MEDIJI I TRANZICIJA

O STRATEGIJI RADIO DIFUZIJE:

Raspodjela frekvencija najavila medijsku oluju

Velizar Sredanovic

Prva radiotelegrafska stanica na Balkanu koju je italijanski nobelovac Guljiermo Markoni instalirao 1904. godine na Volujici kod Bara u to doba je Crnu Goru u tehnologiji pozicionirala ispred mnogih evropskih drzava. Crna Gora se nakon cijelog vijeka trudi da ide ukorak sa modernom Evropom, barem medijski, za sta je, opet, potreban tehnoloski preduslov. U tom kontekstu ce krajem ovog mjeseca predstavnici Crne Gore ucestvovati na pripremnoj konferenciji o digitalnoj televiziji u Zenevi, poslije cega slijedi finalno oblikovanje plana crnogorskih frekevencija i njegovo usvajanje. Zatim, raspisivanje tendera za raspodjelu frekvencija koji je i u naznakama vec izazvao veliku paznju ne samo sadasnjih i eventualnih buducih korisnika, nego i medjunarodnih medijskih eksperata i organizacija. Naravno, sodno tome i javnosti.

Savjet i Agencija za radio difuziju Crne Gore nasli su se u nezavidnoj situaciji jer prije raspisivanja prvog javnog konkursa za dodjelu radio-difuznih frekvencija mora se usvojiti Strategija o razvoju radio-difuzije Crne Gore i plan raspodjele radio-difuznih frekevencija. Nedavno je i okrugli sto o “Strategiji razvoja radio-difuzije u Crnoj Gori do 2007.g” u Podgorici, gotovo u cjelosti protekao u raspravi o principima i kriterijumima po kojima ce strani emiteri osnivati medije i kako zastiti domace, sto su narocito potencirali crnogorski komercijalni emiteri i clanovi Savjeta ARD. Medjutim, konsultanti iz IREX-a komentarisuci uslove iz nacrta Strategije, kojima se zbog zastite nacionalnog interesa zahtjeva da ne samo crnogorske, nego i inostrane, pa dakle i srpske radio-difuzne kompanije najmanje 51 odsto programa, koji emituju preko crnogorskih predajnika moraju proizvesti u Crnoj Gori, ocijenili, cak diskriminatorskim. Tako se umjesto o cjelini Strategije javna rasprava koncetrisala oko jednog pitanja- pod kojim ce uslovima mediji iz Srbije emitovati programe u Crnoj Gori. Izostala je rasprava o nizu sustinskih odrednica Strategije kao krucijalnog dokumenta koji ce opredjeliti sudbinu ogromne vecine medija u Crnoj Gori, prije svega lokalnih javnih radio-difuznih servisa i RTCG, koji nikako da profunkcionisu u svijetlu novih crnogorskih zakona o medijima, radio-difuziji i radio-difuznim servisima.

Strani medijski eksperti, a narocito predstavnci IREX-a, misljenja su da je 90 odsto dokumenta Strategija razvoja radio difuzije u skladu sa dobrom medjunarodnom praksom ali i da je “problem u onih deset odsto kojima Savjert ARD diskredituje ne samo sebe nego i ukupne medijske reforme u ovoj drzavi”. Posebno su se okomili na pokusaj crnogorske agencije da pretjerano detaljise kriterijume za dobijanje dozvola komercijalnih emitera, te da se na taj nacin ogranicava sloboda radio-difuzije. Tako je Hendrik Busik, medijski ekspert i konsultant IREX-a pojedine odredbe strategije ocijenio da su donesene pod ““uticajem nacionalistickog i autoritarnog nacina razmisljanja”“. S druge strane crnogorski komercijalni emiteri podrzavaju kriterijum Agencije na osnovu kojeg ce se ocjenjivati da li podnosioci zahtjeva za dozvole doprinose sveukupnim ciljevima ove politike radio-difuzije, narocito u pogledu crnogorskog sadrzaja i obezbjedjena na programima manjina. To potkrepljuju, negativnim iskustvom dugogodisnjeg nesmetanog emitovanja nacionalisticke propagandne masinerije u Crnoj Gori, upravo medija iz Srbije.

Uostalom, neki srbijanski mediji su se poslije 2000.-te godine i petoktobarskog “idejnog presvlacenja” i prije raspodjele frekvencija vec pozicionirali u Crnoj Gori. Pored odomacene TV Pink, koja se na netransparentan nacin izborila za frekvencije u crnogorskom medijskom podneblju (i dalje reemituje program na ekavskom iz beogradskog studija) i TV BK je kroz manji ekran TV Elmag svakodnevno prisutna u Crnoj Gori. BK, takodje reemituje svoj informativni, a u posljednje vrijeme i tek pokrenuti jutarnji program, kao i druge emisije poput popularne “Klopke”. Ako se uzme u obzir i redovni prenos udarnog TV dnevnika Radio televizije Srbije na Drugom kanalu Televizije Crne Gore, onda je u potpunosti razumljiva ogorcenost crnogorskih elektronskih tv emitera koji ne mogu da se pojave na srpskom trzistu jer tamo nije regulisana procedura dodijele frekvencija. Ne ulazeci u prognoze koliko bi sopstvenom produkcijom crnogorske televizije bile “remetilacki faktor” srbijanske tv scene sve i da imaju mogucnost reciprociteta prikazivanja programa, ostaje gorak utisak da za sada nema nista od medijske harmonizacije u Zajednici Srbije i Crne Gore. Otuda i najblaze kazano cudi insistiranje stranih eksperata da Crna Gora ne treba da strahuje od politike otvorenih medijskih vrata unutar Unije Srbije i Crne Gore, koja bez, prevasodno, zastite nacinalnog interesa, ipak moze dovesti do gasenja vecine crnogorskih elektronskih emitera.

Cini se prisutan je i ne mali strah od potpunog otvaranja medijskog trzista koji ce preraspodijeliti reklamni kolac u korist vecih, pogotovo, mega televizija, poput TV Pink, TV BK I TV B92, od kojih ova prva velikim brendovima nudi gratis emitovanje reklama u crnogorskom etru. U Srbiji se za reklamu na elektronskim medijima izdvaja oko 70 miliona eura, a prema monitoringu Direkcije za istrazivanje i razvoj RTCG i Centra za statisticka istrazivanja i prognoze “Modus” finansijski potencijal marketingskog trzIsta elektornskih tv medija Crne Gore, nije veci od 7.200.000 eura. Dakle, desetak puta manji nego u Srbiji.

Sta onda osim marketinga toliko privlaci srbijanske televizije da se toliko bore za crnogorske frekvencije. Bogati vlasnici TV BK Karici i ne skrivaju svoje ambicijie. Hoce televiziju i na Crnogorskom primorju. I prvi covjek TV B92 Vedran Matic smatra da je neustavno bilo kakvo ogranicenje slobode medija i u Srbiji i u Crnoj Gori. U tom kontekstu ocjenjuje i problem oko dozvole za frekvencije. “Plasim se da se iza ovog krije strah crnogorskih vladajucih struktura da elektronski mediji iz Srbije ne bi mogli da budu pod kontrolom drzave Crne Gore, te bi izvestavali na nacin koji crnogorskim vlastima ne odgovara”, istice Matic. Mozda se, upravo, u ovoj konstataciji krije formula ulaska u Crnu Goru na mala vrata TV Pinka i prije raspodjele frkevencija.

Da ce Crna Gora zbog malog trzista skupo platiti medijske reforme saglasni su i domaci emiteri. Uostalom u kreiranju seta medijskih zakona najvise su ucestvovali oni koji su sada najglasniji kriticari primjene Zakona o radio-difuziji. Crnogorski komercijalni emiteri su ogorceni na cjenovnik usluga Radio-difuznog centra koji je usvojio Savjet Agencije za radio-difuziju Crne Gore. Smatraju da ce se mnogi emiteri jednostavno ugasiti zbog visokih cijena zakupa frekvencija. U Radio-difuznom centru koji je nakon usvajanja medijskih zakona izdvojen iz Telekoma Crne Gore i posluje kao posebno preduzece tvrde da ako se nastavi besplatno koriscenje emisionih stanica i predajnika ni oni nece opstati. Do sada je samo Vlada Crne Gore izmirila obaveze u visini od 886,7 hiljada eura za usluge Javnog servisa Radio televizije Crne Gore. Za zakup postrojenja, objekata, zemljista i infrastructure Radio-difuzni centar treba da od dvadeset privatnih radio stanica i deset tv stanica, kao i devet opstinskih javnih servisa godisnje naplati 647,5 hiljada eura. Za jedne mnnogo, za druge malo.

U svakom slucaju polemike oko cjenovnika i burna regaovanja komercijalnih emitera, konacno su potvrdile javnosti cinjenicu da godinama nijesu placali koriscenje frekevencija i da su instalirali svoje predajnike na drzavnu mrezu. Mozda se po navici konstantne pomoci drzave razvijanju nezavisnih i komercijalnih emitera pretjereivalo, ali svakako je rezultiralo i podatkom da je Crna Gora do sada bila jedna od vodecih zemalja po broju glasila po glavi stanovnika u ovom dijelu Evrope. Ni manje zemlje ni vise medija (svega oko 600 hiljada stanovnika). Otuda po navici i Zakonom o radio-difuziji o pretplati i taksi predvidjena je pomoc komercijalnim radio i tv stanicama u visini od 10 odsto od ukupne radio-difuzne pretplate, sto je vjerovatno jedinstven slucaj u medijskoj praksi. Da ce se istrajati u toj namjeri potrudio se Savjet ARD, koji je vec raspisao i konkurs za raspodjelu sredstava iz fonda Agencije za radio-difuziju komercijalnim radio-difuznim servisima. Na taj nacin ce osiromaseni crnogorski gradjani u periodu tranzicije pomagati vlasnike medija. S druge strane za javne servise, mnogo ne haju ni drzava ni Agencija za radio-difuziju, sto potvrdjuje i javna rasprava o Strategiji razvoja radio-difuzije.

Da teret medijskih reformi u Crnoj Gori nece potopiti iskljucivo neka privatna elektronska glasila jasno je svima koji pazljivo prate medijsku scenu. Ne manje su ugrozeni i rapublicki i lokalni javni servisi. Radio Televizija Crne Gore grca u dugovima a hiljadu uposlenih primilo je samo dvije plate u ovoj godini i pored evidentnih programskih pomaka ka javnom servisu. U lokalnim javnim servisima RTV Niksicu i RTV Budvi, takodje novinari i tehnicari odavno ne primaju plate, ali i ne rade. U strajku su. Kako ce tek ostale mnogo siromasnije opstine u Crnoj Gori sprovesti medijske reforme i da li ce lokalna elektronska glasila uspjeti transformisati u javne servise ostaje da se vidi. Na provjeri su ne samo zakonom predvidjeni modeli informisanja, nego i odredbe novih medijskih zakona ako ne mogu da se implementiraju u praksi. Da ne bude na kraju sazet novinski izvjestaj o zamisljenoj medijskoj reformi: Operacija uspjela, pacijent umro. Jer to sto pojedini strani medijski konsultanti i eksper(imen)ti kroz svoje izvjestaje pokazuju da je Crna Gora bila predvodnik cijele medijske reforme na Balkanu, pa i sire, i da se krece i iznad onih standarda koji su praceni u dvadesetak zemalja, ne znaci da ce reforma uspjeti u praksi. Njima je vazno samo da se reforma sto brze obavi, a domicilnim medijima u Crnoj Gori kako da prezive

Velizar Sredanovic, publicista i medijski analiticar, radi kao zamjenik generalnog direktora RTCG

Media Online 

ARHIVA
DUVANSKA AFERA