beograd. Jevrejski istorijski muzej je organizator izlozbe, autor izlozbe je Nada Suica, muzejski savetnik i penzionisani kustos Vojnog muzeja u Beogradu; Vojislava Radovanovic, visi kustos Jevrejskog istorijskog muzeja i saradnik na realizaciji izlozbe, a tehnicku postavku je uradio Branislav Momcilovic. Izlozba je realizovana od sredstava iz projekta Jevrejskog istorijskog muzeja u Beogradu, Istrazivanja i edukacija o Holokaustu koji sponzorise Conference on Jewish Material Claims Against Germany.